O estudo Arrue púxose en marcha en 2004. Ten un foco principal de atención: Analizar os usos lingüísticos do alumnado da CAPV no ámbito escolar. Desde 2011 e cun período de dous anos, analizáronse os usos lingüísticos da escola a través de enquisas aos alumnos. Así, na actualidade pódense comparar os resultados de 2011, 2013, 2015 e 2017. Están a prepararse os resultados de 2019. Os datos do estudo foron elaborados polo Cluster de Sociolingüística por encargo do Goberno Vasco.
Miden catro tipos de usos na contorna escolar: cos compañeiros na aula, cos compañeiros no patio, cos profesores na aula e cos profesores fose da aula. Acollen regularmente a alumnos de dous niveis: 4º de Educación Primaria (9-10 anos) e 2º de Educación Secundaria Obrigatoria (13-14 anos).
Se se observa a evolución de 2011 a 2017, obsérvase que o uso global da escola (a media dos catro tipos de usos que acabamos de mencionar) mantén un nivel similar. Tanto en LH4 como en DBH2, obsérvase unha lixeira tendencia á alza, un aumento de 2,1 puntos e un aumento de 0,8 puntos respectivamente.
En lugar de observar a evolución total, se se observa a diferenza entre 2015 e 2017, obsérvase que a tendencia á alza foi descendente. En LH4 tres dos catro tipos de uso descenden e en DBH 2 todos descenden. Os resultados de 2019 que chegarán no outono serán significativos para confirmar ou anular a tendencia descendente que mostran os datos de 2017.
Tendo en conta os catro tipos de uso e os dous cursos escolares, os datos de 2017 son inferiores aos de 2011. Só hai unha excepción: Cando os compañeiros de LH4 traballan xuntos no patio. Entre 2011 e 2017 o uso global de LH4 descende en 2,2 puntos e o de DBH 2 en 4,1. Descendeu principalmente de 2015 a 2017.
A investigación, ademais de achegar datos de uso, recolleu algunhas reflexións sociolingüísticas dos autores Iñaki Martínez de Lúa e Pablo Suberbiola. O informe sinala, entre outras cousas, que o ámbito escolar é significativamente máis vasco que a media da sociedade, e que a diferenza é moi evidente en determinadas idades e tipos de usos. Por exemplo, cando os nenos e nenas de 9 a 10 anos están na aula cos seus compañeiros e compañeiras, o uso do eúscaro é do 66,5% e o uso doméstico medio nestas idades é do 29,5%. Con todo, os autores puxeron sobre a mesa os límites da escola para o mantemento do uso e deron un exemplo moi distinto: Cando os rapaces de 13 a 14 anos están a xogar cos seus compañeiros o uso é do 21,8% e o uso doméstico é case do 21%. O informe tivo en conta a perspectiva da socialización para interpretar este tipo de datos. É dicir, canto máis maiores sexan os alumnos, máis amplos son os ámbitos de socialización, a escola non é máis que un dos distintos ámbitos de socialización. Así mesmo, na CAPV case todas as contornas sociais son máis castellanohablantes que o ambiente escolar, polo que o alumnado recibe cada vez maior influencia destas contornas sociais castellanoparlantes. Non é casual que os niveis de uso do eúscaro máis baixos dos catro tipos de uso que mide a investigación prodúzanse no apartado de ‘patio con compañeiros’, nunha situación máis próxima á realidade da rúa.
O informe expón varias reflexións sobre o modelo D. Unha das reflexións apunta a que con frecuencia se puxo en mans da escola a euskaldunización das novas xeracións en demasiada medida, e que talvez se pensa que “como están a traballar no modelo D”, os alumnos terán as condicións suficientes para poder expresarse en eúscaro. Os autores do informe así o afirman: “Hai razóns para pensar que en diferentes ámbitos e centros educativos, para o profesorado e os responsables, cada vez é máis difícil ofrecer aos alumnos unha contorna en eúscaro eficaz dentro do modelo D”. A súa proposta é reflexionar sobre os complementos, reforzos ou novos recursos necesarios para equilibrar estas dificultades.
Outra reflexión sobre o modelo D céntrase no profesorado. Entre 2011 e 2017 produciuse un descenso no uso dos nenos e nenas de LH4 nas súas relacións co profesorado fose da aula. O informe propón analizar os cambios que se produciron nos usos lingüísticos entre os profesores e profesoras durante estes sete anos e as súas causas. E así o determina: “Seguramente se necesitarán novos recursos ou reforzos para manter ou ir máis aló dos niveis de uso do profesorado en eúscaro existentes”.
Creo que terá que ver coa resaca da profesión, pero teño que recoñecer que me fixo na paisaxe lingüística dos lugares que visito. Carteis que se pegan nas paredes, colgando dos farois, valos publicitarios, así como soportes que aparezan en tendas ou empresas (rótulos,... [+]