Pedimos a Nahia Aguado Álvarez que nos conte a súa experiencia no curso de verán da UPV/EHU Educar na natureza. É profesora de Educación Infantil no colexio Toki Alai de Irun. Os nenos de 5 anos acoden cada mércores á escola forestal, un espazo natural público bastante próximo ao colexio, “é un bosque con encanto, pódense atopar moitas especies”. Para chegar a ela, con todo, hai que subir un forte pendente e non é fácil, sobre todo para os nenos pequenos, e, por suposto, si teñen algún problema de mobilidade.
A pregunta xurdiu na escola ante os problemas de mobilidade de dous alumnos que pasarían á clase de 5 anos: tanto para subir a pendente como para poder traballar comodamente e ben na escola forestal, que facer e como actuar? Un dos nenos camiña, pero ten dificultades para sentar, levantarse e moverse. No outro caso, as dificultades son maiores: por problemas cerebrais, ten dificultades para camiñar, mesmo para sentar e levantarse. “Por suposto, non expomos deixar a estes nenos e nenas sen ir ao bosque”, di Aguado. Puxéronse en contacto cos membros da Escola Forestal e nun primeiro momento expúxose a necesidade de comprar unha cadeira adaptada, especialmente para o neno con maiores problemas de mobilidade, pero o profesor contou que non tiñan diñeiro. E alí descubriron a Fundación Kemen.
"Pódese facer que haxa un adulto ao seu lado que estea de pé no bosque como o resto dos seus compañeiros? Ou se pon luvas, xeonllos e déixanse que funcionen ao noso gusto?
A Fundación Kemen é un club deportivo de persoas con discapacidade ao que se lles cedeu unha bicicleta adaptada, coñecida como joëlette, musutruk. leva entre dúas persoas (unha tira por diante como un trineo, a outra fai a forza por detrás) e permite levar ao neno até o bosque na costa. O presidente da Fundación, Fernando Michelena, explicou que contan cunha gran cantidade de recursos e materiais adaptados que calquera persoa con problemas de mobilidade pode solicitar, e que se lles deixará gratis para ir ao monte ou facer deporte. É máis, en ocasións tamén acoden voluntarios que necesitan axuda para levar ao seu fillo en bicicleta ou en calquera outro medio.
Unha vez no bosque, que? Como actuar? “Para que estes nenos e nenas permanezan no bosque como o resto de compañeiros e compañeiras, pódese facer dunha maneira continuada? Ou lles poremos luvas e proteccións de xeonllo e deixarémoslles ás veces de pé, ás veces de poutelas, para que poidan xogar a pracer?", reflexionaron os profesores, segundo explicou Nahia Aguado. “Démonos conta de que hai límites na nosa cabeza, pero que son eles os que teñen que sentirse cómodos, non nós, e por tanto, compramos luvas e xeonllos e démoslles aos nenos a oportunidade de traballar como eles querían, no solo estarían a gusto”. Resultado: “Habemos visto que se adaptaron ao novo espazo á súa maneira, que o obxectivo non é buscar como poden chegar como os demais, senón como facer que cheguen á súa maneira”.
Pasar dun terreo chan a un espazo forestal irregular, con ramas, pedras, pontes, altibaixos, árbores colgantes… é un adestramento para o corpo, di Aguado. É beneficioso para todos, pero a miúdo estes nenos teñen menos oportunidades de ir ao bosque que os demais: “Unha operación tras outra ten dificultades e outras prioridades, e poder ir ao bosque con problemas de mobilidade non sempre é fácil para as familias”.
"Ao principio, sentaba pegado a un adulto. A medida que o medo se ía desfacendo, desenvolvíase en por si, caía con frecuencia, pero levantábase con toda calma.
Como empezou e como terminou
O profesor relatou que o proceso foi fermoso e que a evolución que tiveron ambos foi impresionante. No caso do estudante con maiores dificultades de mobilidade, ao principio levábano ao bosque en bicicleta adaptada e terminou subindo a costa a pé, colléndoo da man dos seus amigos. “Pensa en todas as cousas que contén esta imaxe”. Para o seu desenvolvemento físico, Aguado di que a escola forestal foi como estar a lume de biqueira no ximnasio e que mellorou moito.
O outro estudante gañou a masa muscular, pero sobre todo o profesor destacou os avances que deu na loita contra os medos. No día a día andaba dando voltas, pero como non podía levar o artefacto ao bosque, ao principio tivo medo de chorar. Estaba pegada a un adulto. “A súa experiencia é a de caerse ao solo, ao formigón, facerlle dano, pero entre outras cousas viu que a caída no bosque non é tan dolorosa. Foi superando os medos e aínda que nos lugares máis difíciles pediu a axuda do adulto ou se moveu de poutelas, na maioría das ocasións arranxáballas a pé; caía con frecuencia, pero levantábase enseguida, moi tranquilo”. Iso tamén foi un reto para os profesores, “ver que caía e non ir inmediatamente detrás; si estaba ben e non pedía a nosa axuda, non tiñamos por que ir. Son alumnos que estiveron moi protexidos toda a vida, por exemplo, para poder ir ao bosque hai que asignarlle un adulto a cada un, pola contra non podemos ir con eles ao bosque, e si sempre tes unha persoa maior ao teu lado, xórdeche a dependencia del. Deixalos bastante libres no bosque, moverse nunha zona que sente segura sen adultos, deulles independencia e autonomía”.
Fisioterapeuta, tamén ao bosque
O fisioterapeuta desempeñou un papel importante en todo isto. Por unha banda, porque necesitaban a axuda dos adultos para poder saír ao bosque, e sobre todo porque o fisioterapeuta que lles corresponde en horario escolar podía aproveitar moito mellor o seu traballo no bosque, propuxéronlle que as súas sesións con cada alumno realizásense no bosque, e a fisioterapeuta Laxia Urresti dixo que si. En palabras de Urresti, foi unha experiencia marabillosa, tanto polos múltiples recursos que ofrece o bosque para traballar a mobilidade, como porque realizou sesións con todos os nenos no bosque –no colexio tes que sacar ao neno da habitación e traballar en soidade, na sesión de fisio–. O traballo non foi só físico, unha das partes máis importantes do seu traballo foi que os alumnos se enfronten aos medos e quítanselles os medos, que en caso de caer dálles igual e que sigan avanzando paso a paso.
Á fin e ao cabo, Nahia Aguado sinalou que unha das bases da escola forestal é a pedagoxía do risco, que descobre as limitacións que teñen os nenos e nenas para que sexan eles mesmos e que se coñezan a si mesmos, para saber até onde poden chegar, subir á árbore, manter o equilibrio por encima dun tronco, correr en zonas conflitivas… “Na sociedade actual, sobre todo nas cidades, os nenos e nenas teñen que coñecer as fronteiras, non teñen que se moven con máis coidado, non soben a rúa, non soben a rúa, nin na rúa, nin na rúa. Como saberei até onde podo chegar?”.
Ademais dos dous alumnos citados, tamén levou á escola a un neno de 4 anos, sen dificultades de mobilidade pero con diversidade funcional. A pesar de non corresponderlle pola súa idade, así o decidiron en base ás súas experiencias anteriores. “Viches o beneficio que ten o ir á escola forestal para o alumnado con diversidade funcional. No caso do alumnado con Trastorno do Espectro Autista, por exemplo, a acústica bullicioso e as luces non naturais dos centros xéralles unha gran tensión, e todo iso cambia radicalmente no bosque, baixa o nivel de tensión e de súpeto vimos avances espectaculares nas relacións, no desenvolvemento da linguaxe, na actitude…".
"Os nenos viven rodeados das ordes e os límites que veñen de fóra. Como vou saber até onde podo chegar?
A escola, ese lugar onde estar sentado
A pesar de todo, a escola forestal é beneficiosa para a aprendizaxe e desenvolvemento de todos os alumnos e, conscientes de que as investigacións o demostran, quizá debésemos situar o foco noutro lugar: o estar sentados tantas horas dentro da escola non prexudica aos alumnos? No colexio Toki Alai de Irun, como noutras moitas escolas, Aguado cóntanos que en Educación Infantil practican a filosofía do movemento autónomo e que os nenos e nenas móvense de clase en habitación, “aínda que aproveitamos as posibilidades que temos, é innegable que as escolas son espazos pechos e patios de solo de formigón enrejado. Repetindo o que ouvín a un arquitecto, os planos de creación de escolas saen dos planos de creación de cárceres, deberíanos dar que pensar. Nese empeño por protexer tanto aos nenos, temos uns resultados desmesurados”.
O profesor de Educación Física Luís Larrañaga deixouno claro: Onde está o corpo na escola? mesa redonda (Larrun, 227): “Os alumnos non están satisfeitos coa necesidade de movemento. Algúns realizarán actividades extraescolares, pero non é axeitado que pasen moitas horas todos os días no centro e que a maioría delas permanezan sentadas. O corpo está preparado por si mesmo para o movemento, non para estar sentado durante horas e horas, o que leva consecuencias”. Por iso, a escola forestal é enriquecedora para todos os alumnos, saír das catro paredes e saltar á natureza, e en Toki Alai demostraron que as dificultades de mobilidade non son obstáculos para aprender entre pozos, barros e árbores.
Entre moitas caídas tamén hai logros. Unha nai nova duns 35 anos preguntábame o outro día como conseguían na súa escola que os compañeiros que non recibiran o eúscaro en casa aprendan e falen tan ben como os nenos e nenas que eran euskaldunes de casa. Na escola había... [+]
Ikasturte honetan, lehen mailako ehun eskola elebidunetan 5.700 ikaslek ikasiko dute. Bigarren mailan hamasei kolegio eta lau lizeotan 1.600 dira. Zailtasun nagusia aurten ere kolegioan euskararen eta frantsesaren arteko oren parekotasuna erdiestea da.
Todos sabemos que a liberdade é un concepto difícil, de marxe múltiple, difícil de definir con palabras. A miúdo definímolo con inmensidade, con poder decidir sen condicionamentos, sen consecuencias ou sen asumir a responsabilidade das accións. Pero como non hai nada sen... [+]
Estimada Sra. Pedrosa:
Felicidades polo seu nomeamento como Conselleiro de Educación. Non é unha nova responsabilidade o que de agora en diante terás sobre ti. Tes que coñecer ben o Departamento de Educación, despois de catro anos como viceconsejero. Ao finalizar o curso,... [+]
18:45. Os meus amigos citáronse para o sete da tarde, pero a alarma do móbil pilloume lonxe de estar listo. Vestido cun pixama con debuxos de sandie e mirando só o documento de Google do computador, admitín que hoxe tampouco chegarei a tempo. Con todo, esta vez a escusa non... [+]
Parece que o fillo de dezaseis anos está a facernos reflexións sobre o camiño que vai seguir tras o bacharelato. Nunha, fálanos da elección dos temas específicos do bacharelato, na outra, dos pasos administrativos que terá que realizar, sen preguntas, por medio da... [+]