“Cultivo 4.0”, Smart Farm, “cultivo de precisión”, “cultivo numérico”, “cultivo intelixente”... son todas as nocións novas para definir o cambio que algunhas persoas desexarían achegar no sector primario. Sexan robots, drones, computadores, chips ou cámaras, a integración das tecnoloxías numéricas na produción alimentaria ocupa cada vez máis espazo entre as institucións e as multinacionais, pero cústalle máis difundilas entre os campesiños. Robot detector de herbáceas, de ordeño, ou de polinización por substitución de abellas, que tenta introducir tecnoloxía e intelixencia artificial na cadea alimentaria. Din que os datos e algoritmos recolleitos no big data permiten coñecer exactamente cales son as súas necesidades para cada terreo ou cabal en cada caso, evitando despilfarros innecesarios, de aí a noción de “cultivo de precisión”.
As empresas privadas levan tempo soñando con controlar todo o cultivo. Porque sempre temos a necesidade para comer para satisfacela, porque pode ser unha fonte de ingresos constante. Desde a década de 1990, os OGM tratan de converterse en donos do mundo grazas á propiedade de sementes modificadas xeneticamente. Agora, con todo, tamén o fan por medio do numérico. A multinacional Bayer adquiriu en 2018 un Monsanto especializado na produción de OMGs, que actualmente está a investir en cultivos numéricos, converténdose no líder mundial.Destinado á numerización do cultivo con 500 traballadores en 2020, desde 2017 multiplicou por 2,5 o número de traballadores empregados para iso. Acompáñanlle, entre outros, o poderoso sazonador produtor Yara e as multinacionais McDonald´s ou Walmart, símbolos do capitalismo.
Hai que preocuparse do que escribe Morgan Ody, cultivador de Confédération Paysann, no seu texto Nous, paysans, refusons a colonisation de l’ONU par l’agrobusiness (“Os campesiños rexeitamos a colonización da ONU polo agrobusiness”): “O seu obxectivo é redondear a industrialización da produción alimentaria, mediante a total artificialización do proceso. Finalmente, o ‘smart laborantza’, baseado na robotización, o big data, a química e as biotecnoloxías, ten como obxectivo o cultivo sen cultivar”. Por iso opúxose desde os seus inicios a Via Campesiña, sindicato de pequenos agricultores: “Coa noción de ‘cultivo intelixente’ queren pór unha máscara verde á lóxica agroindustrial”.
A maioría das start-ups que impulsan esta transformación atópanse en EEUU, China e India, e como pode pensarse non son cooperativas ou asociacións formadas por campesiños... Basicamente son os mesmos que na época estendéronse polos praguicidas e logo polos transxénicos, e agora estase eloxiando o cultivo numérico. Unha vez máis temos aos sindicatos promotores da produción intensiva e industrial. Así fala Christine Lambert, presidenta da FNSEA: “O uso do robot é unha vía para reducir a difusión de produtos fitosanitarios”. O problema é que, en lugar de fomentar o cultivo popular e ecolóxico para reducir a extensión dos fitosanitarios, prefiren a agricultura dirixida polos robots.
As institucións tamén son parte da evolución, entre elas a Unión Europea. O programa Horizon Europe, dedicado á investigación e innovación, conta cun orzamento de 95,5 mil millóns de euros para 2021-2027 –5,4 mil millóns do Plan Next Generation UE–, dos que 8,95 mil millóns están destinados á alimentación, o cultivo e o medio ambiente. O Plan de Investimentos Futuros PIA4 acordado polo Goberno francés o pasado ano conta tamén con 100 millóns de euros para empresas privadas neste ámbito. A estrutura pública Inra creou 200 star ups nos últimos vinte anos, e nos últimos tempos especializouse cada vez máis en Laborantza 4.0.
Como non podía ser doutra maneira, a plataforma GACSA, creada pola ONU para o cume climático de 2014. “Facendo fincapé na necesidade de innovar ante a emerxencia climática, GACSA está a facer apología do modelo de cultivo en primeira liña dos lobbies agroindustriais” pode lerse no documento elaborado polas organizacións non gobernamentais Action contre a faim, CCFD-Terre Solidaire e Oxfam.O
24% das emisións de gases invernadoiro a nivel mundial proceden do cultivo, un 10% a nivel europeo. Pero coidado, a enfermidade está no modelo industrial: os cultivos animais alimentes deducen a vertedura de metano, os condimentos químicos estendidos nas monoculturas e as deforestacións destinadas a aumentar a extensión deste modelo. Por exemplo, o continente africano, que conta co 55% dos seus traballadores ocupados por cultivos, ten só o 15% das emisións do sector primario, e só o 4% das emisións a nivel mundial proceden de África.
Isto non ten sentido a numerización do modelo industrial. Pintar en verde non solucionará o problema da emerxencia climática, xa sexa por un robot ou por un labrador, xa que sempre contaminará os condimentos químicos. Ademais, sabemos que a produción de novas tecnoloxías contamina enormemente, por exemplo coa explotación de minerais.
Teñen como segundo argumento a solución contra a fame, como cos transxénicos. En 2050 teremos 10.000 millóns de habitantes e teremos que aumentar a produción, pero ttipando os efectos invernadoiro. “O cultivo de precisión achega solucións tecnolóxicas aos problemas sociais, políticos e ecolóxicos, pero estas solucións son ideadas para seguir mantendo os modelos convencionais. Alta, sabemos que o sistema é o responsable dos problemas”, pódese ler The combine will tell the truth de Christopher Miles: On precision agriculture and algorithmic rationality (“A colleita denúncianos a verdade sobre a racionalidade dos cultivos e algoritmos de precisión”) no artigo zumento. Esta idea que explica serve para o almorzo, que no mundo ten un 10% de fame, pero ao mesmo tempo un 20% dos alimentos van ao lixo; para a escaseza de traballadores –a cuarta parte das granxas europeas han desaparecido nos últimos dez anos, pero incrementouse a produción–; para a precariedade dos agricultores, e outros.
Sexa unha lexislación rigorosa, unha subvención inxusta ou un mercado liberal e mundializado, o campesiño ten moitos obstáculos para actuar libre e dignamente no seu caserío. Esta nova era suporía unha nova dependencia dos poderosos big data e GAFAM... unha solución que, unha vez máis, prexudicaría.
Kanboko Marieniako higiezin proiektuaren kontra bildu dira elkarte eta herritarrak larunbat honetan. Larunbatean, mahai inguru eta tailerren bidez herritarrak sentsibilizatu nahi izan dituzte Bouygues Immobilier agentziaren proiektuaren desmasiez.
"Isiltasuna oztopo eta elkartasuna lagun, egungo mundu gordina" kontatzeko erronkari lotu da Axut! antzerki konpainia.
Frantsesenia lizeoa, 70 urtez Ipar Euskal Herria barnealdeko laborarien formatzen.