Ademais de obras monumentais, houbo respostas ligadas ao jazz excesivamente blanqueado, sobre todo a Coleman, que mira ás músicas africanas a través da ruptura; é dicir, a través deste disco, Coleman construíu os cimentos do subgénero free jazz. Marian Peyrou (Buenos Aires, Arxentina, 1970), profesora de Historia do Jazz no Centro Superior de Música Creativa de Madrid, é precisamente dese tres discos dos que acaba de saír Free jazz, editado recentemente por Anagrama. A música máis negra do mundo (Free jazz. A música máis negra do mundo) no ensaio para explicar os pormenores deste estilo de jazz de vangarda.
Para o arxentino, máis que un estilo, o Free Jazz é un enfoque musical no que se combinan dúas estéticas: as vangardas e a cultura africana, a pesar de mostrar aspectos contrapostos. En palabras de Peyrou, si os músicos de jazz anteriores tentaban mostrar que o seu traballo non era algo primitivo, instintivo e irracional, o máis salvaxe, as vangardas condenan ás institucións e a Europa e, precisamente, na primitividad –como o fauvismo, o expresionismo ou o cubismo–, no instinto e na irracionalidad –como na técnica literaria do fluxo de conciencia ou nas investigacións surrealistas de libre conexión–. “Pódese entender que o Free Jazz tamén dá unha forma de canalizar os procesos inconscientes”, di.
Así, o free jazz esfórzase por vincularse á parte intuitiva e espiritual do ser humano, e de aí crece para crear música. O contrabajista que tocaba no grupo de Ornette Coleman era Charlie Haden. “Cando realmente estás implicado na música, o proceso do pensamento non ten cabida. (…) Cando empezas a pensar, a música interrómpese”.
Así, os novos músicos, que nun principio o denominaron New Thing (Cousa nova), situaron en África o instinto creativo para captar as características das músicas enraizadas nas culturas dos seus antepasados e, ao mesmo tempo, liberar o jazz dos elementos da tradición europea, é dicir, afastarse de melodías, sós e harmonías, para centrar a atención no son e o ritmo. Payrou: “No Free Jazz, as seccións rítmicas contribúen tanto á diversidade tímbrica, as texturas, as dinámicas, moldéoa do son, a dosificación de enerxía e a formación de atmosferas. E iso é o máis importante nese estilo, non as melodías, nin as que se ocupan desas melodías”.
Mariano Peyrou: "No Free Jazz, as seccións rítmicas axudan tanto como os solistas; iso é o importante neste estilo, e non a melodía"
Así mesmo, entre as pinceladas da tradición africana emerxeron a flexibilidade das estruturas, a desorde, a interacción súbita, a destrución das xerarquías, a creación colectiva, as disonancias, os xogos de afinación, as notas longas ou o interese polo son.Así pois,
o free jazz supuxo un novo, libre e efémero florecimiento do estilo, aínda que a súa sombra se reflicte en once estilos, aínda hoxe.
Todas estas caóticas innovacións foron rexeitadas polos puristas; a actitude crítica do free jazz cara ao establishment e, por tanto, cara ao capitalismo, non axudou en absoluto aos músicos negros encolleitos e politizados. Cecil Taylor di: “Foi unha ironía extrema que aparecese na revista Down Beat un artigo sobre a música que estabamos a facer naquela época. Ao pouco de publicalo, eu traballaba na limpeza dos pratos, pero xa sabía por que limpaba os pratos”.
En opinión de Peyrou, o free jazz non é atractivo para a maioría da audiencia, debido ás súas características principais, a honestidade, a introspección e o horror. A afirmación de Taylor é moi significativa por mor desta falta de aceptación: “A primeira preocupación dun artista é comunicarse cun mesmo”.
O nacionalismo negro O principio do jazz
free vincúlase inevitablemente á loita polos dereitos civís dos negros na década de 1960, na que a dor dos afroamericanos estendeuse de maneira evidente por pensadores e líderes como Martin Luther King e Malcolm X. Con todo, estas reivindicacións acendéronse a finais do século XIX para a súa posterior ampliación. Este movemento materializouse plenamente na descolonización dos anos 60, que se converteu nun fenómeno internacional, e este proceso de liberación coincidiu tamén co florecimiento do free jazz. A morte de Malcolm X tamén provocou unha reacción contra a parte “débil” do movemento que reivindicaba a integración, cando a activista Stokely Carmichael avogou por posicións máis radicais, en 1966, e popularizou o termo Black Power; ese mesmo ano fundouse tamén o Partido das Panteras Negras. Todo iso aumentou o nacionalismo negro e puxo en evidencia o afrocentrismo. “É habitual ver aos músicos de jazz free expresando o seu rexeitamento aos valores brancos e expresando a súa identidade colectiva a través de túnicas, turbantes, gorros, dashikis (sobre todo o colorido trouxen que se usa en África Occidental), etc.”, di Peyrou.
Con todo, antes do Free Jazz, varios músicos de jazz mostraron as súas visións e posicións políticas; por exemplo, en 1960, Max Roach presentou We Standard! Publicou o disco Max Roach´s Freedom Now Suite, no que o berro liberador resalta desde a superficie da gravación. Neste traballo tamén se poden escoitar melodías con trazas de free jazz que pronto florecerían, entre outras, a través de improvisacións colectivas. Mostra diso é Tears for Johannesburg.
Así, era moi habitual ver a músicos de jazz free participando en mitins, asociacións ou ofrecendo concertos a favor do movemento. Con todo, para Peyrou, a dimensión política destes músicos non se reflicte no que din ou fan, senón no son que ventilan: “Censura a mercantilización do estirado, o violento, cunha textura áspera e unha duración que as radios non podían tolerar, sen a melodía que se pode cantar, e, por tanto, o capitalismo condena o gusto do gran público. (…) O Free Jazz, por tanto, non acepta 'musicalmente' a posición dada ao jazz, e por dicilo dalgunha maneira, expresa o conflito, fixa a mirada nel e emite un son coas seguintes características: África, encontro sanguento entre o branco e o negro, sufrimento, desesperación, esperanza, aceptación persoal, frustración, rabia e odio”.
Así, pódese pensar que o free jazz só pódese entender no seu contexto, e que cando o Black Power debilitouse, a música tamén se debilitou. Por tanto, para moitos, esa linguaxe musical esgotouse. Ademais, a comunidade negra deu as costas á nova estética: os afroamericanos considerárona como música intelectual, xa que a maioría do público era branco e universitario, e aínda que se baseou nas tradicións africanas considerárona contraria á esencia da música negra.
A pesar do contexto político e histórico, o jazz free foi unha música transgresora e transformadora. En palabras de Peyrou, “cando escoitamos, pásannos cousas, e desa experiencia podemos extraer certa enerxía. A súa enerxía é revolucionaria e espiritual”.
• Ornette Coleman – The Shape of Jazz to Come (Atlantic, 1959)
• Ornette Coleman Double Quartet - Free Jazz A Collective Improvisation (Atlantic, 1961)
• Albert Ayler –
Spiritual Unity (ESP, 1964) Eric Phy (Blue Note, 1964)
• John Coltrane - A Love Supreme (Impulse 1965) •
Cecil Taylor – Unit Structures (Blue
Note 1966)
• John Coltrane – Ascension (Impulse, 1966)
•
Archie Shepp – The Magi-J.
Maurice Ravelen distira eta jazzaren erritmoak saio berean batzeak erakargarritasun berezia zuen, zalantzarik gabe. Baina emaitza entzun ondoren, non Marco Mezquida Ziburuko musikaren mundu onirikoan barneratzen den, eta bere musika beste eskema batzuetara eramaten duen, bere... [+]
Nubya Garcia da uneko musikari interesgarrienetako bat. Jazza gustatu ala ez, bere musikalitate eta erritmo biziek, sentimenduz beteriko piezek, milaka pertsonen arreta bereganatu dute jada. Londresko musikari gazteak lehen lan luzea kaleratu berri du: Source. Benetan... [+]
Astelehenero izaten dira Jam Sessionak Iruñeko Intermezzon, Nafarroako musika kontserbatorioko tabernan. Jazz ikasketak egiten ari diren ikasleei zuzendua da gehienbat espazioa eta, jazzaren munduan ohikoa den bezala, hau ere espazio maskulinizatua da erabat.
Larunbata izan da Gasteizko Jazzaldiko egun handietako bat, Ambrose Akinmusire, Makaya McCraven eta Kamasi Washingtonekin. Mendizorrotzan, afroamerikar aldarrikapenez josita, jazzaren punta-puntako musikariak ikusi ditugu bi aldaeratan: McCraven eder eta Washington aspergarri.
Londresko jazz eszenari buruz ezer ez duzula entzun? Musikari eta publiko gaztea izateaz gain –edo hain zuzen horregatik– zeresan itzela ematen ari da mundu osoko jazz panoraman. Eta hiru izen hautatzekotan horietako bat da, dudarik gabe, asteazkenean Gasteizen jo... [+]
Asteartea da eta Iruñeak ez du kultur eskaintza handirik gauerako, ohiko moduan. Urrun geratu dira egunero rock eta pop kontzertuak aditzeko aukera zegoen garaiak, diotenez, guk ez baititugu ezagutu. Arratsaldez lan egiten dugunok ez dugu arazo handiegirik astean zehar... [+]
Duela hamaika urte ekin zioten taberna batzuek Jazzaharrean jaialdiari. Aurtengo edizioa ekainaren 28tik uztailaren 8ra izan da eta 20 emanalditik gora egin dira.