Nun mundo repleto de inxustiza, rodeado de situacións agresivas, pregúntome unha e outra vez: que pode a literatura para que melloremos? Estar inmerso na literatura non é esconderse no fígado duns muros cegos e actuar só con imaxinación, en lugar de traballar tanto descontento e en concreto contra a crueldade? Unha literatura poderosa? Nos empoderamos?
Nos dominantes ou dominantes espazos culturais europeos pensábase, na era romántica, que a literatura se correspondía co poder e que podía ter unha incidencia inmediata na sociedade. En Francia, especialmente, Lamartine ou Hugo crían que as ideas socio-políticas máis avanzadas garantiríanse a través da literatura, tanto no seu país como en todo o mundo. Máis tarde, os surrealistas pensaron que a literatura podía revolucionar o mundo.
Pero o século XX cuestionou a fe na eficacia literaria. Autores de corrente absurda mostraron que a literatura é unha literatura ineficaz. Para algúns críticos, a literatura segue influíndo, polo menos, na adaptación de representacións colectivas, tanto á mellor como á peor. V. O investigador Berthelier, por exemplo, demostra que a literatura contribuíu a construír un mito de inundación de inmigrantes que intimida aos nacionalistas de todo o mundo: R. Camus (inventor da expresión “le grand remplacement” ou “gran substitución”), E. Gandon, L.F. Céline, J. Raspail, E. Cioran, R. Escritores como Millet permitiron, grazas ás súas obras, unha forte presenza do racismo en Francia, segundo Berthelie. Pola contra, Kafka dicía que os escritores teñen armas únicas para loitar contra a intolerancia e a inxustiza.
No noso caso, a literatura tamén serve para consolar, di Xabier Lete. Serve para lembrar, para alimentar a memoria, para captar o pasado
E no ámbito marxinal, no ámbito dos perdedores, que? Por suposto, a literatura ten máis importancia social, política e simbólica que nos grandes ámbitos culturais, xa que pode ser un lugar de contra-poder forte. Por exemplo, temos a literatura performativa: Unha das funcións do bersolarismo que ensinaba Antton Lukuk é precisamente porse en contra do poder dominante. Recordo tamén a batalla literaria “loita libro” que se creou en Perú, baseada no modelo do catch: dous escritores deben improvisar un texto ante o público xuíz baixo as ordes dun guía de xogos. Os performativos teñen que seducir aos oíntes para gañar o permiso de publicarse. En Perú, di Christopher Heaney, a maioría dos guerreiros son mozos e mulleres, que utilizan o espectáculo literario para expresar a súa voz.
No noso caso, a literatura tamén serve para consolar, di Xabier Lete. Serve para lembrar, para alimentar a memoria, para captar o pasado. Serve para construír os nosos mitos. Serve para reflectir o noso presente, denuncialo e soñar o noso futuro.
Serve, ao final, para establecer vínculos máis aló das fronteiras políticas, ideolóxicas, lingüísticas, como pasadores (P. Jaccottet dicía que o seu oficio era ser “pasador”). Ese é o obxectivo dos escritores que dan o mesmo protagonismo á analogía, á metáfora ou á tradución. Véxase, no ámbito narrativo, P. Pomba de Zubizarreta, nena voante, zointan Kasai, neno adoptado, comparado con paxaro migratorio; ou A. En Miña de Arzallus, texto escrito en eúscaro do relato en francés dun africano que pensa en pular.
A ver si aínda podiamos facer a nosa literatura máis poderosa e empoderosa para construír un mundo máis intelixente.
Bidali zure iritzi artikuluak iritzia@argia.eus helbide elektronikora
ARGIAk ez du zertan bat etorri artikuluen edukiarekin. Idatzien gehienezko luzera 4.500 karakterekoa da (espazioak barne). Idazkera aldetik gutxieneko zuzentasun bat beharrezkoa da: batetik, ARGIAk ezin du hartu zuzenketa sakona egiteko lanik; bestetik, egitekotan edukia nahi gabe aldatzeko arriskua dago. ARGIAk azaleko zuzenketak edo moldaketak egingo dizkie artikuluei, behar izanez gero.
Nos últimos tempos tivemos ocasión de analizar a politización e a despolitización, centrando a atención nos mozos. Con todo, a maioría das conclusións dos estudos sociolóxicos que se ocupan dos mozos son aplicables tamén a outros grupos de idade, aínda que de distinta... [+]
Os seres humanos estamos en contacto connosco e coa contorna no que vivimos, todo o que facemos inflúe tanto no ben como no mal. Os valores persoais, a cultura, as relacións e as posibilidades materiais son decisivas para reducir o impacto negativo que podemos xerar.
Moitas... [+]
As estacións de tren de moitas cidades mostran a beleza máis alta da estrutura de ferro do século XIX, xunto co auxe da chegada ao epicentro da cidade. É como entrar na cidade pola porta principal, unha perla de arquitectura e de lugar. Con todo, en moitas cidades, nos... [+]
Por que non deixalo. O que escribe as columnas sempre segue as apologias da retirada a tempo. Antes de esgotar existencias. Os temas, a min, non os puiden esgotar, porque non son experto en nada, e nunca tiven mensaxes que transmitir a Euskal Herria. Non me serviría de... [+]
Comezo do verán. Resaca do festival EHZ (atx, dor de cabeza). Ganas de respirar despois dun curso cargado. Baleirar a cabeza. Reconectar elementos crave. Tomarse un tempo en familia, volver ver a vellos amigos e descansar (un pouco) na loita diaria. De verdade? !...
En... [+]
Hai palabras, formas, xestos e actitudes que non poden entrar e saír do corpo. Os que se introducen no corpo e podrecen nel. Perforan o corpo. Descompoñan o corpo. Eliminan o corpo. E acabouse. Non se pode volver a un estado anterior a un corpo que se descompuxo. Non... [+]
Expertas e vítimas participaron nos encontros do Departamento de Glotodidáctica da UEU sobre os euskaltegis e a interseccionalidad. Houbo estudantes no centro, estudantes sen privilexios, oprimidos, nos recunchos. Porque os xéneros disidentes, os xordos, os cegos, os que... [+]
Todos sabemos que a liberdade é un concepto difícil, de marxe múltiple, difícil de definir con palabras. A miúdo definímolo con inmensidade, con poder decidir sen condicionamentos, sen consecuencias ou sen asumir a responsabilidade das accións. Pero como non hai nada sen... [+]
A Sra. Xuíza do Tribunal Xudicial de Bayona, despídese:
Algúns euskaltzales xulgáronme en marzo en Baiona por participar nalgunhas das accións que levamos a cabo para denunciar o inxusto tratamento que sofre o eúscaro das autoridades do estado francés. Ao comezo do... [+]
Non é nada fácil entender o que está a suceder en Cataluña. Con toda seguridade. Podemos dar por terminado o proceso de 2017, pero está por ver si o independentismo será capaz de iniciar un novo proceso de liberación.
Si nas eleccións o independentismo mantívose na... [+]
Levamos unhas semanas coa "serpe de verán" sobre o TAV e coa posibilidade de enlazar a "E vasca" desde Pamplona, desde Ezkio ou Vitoria.
É decepcionante ver que o noso Pobo segue dependendo de decisións interesadas e non argumentadas polos galgos e cans de caza que seguen... [+]
Os globalistas elixiron Francia, Polonia e o Reino Unido para crear un conflito aberto coa OTAN en novembro, xa que Estados Unidos está inmerso na campaña electoral para a Presidencia de novembro.
Deste xeito, a presenza de soldados de Polonia, Francia, Reino Unido e Estados... [+]