"é este o comezo de algo novo?", preguntouse máis dun. No Boulevard de Donostia-San Sebastián, máis de 3.000 persoas déronse cita para participar. Trátase de oito novos que foron acollidos á orde de prisión ditada pola Audiencia Nacional española. Anoitece o 18 de abril de 2013, con fatiga, nerviosismo e alegría. Dous anos despois do muro popular que evitou a detención de Aurore Martin en Baiona, na capital guipuscoana a bóla é cada vez máis grande. Na madrugada do día seguinte, centos de ertzainas chegarán a desaloxar a solidariedade e golpear o compromiso. Con todo, aínda ninguén sabe como terminará a cousa, por iso converteuse nun centro de atención importante a praza que bautizaron Askegunea.
Desde que esta protesta tomase a praza, o silencio dos medios que se atopan cerca do poder foi notable. No prazo dunha semana, as redes sociais están a queimarse e os medios de comunicación internacionais están a informar sobre o tema –medios de comunicación de Cataluña, Italia, Alemaña, Estado español, Estado francés, Grecia, Irlanda e Rusia–, os hexemónicos no País Vasco seguen sen recoñecer a relatividad, polo menos até o final. Aínda se poden atopar na rede mensaxes que a xente escribiu denunciando a censura (I, II, III, IV, V, VIN, VII, VIII, IX, X). Tamén a columna escrita por Aritz Galarraga en Berria. “Os informativos dos últimos días están a ser antolóxicos, grabables e capaces de mostrar nun futuro o que non é xornalismo nas universidades escolares. É escandaloso o seguimento que os informativos de ETB fan dun suceso como o da capital guipuscoana. É mellor dicir, a falta de continuidade”, dixo en contra das decisións políticas.
A desinformación é unha acción ou técnica –segundo a definición de Wikipedia– dirixida a manter ás persoas na ignorancia ou inadvertencia sobre un dato, argumento, tema, noticia, feito ou información. O obxectivo principal desta técnica é o de silenciar información a favor ou en contra do desinformante. O control e a manipulación é unha das formas de poder máis poderosas ás que teñen acceso as autoridades superiores a un nivel, e esta práctica é máis antiga que o vento sur.
Que ocorre cando as informacións de calado medio ou alto non son do gusto dos poderes fácticos? Chegan á cidadanía? Que e como chega? Por que hai sectores da sociedade -supoñamos as patronais- que teñen unha presenza moito maior nos medios de comunicación se se compara con outros grupos de cidadáns? Como se tratan estas informacións? De quen son os medios de comunicación hexemónicos e, sobre todo, de que intereses defenden, dos cidadáns ou dalgunhas elites minoritarias?
“Sempre pensei que o xornalismo ten que ser ético pero duro –di o director de Wikileaks, o islandés Kristinn Hrafnsson, que publicou Pello Zubiria en ARGIA como xornalista radical ou non es xornalista, segundo recolleu na reportaxe–. Os ideais do noso tempo de mocidade serían seguramente considerados hoxe radicais. Entón non se falaba de que o xornalismo tivese que ser dalgunha maneira neutro. Tes que comprometerche cuns ideais para merecer a honra deste oficio”.
Sobre o caso de Islandia, dixo que “todos os asuntos financeiros foron confiados a xornalistas especialistas neste campo”, que a miúdo están de acordo con banqueiros e expertos de elite. “Fallamos. Non fixemos caso aos signos de alarma, como xornalistas temos moito que analizar sobre o noso traballo”, di Hrafnsson.
No programa Fort Apache que se pode ver por Internet, Quen controla as axencias de noticias? son os datos que se dan no debate:
No Estado español, os grupos de comunicación RTVE, Mediaset e Atresmedia obteñen unha cota de ao redor do 90% do mercado audiovisual nacional e controlan cada día tres cuartas partes do que a audiencia ve. No caso das emisoras de radio, SER, Cope e Onda Cero deciden que escoita o 80% da audiencia a nivel estatal e controlan máis do 90% do mercado. A pesar de que nas análises sobre a concentración e a independencia dos medios de comunicación o Estado español ten unha das peores notas, o problema é a nivel mundial. Nos dous terzos dos estados que compoñen a Unión Europea, catro grupos de comunicación ostentan o 80% da propiedade dos medios do país. Ademais, gran parte das noticias que publican os medios de comunicación están producidas polas axencias de noticias. A isto hai que engadir que a maioría dos medios e cidadáns utilizan redes sociais centralizadas para informar e que estas son dalgunhas multinacionais privadas. Nunca foi tan grande o poder de condicionar a información de tantos cidadáns, e ao mesmo tempo nunca estivo en tan poucas mans. E iso ten consecuencias.
Noam Chomsky di que a manipulación mediática fai máis dano que a bomba atómica porque “destrúe cerebros”. Segundo o lingüista e pensador estadounidense, “o obxectivo dos medios masivos non é informar do que ocorre, senón dar forma á opinión pública segundo a axenda do poder corporativo”.
En definitiva, decidir que é o que é a noticia e que non é é un gran poder e, sobre todo, téñeno dous actores: as axencias de noticias internacionais e os medios de comunicación.
Son transnacionales de información. A maioría das noticias que se difunden a diario en todo o mundo teñen tres axencias de noticias: a principal é a Associated Press de Estados Unidos. Conta con 3.200 xornalistas distribuídos por todo o mundo. Preto de 1.300 medios de comunicación publican os seus contidos. A segunda é Agence France-Press (AFP), que o ano pasado contaba con 2.400 xornalistas na súa nómina de colaboradores. Cada día envíanse máis de 3.000 noticias, 2.500 fotos e 200 noticias de televisión a medios de todo o mundo. Reuters é o terceiro inglés con máis de 2.500 xornalistas e máis de 600 fotoperiodistas. En 2008 comprouno unha das 25 persoas máis ricas do mundo. Son máquinas de influír no mundo, e este último, por exemplo, informa en inglés, francés, alemán, italiano, español, portugués, ruso, fundido, árabe, xaponés, coreano e chinés. A maioría das veces céntranse nas noticias de actualidade máis relevantes dos países onde se atopan xornalistas e, salvo exclusivas, traballan segundo a axenda dos medios dese país. Por exemplo, hoxe en día, os xornalistas estranxeiros adoitan escribir en Madrid ou París noticias sobre temas políticos de Euskal Herria, tal e como indican no inicio dos artigos.
1850.eko, na época da expansión do capitalismo, as axencias abríronse ao mundo nas garras do colonialismo. O avance da tecnoloxía aplicada no ámbito da comunicación, como a creación de teléfonos ou satélites, acelerou a circulación da información. Os primeiros foron os Estados que tiñan intereses coloniais, acordándose entre eles a repartición e o respecto das zonas de influencia. Máis tarde a maioría dos estados crearon os seus. No fondo, aínda que nestas axencias traballan miles de xornalistas bos e serios, é innegable que todos eles son a cultura deses países e o instrumento de transmisión de valores. Ademais, existen outras axencias que traballan desde valores liberadores, como a Prensa Latina cubana que trata a actualidade suramericana, que tratan de difundir as noticias de África e Asia desde a perspectiva dos continentes nos que se producen, ou o Inter Press Service (IPS). A lema deste último é: “Xornalismo e comunicación para o cambio global”.
En canto a Euskal Herria, as noticias que se producen en Iparralde e que poden ter proxección internacional –imos ver, en breve, en G7 Biarritz– serán tratadas con seguridade pola AFP á que nos referimos. Os acontecementos máis relevantes de Hego Euskal Herria céntranse na historia de EFE, a española. A axencia foi fundada en Burgos en 1939. O fundador foi Ramón Serrano Suñez, cuñado do ditador Francisco Franco e ministro do Interior do Réxime. Nunha foto para a historia aparece dando a man a Hitler. En 2011 contaba con máis de 1.300 empregados e, segundo o último dato público, realizara un buraco de máis de 5 millóns de euros. Posteriormente, os xornalistas denunciaron en distintas delegacións despedimentos e condicións precarias. O principal accionista é o Estado español, mentres que o Banco Santander e a Caixa, entre outros, tamén contan cunha parte da propiedade.
José Bautista, actualmente colaborador dA Marea e The New York Times, relatou así o visto como bolseiro de EFE no programa de debate de Fort Apach citado anteriormente. “Escribía a principal noticia do día desde Brasil. Esta noticia ía á mesa continental de Colombia, de aí á sede central de Madrid, e dez minutos despois de que eu enviase a noticia atopei o título en Google e atopeino publicado nos medios de 20-30 de todo o mundo, incluíndo literalmente a noticia. Iso é poder”.
Os medios de comunicación teñen outro poder: presentar cada día á cidadanía unha mostra do que está a suceder no mundo. Para iso, cada día faise unha selección de miles de noticias e decídese pola súa importancia, a posición e o espazo que se lle vai a ofrecer. Aínda que a tradición está a cambiar aos poucos, os medios de comunicación son normalmente estruturas moi xerárquicas, e os principais postos de poder ocúpanos os homes. Non son poucas as voces que denuncian a precarización do oficio, o uso partidista dos medios de comunicación públicos ou as vulneracións de dereitos que supoñen as leis contra a liberdade de prensa e expresión.
En detrimento do dereito á información, moitos dos medios de comunicación que dominan o mundo convertéronse en negocios. O único que hai que facer é acender a televisión con maior impacto e ver a superioridade das xigantescas máquinas de gañar diñeiro e transmitir valores hexemónicos ofrecendo tempo libre. Se nos fixamos nos xornais hexemónicos da zona, pódese identificar unha tendencia que se repite en todo o mundo: os medios que, a pesar de perder unha fortuna cada ano, seguen na rúa grazas aos grandes accionistas e ao diñeiro público, instrumentos eficaces para influír na opinión pública.
“Os medios de comunicación hexemónicos están controlados polos bancos, que son os únicos que teñen as tres teclas decisivas: son accionistas, negocian créditos monetarios e pon publicidade”. O xornalista Pere Rusiñol preguntou na introdución do libro Papel mollado: “Alguén cre que os medios de comunicación que son propiedade da banca poden informarse da independencia sobre desafiuzamentos, pensións, preferentes ou o rescate da banca?”.
Ademais, as prácticas dos falsos medios de comunicación que desinforman sen vergoña polo poder, e que dan lugar a estas informacións, son unha vergoña do oficio. Non respectan o código deontolóxico xornalístico. O punto primeiro di así: A primeira tarefa de todo xornalista é respectar a verdade e o dereito do público a recibir información veraz.
Neste sentido, segundo unha enquisa do Instituto Oxford no Estado español, o 25% dos preguntados dixo que “pasaba ” polas noticias, porque“ son noticias negativas ” ou non creen nos medios de comunicación.
Non fai falta dicir que, a pesar do papel político-cultural que estamos a referir aos medios hexemónicos, tamén hai proxectos que realizan un relato propio da actualidade. No pasado tamén houbo cidadáns preocupados polo panorama dos medios de comunicación e crearon os medios de comunicación horizontais. Na actualidade, neste panorama de moitos e moi poucos medios de comunicación, tamén hai medios de comunicación que manteñen a súa axenda e difunden informacións que complican o relato hexemónico. Eldiario.é Como sinala Ignacio Escolar, director da publicación dixital, se hai pluralidade, cada cidadán pode atopar algún medio que represente dalgunha maneira a súa opinión política. O problema radica en que o terreo de xogo dos medios de comunicación non é equitativo nin igualitario: as institucións destinan a maior parte do diñeiro público a medios de comunicación privados concretos, e os datos demostran que sen un criterio transparente de repartición de diñeiro. Por pór un exemplo, en 2017, Cadea 100 logrou 95.000 oíntes na CAV segundo CIES, e obtivo 24.000 euros de audiencia. Segundo a mesma fonte, Onda Vasca, do Grupo Noticias, era escoitada por uns 35.000 persoas, ao que se lle pagaron 200.000 euros de audiencia pública. Internet, pola contra, minou o privilexio dalgúns medios de comunicación para contar a verdade principal e facilitou que existan múltiples referencias a un feito que permita informar os cidadáns sen a mediación dos medios.
Isto tamén foi decisivo para entender a profunda crise de credibilidade dos medios de comunicación hexemónicos –aínda que algúns tentan bautizar a “crise do xornalismo”–. Como non se pode facer unha foto global do panorama, podemos dicir que, centrada na construción popular e os valores transformadores, está a producirse aos poucos a creación de novos medios de comunicación críticos co poder, moitos deles dixitais.
No Estado francés sábese que nos principais medios de comunicación do país están incluídas as maiores fortunas do país. A revista Basta resumiu a reportaxe co seguinte título: O poder delirante do dez multimillonarios donos da prensa francesa. No libro Sauver lles médias, editado pola economista Julia Cagé, recóllense os datos brutos dos medios hexagonais: En 2012, os diarios France-Soir e A Tribune foron clausurados e os diarios A Tribune resultaron feridos. En 2014, Libération salvouse da situación de administrador concursal xusto, e en 2015 despediuse un terzo dos traballadores. Le Figaro multiplicou as “baixas voluntarias” e Sud Ouest reduciu o persoal. Trátase dunha mostra do fenómeno que se está producindo en todo o mundo.
O ecosistema dos medios de comunicación actuais non caeu do ceo, o poder político move os seus fíos. As leis e os financiamentos públicos dos anos teñen consecuencias directas. Por pór un exemplo, as institucións da CAV subvencionan a promoción do eúscaro nos medios de comunicación (4.875.000 euros en 2017), pero ao mesmo tempo, a través da publicidade institucional, subvenciona máis os medios de comunicación en castelán (5.749.974 euros en 2017). A iso hai que engadir que, a cambio de publicar algunhas noticias en eúscaro, son as que reciben a maior parte do diñeiro da bolsa de promoción do eúscaro na rede. En Galicia, os dirixentes do pp fan o mesmo desde hai moitos anos: A maior parte da partida para promocionar Galego na rede dóase aos medios en castelán a cambio de devolver algunhas noticias.
Os medios de comunicación hexemónicos, entre outros, gañan no produto grazas á cantidade de diñeiro público que reciben
Preto dun millón, 963.957 euros foron doados polo Goberno Vasco aO Diario Vasco en 2017, e outros 399.000 pola Deputación de Gipuzkoa. A iso súmanse os anuncios desde o Concello de Donostia-San Sebastián por Concello, desde os ministerios do Goberno de España, ou desde entidades como Euskotren ou a Real Sociedade. Cada ano varios millóns de euros ao público, ao que pertence e ao xigante da información que pertence aos bancos. Como a concesión de subvencións a Iberdrola. O mesmo en Bizkaia e Álava cO Correo, en Iparralde con Sud Ouest. Trátase dunha tendencia que se repite en todo o mundo, no que os medios de comunicación hexemónicos, entre outros, imponse grazas á gran cantidade de diñeiro público que reciben.
Cada vez son máis as voces que denuncian que a distribución da publicidade institucional non se fai con criterios transparentes. Se esta partida se utilizase en favor do dereito á información da cidadanía e repartísese equitativamente entre todos, evitaríanse os riscos de clientelismo e fortaleceríanse notablemente os proxectos comunicativos que se están levando a cabo con menos recursos. Con todo, este escenario é un cambio radical, xa que os medios privilexiados que están en números vermellos deixarían de recibir centos de miles de euros ao ano. Esta é outra das claves para entender a actitude de contrapoder que adoptan estes medios de comunicación cando unha forza política que pode cambiar a situación chega a mandar nas institucións.
Ademais, os gobernos distribúen a frecuencia e os permisos da televisión e das emisoras de radio do país. A historia da radio Euskalerria de Pamplona é paradigmática neste sentido, do mesmo xeito que Bilbao Hiria está a converterse na da radio. Ambas as radios foron condenadas a traballar sen licenza durante anos –co goberno do cambio que Euskalerria Irratia conseguiu na lexislatura anterior–, porque as cadeas de radio producidas desde Madrid –en castelán– aos cidadáns deste territorio teñen un peso importante nas ondas.
Por último, non hai que subestimar a práctica privatizadora da dereita. En México, en 1992 vendeuse a televisión pública do país, e en Arxentina os traballadores denuncian que Mauricio Macri está a traballar niso. En Brasil, Jaïr Bolsonaro incluíu entre os seus plans a posta a disposición das multinacionais de 147 empresas propiedade do Estado, entre elas a televisión pública, polo gasto que supón para o Estado. No Estado español está aprobada a lei de privatización das televisións autonómicas, que xa se fixo en Murcia e Navarra.
“Todo xornalismo busca a etiqueta de independente. Con todo, hai que definir ben as relacións cos centros de poder e coa súa publicidade, así como cos partidos políticos; hai que estar atentos ás fórmulas que utiliza o poder para romper a independencia xornalística. É importante para esta nova etapa aberta por internet”, di o xornalista dO Salto, Pablo Elorduy.
Nas súas palabras, os medios de comunicación independentes teñen a función de deixar de desempeñar o papel de “provocadores ” e dar impulso informativo a outros procesos. “Por exemplo, procesos básicos que buscan a redistribución da riqueza; a denuncia das grandes infraestruturas corruptas en marcha; e mostrar á cidadanía outros mundos, sociedades e barrios posibles. O rol é absolutamente político”.
Para iso, Internet é unha gran xanela aberta na parede. Até hai pouco era impensable poder escapar á dependencia dos oligopolios da información e acceder directamente a fontes de información de todo o mundo. Con todo, a rede puxo patas para arriba o modelo de negocio e a caída da publicidade privada ha deixado moi tocados a moitos dos medios de comunicación. A isto hai que engadir a crecente desconfianza cara aos medios de comunicación hexemónicos ou a dificultade de rendibilidade dos investimentos necesarios para xerar informacións e manter a independencia dos xornalistas. No medio da tormenta atópanse moitos dos medios de comunicación que actualmente teñen un gran peso no ecosistema da información.
“Un detalle importante: non é unha nova crise. Non é consecuencia de internet nin da crise de 2008. Tendemos ao esquecemento, pero con cada novidade da tecnoloxía, primeiro a prensa escrita, e despois, outros medios de comunicación rivais sempre protestaron, lanzaron unha alerta e anunciaron unha morte segura. Con todo, é certo que nos últimos anos a crise acelerouse radicalmente. Os medios tradicionais están ameazados, desesperados. A información recóllese, transmítese e multiplícase, pero se repite sen pagar. No seu festín de morte, os medios de comunicación cambaléanse e esborrállanse”. É unha exhaustiva análise da economista Julia Cagé.
O declive destes medios de comunicación hexemónicos é moi contundente nos datos. Tomando como exemplo o diario O Diario Vasco de Vocento de Gipuzkoa, pasou de vender 94.000 exemplares en papel en 2004 a vender 48.949 en 2017, perdendo case a metade. Non conseguiron frear a tendencia, segundo os datos facilitados pola axencia OJD.
Prentsa morreu, viva a prensa! No libro o veterano xornalista Pascual Serrano di: “A prensa non está en crise, senón algunhas formas de facer xornalismo. Proba diso son os medios de comunicación cooperativos que están a superar con propostas e con forzas renovadas a actual recesión”.
Se non é unha gran atrevida pór ARGIA como exemplo dos medios aos que se refire Serrano, cabe destacar que se está celebrando o centenario en tempos nos que centos de novos membros están a entrar a apoiar o proxecto. En Euskal Herria é a publicación decana, a única que sobreviviu ao século na historia do labor xornalístico integramente en eúscaro. Como lembrou Elixabete Garmendia no seu artigo do centenario de ARGIA, só dous medios de comunicación enfróntanse a el: Foi fundada en 1903 polo Diario de Navarra e posteriormente O Pobo Vasco converteríase nO Correo Español. O resto teñen un percorrido máis curto. O grupo de traballo de ARGIA puxo en marcha en 2016 un modelo de subscrición único no mundo, co obxectivo de reivindicar o dereito á información de toda a cidadanía e facela posible. Para que a situación económica non sexa un obstáculo para ninguén. Nestes tempos nos que todo está á venda, para que a información non se converta nun privilexio. Por iso, calquera pode facer a achega económica que considere oportuna a ARGIA, e á volta, recoller o que queira: semanalmente, cada dúas semanas, cada mes, seguir por internet e non coller en papel... Coa solidariedade como eixo, a comunidade sostense aquí. Trátase dunha formulación que, ademais de garantir a independencia do proxecto, quere contribuír a garantir o dereito á información de quen non poden pagalo.
E cales poden ser as bases transformadoras para un xornalismo independente cara á soberanía da información? Tentar facer un traballo xornalístico honesto, priorizar o dereito á información da cidadanía a outros intereses, elaborar unha axenda propia, pór o foco no intercambio coa comunidade que sustenta o proxecto, buscar organizacións internas horizontais e feministas, promover valores como a solidariedade, desenvolver a soberanía tecnolóxica para reducir a dependencia das multinacionais, tomar medidas para reducir a pegada ecolóxica do medio, impulsar unha economía social transformadora, alimentar a rede entre medios independentes, promover a cultura libre e, e en definitiva sobre a soberanía de todos. Por tanto, informar á cidadanía das iniciativas e alternativas que, ademais da fiscalización do poder, están a xurdir para levar a cabo a súa vida doutra maneira. E facer todo isto nunha lingua oprimida é alimentar un mapa cultural invisible para a administración oficial.
A continuación, o lector atopará a maneira na que os traballadores ven o panorama en diversos medios de comunicación constituídos como propietarios ou cooperativas.
Como resumiriamos entón que é a soberanía informativa? No libro Soberanía, unha proposta contra o Capitalismo a definición da soberanía alimentaria trasládase ao ámbito da comunicación: a soberanía da información é o proceso de loita contra o modelo neoliberal de xestión dos medios de comunicación.
Enmarcado dentro dun proceso máis amplo de transformación social, é imposible tratar de cambiar o modelo de información, por exemplo, sen cuestionar o modelo cultural. Pola liberdade de información universal, contra a manipulación e a desinformación, a concentración de poder enfróntase ao pluralismo e á igualdade de oportunidades. Hai todo un camiño, sen pedir permiso a ninguén, para defender a soberanía dos cidadáns.
Un medio de comunicación popular, de facto, non promove a transformación. Non son poucos os proxectos que pretenden facer o camiño desde o punto de vista da transformación social. Con todo, a transformación é un termo tan difuso que convén facer unha análise político con precisión: ademais do contido que se trata, hai que analizar as relacións sociais concretas dos medios de comunicación, o proceso económico que permite xerar información e as estruturas organizativas internas.
É imposible que este coiro non teña vocación universal de ser posto encima da mesa. É evidente que non hai a única maneira de facer un xornalismo independente. Cada comunidade e proxecto fai o seu propio camiño. Con todo, existen factores importantes aos que solicitamos axuda aos seguintes medios de comunicación para identificar: Aiaraldea, Pikara Magazine, A Directa e O Salto. Nestes medios, os traballadores son propietarios ou cooperativistas e preséntanse como medios de comunicación a favor da transformación social.
Propiedade: Utilizan a fórmula cooperativa como estrutura xurídica, xa que se achega máis aos seus valores. Os propietarios do medio de comunicación son os que o fan e consómeno. Son unha cooperativa de consumo, é dicir, nas asembleas o 51% dos votos son dos subscritores. Practican o contrario das relacións de poder que crean os accionistas ou propietarios dos grandes medios de comunicación, promovendo a propiedade colectiva coa filosofía de “unha persoa, un voto”.
Organización: Proceden da tradición asemblearia, non teñen xefe de sección nin xefe de sección. Utilizan figuras de coordinadores que tratan de traballar desde a horizontalidad para dinamizar seccións e espazos. Teñen tres asembleas principais: de contido semanal, de organización mensual e tres veces ao ano de Asemblea Xeral da cooperativa, cunha estratexia a medio-longo prazo.
Contido: Tratan de manter a súa propia axenda. Unha das súas principais funcións é “dar voz aos que non teñen voz nos medios de comunicación tradicionais”. Nas súas palabras, o poder político e económico ten unha gran influencia nas axendas dos medios de comunicación, precisando que é o publicable e que non. Reivindican que o xornalismo se fai desde abaixo, facendo rigor, contraste de datos e un traballo xornalístico honesto.
Publicidade: Os medios de comunicación non morden a man que lles dá para comer. É difícil que un medio de comunicación poña en cuestión as prácticas dun gran anunciante, que proporciona recursos que lle son moi importantes. A economía cooperativa e as iniciativas sociais son os principais anunciantes.
Financiamento: O 75% dos ingresos obtense a través de subscricións. Os estatutos establecen que o acceso á publicidade non pode superar o 15% –actualmente é o 7%–. Neste medio de comunicación non se pode predicir a calquera, os anunciantes deben cumprir cos criterios éticos que acordaron de forma colectiva. Isto implica explicar ben a importancia das subscricións.
Difusión: A pesar do ruído, coas redes sociais o xornalismo contra-hexemónico ten a oportunidade de chegar a moita xente. En calquera caso, hai que estar atentos porque as redes sociais están en moi poucas mans. Teñen organizado un sistema propio de voluntarios para a distribución da revista.
Propiedade: Ao lector gústalle máis o modelo dos grupos de consumo que o de ser dono do medio: o grupo de consumidores paga por produtos e traballo a un produtor agroecológico, pero non por iso é dono da súa terra ou da súa empresa. Utilizan a figura de “amigo da picardía”, un grupo de lectores que se comprometen a facer unha doazón anual.
Organización: Aínda que inicialmente se estableceu a estrutura xerárquica tradicional, decidiuse modificala. Os traballadores que saían adiante no proxecto decidiron que serían os coordinadores, todos co mesmo nivel e o mesmo salario. Agora o grupo crece e busca respostas a novas preguntas. Está a facerse un cambio cara a un modelo que vai ser a redacción, o principal punto de decisión. Como medio de comunicación feminista, están a traballar na idea de pór o coidado no centro dun medio de comunicación e crearon roles para equilibrar as tarefas invisibles que realizan os seus membros.
Contido: Tratan de traballar en función da axenda propia, tanto do movemento feminista como doutros axentes sociais. A pesar de que tratan as noticias de actualidade, fano coa intención de ofrecer unha mirada diferente e un xornalismo máis tranquilo que fomente a reflexión. Ante a normalización da violencia, a banalización e a expectacularización dos medios de comunicación hexemónicos, contan historias de resistencia e alternativas de vida.
Publicidade: Renuncian á publicidade das grandes empresas, á publicidade invasiva, aos publirreportajes, ao financiamento das fundacións creadas para blanquear diñeiro ou aos grandes especuladores.
Financiamento: Quen non teñen capital propio ou investidores privados necesitan unha comunidade que poña diñeiro. A web deseñouse con 3.000 euros e sen necesidade de solicitar un préstamo. Nos primeiros catro anos, o Exército de Liberación Nacional saíu adiante cunha militancia para sufragar os ingresos que obtiñan dos seus colaboradores. Normalizar o traballo non esaxerado puxo sobre a mesa as dificultades para pedir diñeiro público. Os xornalistas homes teñen máis fácil acceder aos espazos de poder e influencia e conseguir apoio económico para os seus proxectos. Os traballadores de Pikara Magazine tamén imparten charlas, talleres e demais para conseguir diñeiro.
Participación: Nos comentarios dos artigos, a xente escribía ao principio, pero as mensaxes de odio e o spamaga retiráronse. Agora teñen foro, ten moito éxito e a moderación é máis fácil. Nace como un proxecto a nivel do Estado español e de América do Sur, polo que o castelán é a lingua principal. Tamén informan nos seguintes idiomas: eúscaro, galego, catalán, aragonés e asturiano, lingua de signos e Lectura Fácil. Cando os lectores envían artigos, suxírenlles que poden facelo neses idiomas.
Difusión: Preocúpalles a dependencia case total dos medios de comunicación con empresas como Facebook e Google. Como falar de soberanía informativa e depender das súas algoritmos? É posible que un medio alternativo pague a Facebook para que promocione os seus contidos? É frustrante ver que sempre se recapacitan os mesmos temas, fronte a outras resistencias históricas. Estamos a promover a newsletter vía email. Contan con colaboracións con outros medios de comunicación para conseguir visibilidade e ampliar contidos. Teñen un blog eldiario.é, algunhas páxinas participan nO Salto como fonte de información nas principais cadeas de televisión utilizando o discurso feminista.
Propiedade: O medio de comunicación é o dos socios e subscritores. Foi creado conxuntamente por 20 medios de comunicación locais dispersos no Estado español. Non aceptan financiamento de grandes empresas. Son os propios traballadores os que puxeron as normas e todos teñen o mesmo soldo. Con este tipo de decisións queren debuxar como poden ser os medios de comunicación que estarán á beira das persoas que impulsan a transformación social.
Publicidade: Non admiten anunciantes do Ibex35. Preguntan si pódese anunciar con Telefónica nos medios que queren a transformación. Din que é posible, pero que si se fai sen el, estúdase onde están as fronteiras da xente para organizarse fóra do poder e onde están as fronteiras dos xornalistas para informar contra ese poder.
Organización: A soberanía informativa está ou debería estar relacionada coa transformación doutras relacións laborais. No seu medio de comunicación é igualmente importante valorar aos compañeiros de fidelización dos socios, aos da administración ou aos que pon a súa firma nas reportaxes e queren facer fronte ao clasismo que dominou as redaccións. A edición de Hego Euskal Herria chámase Hordago.
Contido: A información que difunden os medios de comunicación é fundamental para manter aos que están no poder. Serve para organizar a sociedade, para introducir novas narrativas e problemáticas, ás veces desviando problemas reais. A publicidade institucional que a separa da lóxica da clientela impide a libre competencia entre os medios de comunicación.
Soberanía Informativa: O obxectivo é evitar ser servidores de Facebook, Atresmedia ou Google, así como xestionar os seus propios datos. Nas últimas eleccións, o discurso contra a ocupación impúxose na oposición aos desafiuzamentos. Sabemos quen salgue vencedor así. Tamén é soberanía informativa renunciar aos marcos de pensamento que nos impuxeron. Se non se fala moito dos desafiuzamentos nos xornais, non se esqueza, son os dos bancos.
Propiedade: É unha cooperativa. Pertence aos membros da comunidade de traballadores e socios.
Financiamento: Aínda que é propiedade comunitaria ou cooperativa, como reciben diñeiro de institucións e empresas a través da publicidade ou o patrocinio, dedícanse a medir o lugar no que colocar a liña entre o traballo crítico e os posibles conflitos con estes axentes. Con todo, o medio de comunicación tenta ser o máis libre posible tanto no plano económico como no da información.
Organización: É bastante horizontal e os xornalistas responden ante o director, o resto de compañeiros e ante a comunidade. Ademais do traballo dos xornalistas, contan cunha rede de voluntarios organizados ao redor do medio, ben para a distribución ou como fonte de información.
Contido: Medios de comunicación locais. Teñen unha liña editorial que fomenta o vasquismo, o feminismo, a transformación e a interculturalidad. Fan un seguimento dos axentes que abordan estes temas, pero tratan de reflectir estes valores de forma transversal tamén nas súas informacións.
Propiedade: O SAL ten unha estrutura empresarial e os traballadores –e as empresas do grupo Ametzagaiña, nunha porcentaxe baixo– son os propietarios da empresa. Para decidir que liña seguir como medio de comunicación, en que investir, como actuar en determinadas situacións, tómanse decisións entre os socios. A filosofía é “unha persoa, un voto”, pero se busca o consenso nas decisións.
Organización: Nos últimos anos profundouse na horizontalización das estruturas internas. Estableceuse o mesmo salario, xunto coa repartición de responsabilidades. Ademais de que os traballadores estean organizados por seccións –redacción, venda, administración–, tamén están organizados por grupos de traballo para realizar as tarefas propias de toda a empresa. En cada grupo de traballo hai tres seccións para que cada espazo teña unha visión completa. Entenden o traballo integrado no modo de vida. Na práctica están a buscarse formas de pór a vida e o coidado no centro para facer fronte á división sexual do traballo. Desde a convicción de que a liña editorial non é só o que conta un medio de comunicación, préstase moita atención ás prácticas no ámbito laboral.
Contido: Ten unha liña ligada a valores, non a partidos políticos, axentes ou outros puntos de poder. Trata de ter unha axenda propia, en contacto coas fontes propias e cos axentes sociais e culturais que traballan na transformación desta sociedade.
Licenza libre: Difunde todo o creado con licenzas libres, xa que o obxectivo é difundir os contidos. Defende que as licenzas Copyleft permiten compartir contidos e multiplicar forzas como comunidade lingüística entre os medios de comunicación públicos.
Financiamento: O principal ingreso é a protección económica da comunidade. Para manter economicamente o proxecto, sácanse produtos, traballando constantemente a diversificación. Ademais de recibir as subvencións que legalmente lle correspondan polo seu labor na normalización do eúscaro, é un dos prexudicados pola repartición que fan as institucións vascas en materia de publicidade institucional.
Osasun artak biltzen ari da Pablo Gonzalez Moskun une honetan. Joan den astean, Poloniako Radomgo segurtasun handiko espetxetik atera zen kazetaria bi urte eta bost hilabeteko preso egon ondoan. Poloniak leporatzen zion espioitza frogatu gabe libre atera da.
Un pub en Inglaterra. Todas as tardes hai un ambiente tranquilo, algúns clientes sentados nas mesas, outros na barra, o camareiro éncheos a medida que se baleiran as pintas de cervexa. É un bo tipo, pode falar con el todo o que queira. Ten a televisión acesa, sempre a mesma... [+]
A pesar de que pasaron dous séculos, o problema dA Plutónica non se pode deixar desvanecer no pozo do esquecemento. Ademais de 200 anos atrás para coñecer a historia dA Plutónica, debemos remontarnos alén do océano, Montevideo.
Os irmáns José Rosendo e Valentín... [+]
Despedirse de algo ou de alguén adoita ser un acto relacionado co abandono, o final e, en definitiva, o proceso de duelo. Seguro que algunha vez, ou que escoitarías a alguén, diríaslles a típica e tópica frase de “non gústanme os saúdos”. E non quero enganarvos, nin... [+]