É o primeiro libro de poesía completo que publicaches ao teu nome Innomeables de Egurats. Como xurdiu a primeira semente do traballo?
O percorrido comezou hai tempo. Un día no que coñecín a Luzien Etxezaharreta, responsable e coordinador da editorial Maiatz, empezamos a falar de poesía desde o primeiro momento. Compartín os meus poemas con el, e empezou unha especie de andaina. Desde o primeiro momento, confioume moito na miña poesía, e proba diso é que eses poemas empezaron a aparecer na revista Maiatz. Iso foi hai bastantes anos, dez fáciles.
A proposta do libro sempre estivo encima da mesa, pero nin naquela época nin no futuro sentín que era o momento. Até agora.
E como foi o proceso de creación deste traballo?
Reuninme con Luzien ao redor do mes de abril do ano pasado e comenteille algúns poemas que me parecían máis fortes ou que cobraban sentido estando xuntos. Cheguei á conclusión de que talvez houbese un libro. Entón comezou o proxecto do libro. Por tanto, a maioría dos poemas foron creados anteriormente, e ao longo dese ano centrouse na elaboración de cada un deles: cambiando palabras, cambiando a forma... Profundando en cada poema. No proceso tamén xurdiron novos poemas, pero a maioría deles foron xa escritos con anterioridade.
Foi un proceso solitario ou tiveches amigos cerca?
As dúas cousas. Foi moi solitario, pero tiven aos meus amigos preto, aconsellándolles. É necesario.
Cando lle escribín para entrevistarlle, desde o primeiro momento deume as grazas, só por ler o libro, porque di que é un “traballo difícil”. Recibiu esta mensaxe desde o exterior?
Si, bo, iso sempre me sae: cando a xente le o libro, inclínome a agradecerllo, non sei si porque é novo, porque niso son novo ou... Pero son consciente de que a lectura é difícil. Creo que a xente ten un certo temor á poesía, unha especie de desconfianza. É comprensible, porque a linguaxe poética lévache a un mundo abstracto, a novos mundos, e quizá a mundos que sentimos afastados. Creo que calquera pode ler poesía, pero para entrar na linguaxe poética fai falta un certo compromiso a longo prazo, porque tamén se aprende a ler poesía. Eu tamén tiven unha experiencia así: lin a varios autores e non entendín nada, porque é demasiado abstracto ou non cheguei a entender a mensaxe. Iso é o que provoca unha frustración como lector. Pero logo deime conta de que a cuestión era, xustamente, ler: ler e ler, xa que unha vez lido un libro de poesía non te pillarás demasiado; hai dous, tres lecturas, é necesario profundar de verdade.
Un poema di que o libro é "unha hipótese que nunca aterrará", xa que se trata dunha maneira de tirar de ideas e profundar no pensamento. Para que usa a poesía Innominables das atmosferas abertas?
Creo que o libro ten un desexo fundamental: que o lector se apropie da súa condición humana. Facer un exercicio e concienciarse. Esta condición está directamente relacionada con algúns espazos da vida, coa conexión directa con eses espazos innominables. Aí hai unha imposibilidade, porque son espazos innominables e o malestar resultante, sempre resucitado, non podemos achegarnos a eles.
Diría que hai na vida, como o título fai fincapé nalgúns espazos innominables, que se relacionaron co misterio, e que teñen unha particularidade: pódense atopar neles dúas forzas, a forza de atracción e a forza de afastamento. A forza de atracción xera o desexo de vivir, o motor, a paixón... E canaliza o sentido da vida. Pero tamén hai unha forza de repelencia, está claro, porque os innomeables non queren ser nomeados. E a frustración resultante. Este poemario creouse nesta contorna, no campo das preguntas. Aí ten sentido o libro: na pregunta. A clave está na pregunta, na pura pregunta.
Aí hai un paradoxo que pode definir o libro: a pregunta busca unha resposta constante, esa é a esencia da pregunta, pero ao mesmo tempo a pregunta, sendo así, non quere perder o seu carácter de pregunta a través da resposta. Pode parecer absurdo, pero é fundamental no contexto do libro e neste campo de preguntas.
O obxectivo é construír un sentido propio, pero non tanto nun sentido solitario, senón tamén no colectivo.
"Creo que a xente ten medo da poesía"
A escritura tamén vén cun “suspiro que fai escorregar as cadeas”. A palabra e a acción van da man neste traballo: a palabra ten capacidade para cambiar a forma de estar e de facer.
Isto está relacionado co camiño que se fai para chegar aos espazos non denominables anteriormente citados. E é que, aínda que sabemos que os vídeos non teñen ningunha dirección, iso non lles quita sentido. Como ocorre coa vida: estamos aquí, estamos vivos, non sabemos que estamos a facer demasiado ben, pero iso non lle quita sentido. Pola contra, dállo.
Isto supón tamén un reto, xa que o libro non ofrece aseveracións, xa que non dá un camiño pecho ao lector. O ser humano sente débil en tales circunstancias e hoxe éo máis facilmente, porque necesitamos telo todo enfocado. E tamén é un reto, porque require inmobilidade e silencio. Hai que ser consciente de que hai que ter esa actitude. Esa é a intención, a de orientarse cara a esa posición.
En canto á forma dos poemas, utilízanse pequenas e concretas escenas para atopar sentido a ideas máis xerais.
Creo que é importante para o lector ir do concreto ao abstracto e do abstracto ao concreto. Hai que ter unha terra no poema para logo ir á idea e volver; sempre me movo nese xogo. Hai que pisar a terra para comprender o poema, para sentir o corpo nela.
Doutra banda, son escenas que eu vivo, porque o libro ten o eixo en min, pero creo que non se para en min, que houbo un proceso de liberación, para tentar entender o mundo.
Hai un colectivo, unha humanidade presente, que contén a voz poética.
Esta condición ten dous eixos principais: que temos o mesmo orixe e que buscamos constantemente sentido á vida, sexa consciente ou inconsciente. Por tanto, este libro de poemas non recolle tantas identidades, senón que trata de superalas dalgunha maneira e busca unha resposta en algo que vai máis aló da identidade. É unha tendencia que relaciono cos personaxes: co individuo, coa humanidade e cunha genealogía.
Consciente da influencia do colectivo nun mesmo, o libro é tamén unha voz que quere construírse a si mesma. Escribir tamén ten algo que ver con iso.
Sen dúbida, e iso ten unha gran importancia no libro. Tento subliñar a influencia do colectivo en nós e nós no colectivo, porque é bilateral. Isto está directamente relacionado no libro con outro tema bastante central: a fronteira. O primeiro poema fálase desde o primeiro momento da fronteira, desde o momento do parto, e o que supón: cando nace o neno, o mundo fíxoo, materializouse a través do espazo. “O espazo definiuche”, di. E claro que che definiu, pero non é suficiente: iso é o que ocorre, pero logo, para que o ser que está nese corpo convértase en ser, necesita a mirada do outro. “Son mirado, por tanto, son”. Isto encherá de existencia este ser. A mirada é de vital importancia. Pero aí hai un proceso, unha ruptura e un cambio de percepción total cando chegamos á idade adulta, porque parece que de súpeto a mirada do outro é unha ameaza, xera un punto de malestar. Pero a mirada, que é o que enche o baleiro da existencia, como será a ameaza? Creo que aí hai unha necesidade dunha poética da mirada, dunha nova linguaxe. Así que escribo obsesivamente sobre a mirada.
“Creo que hoxe en día vivimos evitando o silencio todo o tempo, sobre todo porque non se di que sexa algo produtivo ou útil. É algo que todos sabemos, pero logo non practicamos o silencio”
As fotografías do libro convídannos a mirar ao noso ao redor. Como se che ocorreu incluír imaxes entre os poemas?
O curioso foi o das imaxes, xa que foi Luzien o que fixo a proposta inicial. A idea quedóuseme na cabeza, e cando xurdiu o libro deime conta de que había algúns poemas que quizá eran demasiado pesados e pensei que as fotos podían ser interesantes para iso: dar un lugar de descanso entre poemas, entre ideas.
Todas as fotos están en branco e negro e en pel. Iso foi unha decisión tomada desde o principio, porque pensaba que o mundo interior non se entende en cor, senón a través dos contrastes, a través dos xogos de luces. Quería manter unha certa coherencia con ese grao de pensamento.
As fotografías tamén queren ter un sentido poético no libro, e queren ter unha xanela na que ler e ver que mirada hai nese horizonte.
Xunto coas fotografías, a forma cambiante dos poemas pode dar unha estrutura cíclica á obra: Poemas curtos que veñen con “pausas”, poemas escritos en prosa, guións de diálogo… É a estructuración que buscaches?
Si. Tiña un propósito: espertar un coñecemento do libro. Antes dixemos que convén ler un libro unha e outra vez para coñecer o que estamos a ler. Creo que hai que ofrecer ao lector algún tipo de eixo ou punto de ancoraxe onde apoiarse. Como na vida. Cando coñecemos a unha persoa, coidamos as formas, non estamos tan presentes no contido. Pero logo, a medida que profundamos no coñecemento, aí hai un espazo seguro. E creo que tamén ocorre cos libros: coñecer o libro, abrilo, e unha vez que está aí, podemos comezar a interiorizar o que estamos a ler.
Os guións de conversación utilizan unha certa dialéctica para introducir os temas do libro. Por que este formato?
Entendo a poesía como diálogo, e saco os poemas das conversacións con frecuencia, mesmo nese formato. Supón un coloquio e hai unha maneira de atraer ao lector, que se buscou involuntariamente, pero que ten todo o sentido. Nun movemento dialéctico as cousas senten máis cerca e cun nivel de linguaxe máis amigable, o mesmo. Por tanto, é unha maneira de dicirlle ao lector: “Vostede está aquí presente, vostede é parte deste libro”.
Ao libro tamén se lle ve o corpo, aínda que pareza que está ligado ás ideas.A
idea é que a través deste corpo o lector entenda que isto non é só algo entre o libro e o escritor, senón que tamén el ten unha responsabilidade no contido que se dá. Isto cambia radicalmente a lectura.
Por tanto, vostede busca que o lector xere a súa propia gama de significados a partir dos seus propios textos.
Si, ese é o obxectivo do libro: ofrecer un espazo para que o lector poida desenvolver o seu sentido.
De feito, a redefinición de conceptos ten moito peso no libro. A fronteira, a ilusión, o deserto, o noiro... aparecen unha e outra vez.
Din que cada escritor ten o seu propio vocabulario, o seu propio universo, a súa propia linguaxe. Eu ás veces desde fóra vexo que existe así, que existe un vocabulario que está en relación, quizá cunha idea de presenza: traballar a presenza a través dun dicionario para que a persoa poida materializarse e tomar conciencia da relación.
Quizá o silencio sexa o máis importante destes conceptos recorrentes. Como entendemos o silencio e que é o innominable das Atmosferas Abertas?
Busco constantemente que o silencio sexa un lugar central no libro. Non se trata dun silencio contrario ao aburrimento, senón dun silencio das ideas ou do baleiro do pensamento. De aí comeza a percepción da fronteira, e iso é necesario para logo saltar ao mundo do coñecemento, para abrir conexións con novos mundos. Esa é a clave.
Creo que hoxe en día vivimos evitando o silencio todo o intre, sobre todo porque din que non é algo produtivo nin útil. É algo que todos sabemos, pero logo non practicamos o silencio na vida cotiá. E creo que abre moitas portas, aínda que non teñamos que buscar algunha utilidade: o silencio, en si mesmo. Aí comeza a esgotarse.
Nota previa ao comezo: A historia que aquí se conta é unha historia baseada na realidade. Algúns fragmentos están ficcionados por un proceso creativo. No entanto, en defensa da memoria histórica, os nomes e apelidos e demais datos que aparecen son certos.
A pel está... [+]
Xabier Zabaltza Perez-Nievas historialaria, idazlea eta EHUko irakasleak 'Euskal Herria heterodoxiatik' izeneko liburua plazaratu berri du. Bertan dio Euskal Herria ezinbestean euskara eta euskal kulturaren bidez eraiki behar dela eta horretarako funtsezkoa dela euskara... [+]
Sempre levo unha cámara encima, sen unha funda no bolso para sacala baixo calquera pretexto. Pasei o último ano fotografándoo todo, na medida en que a miña leitmotiv académico e político non ten tempo libre, coma se na frenesí salvaxe algo se quedou inmortalizado. Foi un... [+]
-Era unha tarde corrente. Para o rape”. Esta noite é a que nos conta Maite Mutuberria neste álbum. O libro ten moi poucos textos e as imaxes cóntannos moi ben o desenvolvemento da historia.
Desde o principio podemos ver nas ilustracións un rape grande e tranquilo, ben... [+]
"Euskara eta euskal literatura, programaketatik ikasgelara" jardunaldian parte hartu zuen Katixa Dolhare Zaldunbidek. Seaskak eta UEUk antolatu Udako Ikastaroen barne. Bere problematikak horiek ziren: Zer leku du literaturak hezkuntza programetan eta nola landu euskal... [+]
Distinguir ás estrelas fugaces das luces dos avións non é tarefa fácil. É un traballo que só se pode facer nas noites que regalan os longos días de verán.
Acabo de comezar o verán e coa mochila chea hei dado un paso fóra da porta da miña casa, para estar dúas... [+]
O que se achegue a este libro, en primeiro lugar, estará con G. Atópase coas imaxes de Mabire. Son imaxes de estilo cómic, trazos moi precisos e vivencias de cor celestial que axudan a interpretar con facilidade personaxes e situacións. Estas imaxes coinciden co texto, que... [+]
Unha muller acusa a un escritor e poeta vasco falecido de cometer abusos durante adolescentes en idade escolar. A excitación de Erbia ten razón Gorka Bereziartua. Si fose calquera outra persoa, o asunto non calaría, incluídas as feministas e eu, porque nos converterían nun... [+]