Non deron xestos de vida desde o 5 de xuño e o 17 e 18 de xuño a Policía brasileira ha confirmado que os cadáveres atopados pertencen ao xornalista británico Dom Phillips e ao antropólogo Bruno Araújo Pereira. Os asasinatos prodúcense no corazón da Amazonía, nas terras indíxenas de Javari.
Pereira entrou en 2010 na estrutura pública FUNAI, dedicada á defensa dos dereitos e as terras dos autóctonos brasileiros. Pronto se mergullou, pasivamente, en pobos indíxenas illados e sen contacto coa nosa civilización, e foi nomeado coordinador do departamento de pobos indíxenas illados en 2018, aínda que para un só ano o presidente de Brasil, Jair Bolsonaro, encargou a súa expulsión. Desde entón loitaba na Unión de Pobos Indíxenas do Val de Javari (Univaja) e os seus achegados non teñen ningunha dúbida: foron asasinados por defender aos autóctonos. Para a mesma causa asasinaron ao seu amigo xornalista. Phillips estaba no diario The Guardian, pero estaba nunha parada laboral dun ano para escribir un libro sobre a Amazonía e os indíxenas locais. O seu titular, "Como salvar a Amazonía", foi o encargado de pór fin ao seu libro. Eliane Brum, escritora brasileira, afirma que o asasinato dun xornalista branco dun coñecido xornal dun país occidental rico é significativo: "Bolsonaro e os seus gobernos fan chegar a garantía da impunidade aos criminais contra a selva e os seus pobos". Si, desde 2018 a política anti-amazónica endureceuse e empeorado. Refutando a versión policial, a estrutura Univaja quixo achegar unha precisión documentada: "Non só hai dous asasinos, aí hai un equipo organizado que planificou liderar desde o inicio do asasinato".
Porque estes últimos asasinatos deben situarse nun contexto máis xeral. "A desaparición de Bruno Araújo Pereira e Dom Phillips non é unha sorpresa; é froito da política levada desde o principio pola Fundación Nacional dos Indios FUNAI do goberno de Bolsonaro", podemos ler a publicación do Dossie inédito como Bolsonaro cumpriu a promessa de 'foiçada non pescoço BOLSABEEl
rancor, o insulto e o desprezo que Bolsonaro dirixe aos autóctonos son innegables desde hai tempo. Sendo deputado en 1998 sinalaba: “Que pena que a cabalaría brasileira non sexa tan eficaz como a americana: polo menos eles conseguiron destruír os seus indios”. Ademais de ser considerada como unha persoa de subcategoría, faio pola lóxica capitalista que lle impide levala adiante á súa antollo; non pode explotar as terras brasileiras tantas veces como queira.
Aínda que as terras pertencen ao Estado federal, a Constitución brasileira esixe garantir o visto e prace dos presentes e a súa explotación está limitada aos autóctonos residentes. Esta obrigación vese obstaculizada por Bolsonaro e trata de evitala por todos os medios. Dunha vez, sen trabas para que estes terreos poidan destinarse a grandes propietarios de terreos denominados Fazendeiros ou a grandes empresas do sector mineiro e forestal. Menos mal para a Amazonia e para todos nós, o parlamento mostrouse no principio do ano en contra da lei PL 191/2020, que implicaba ese cambio.
Outro cambio que non puido levar até a cabeza é o traspaso da responsabilidade da determinación e protección das terras indíxenas desde FUNAI ao Ministerio de Agricultura, Crecemento e Aprovisionamento.
Con trabas á Lei e á Xustiza, o presidente brasileiro está a levar a cabo a estratexia Nova FUNAI, a destrución interna do FUNAI creado en 1967 para defender os dereitos e as terras dos autóctonos. Na campaña electoral de 2018, manifestou o seu desexo de dar un “golpe no pescozo” a esta estrutura, e está niso.
Despois de todo no poder, uns son expulsados e outros introducidos... en lugar de ser un obstáculo, o responsable de FUNAI ten agora ao seu favor. Por exemplo, Ricardo Lopes Dias acaba de ocupar o alto cargo de coordinación dos autóctonos illados. Quen é o mesmo? Un misioneiro evanxelista que traballou entre 1997 e 2007 para a estrutura americana New Tribes Mission. Esta estrutura ten un pasado negro en Brasil debido, entre outras cousas, á introdución de enfermidades e á actitude impositiva. "Por que Jair Bolsonaro insulta aos pobos autóctonos?". Artigo 11.
A do evanxelista Lopes Dias non é o único caso illado, forma parte dunha tendencia xeral –a Fundaçao anti-indíxena de 210 páxinas lanzada este mes . Um retrato de FUNAI ou ben governo Bolsonaro ("Fundación anti-indíxena. Un potreta da FUNAI baixo o goberno de Bolsonaro") presentada detalladamente no traballo de investigación. É unha publicación de Indigenistas Associados e Inesc, e a actualidade obriga a iso, no último punto "Bruno Pereira, presente! Dom Phillips, presente!" tiveron que escribir na primeira páxina.
"Atopamos en FUNAI un cebador con pasta e preguntámonos que podemos facer agora en nome dos pobos indíxenas, funcionarios, unidade e vida? Porque así non vai ser ninguén máis", explica a antropóloga Leila Saraiva, encargada da investigación, e activista de Inesc.
En xullo de 2019 Bolsonaro nomea a Marcelo Xavier presidente desta estrutura. A policía federal, o branco e este poderoso home está intimamente ligado ao sector mineiro e ao negocio agrario. É a base da orde IN09. Este cambio na lexislación supuxo un gran golpe: a apertura á propiedade privada das zonas indíxenas aínda non homologadas, 237 territorios, é dicir, 9,8 millóns de hectáreas. "Desde a Constitución de 1988 tiñamos comprometidos a favor dos indíxenas na presidencia de FUNAI. Por primeira vez, temos como presidente a unha persoa que se opón aos pobos indíxenas, e ademais de converter a FUNAI en anti-indíxena, supón a execución de políticas que van en contra dos dereitos destes pobos", asegura a xurista Deborah Duprat, ex procuradora e autora do informe de investigación.
Quen, lonxe de ser partidarios dos autóctonos, desexarían a súa desaparición, controlan case todo o FUNAI. Só en dous das 39 coordinacións rexionais un funcionario preside, noutras son militares ou policías. Coma se isto non fose suficiente, o goberno federal tamén recortou subvencións á estrutura. Se se move demasiado, os indíxenas e os seus defensores teñen como recompensa as ameazas e as penas, incluso a morte como a de Bruno Pereira.
A violencia contra os indíxenas aumenta a extrema dereita desde o poder. A Comisión da Terra de Brasil acaba de chegar á conclusión de que o ano pasado foi o máis conflitivo dos últimos 35 anos e que o número de mortos nos conflitos sobre a terra nas zonas rurais e forestais de Brasil aumentou un 75% entre 2020 e 2021. A Conselho Indigenista Missionário (Cimi) tamén ten acendida a alarma: oficialmente, 263 conquistas ilegais –roubos– contaron 256 terras en 2020 e 2019 –un 141% despois de que Bolsonaro chegase ao poder–.
"Os invasores son, en xeral, os leñadores, carpinteiros, cazadores e pescadores ilegais, gandeiros e transportadores de terras. Invaden as terras para obter leña ilegalmente, esnaquizan ríos enteiros en busca de ouro e outros minerais, aumentan a deforestación e queiman amplas zonas de pastos", asegura a Asociación Cimi. O apoio do goberno federal e dos líderes da estrutura FUNAI non é sorprendente que haxa máis invasores que nunca.
A seguinte infografía está baseada no informe número 55 do Centro de Investigación pola Paz Delàs de Cataluña, publicado en outubro de 2022. No informe, Xavier Bohigas, Pere Brunet, Teresa de Fortuny, Anna Montull García e Pere Ortega analizaron a fondo os vínculos entre... [+]