O día excede a noite co equinoccio de primavera. Este ano ocorreu o 20 de marzo, ás 22:59 horas, abrindo a porta da primavera. O prefixo Eki significa o mesmo. Até entón a noite fora máis longa. O día e a noite tiveron doce horas. Desde entón o día alárgase e a noite acúrtase. A natureza pono en evidencia. A duración do día reforza dúas cousas, sobre todo a luminosidade e a temperatura. Chegan os tempos máis calorosos... Os que non poidan ver a calor, poranse a repudiar, a dar flores, froitos e sementes, e os afeccionados á calefacción, agora que os deron todos, crecerán e crecerán, incharanse, para que no outono-verán haxa froitos e sementes. Os dous, absortos, cabizbajos.
Xa se están desenvolvendo para a elaboración e a doazón de sementes. Sementáronos en novembro ou principios de inverno. Ao empezar a cortar o día cóllense as sementes e a planta se bucia. Xullo da colleita. Recolleranse os exemplares que satisfagan todo o ano. Farase pan con gran. A comida, quero dicir.
O que para nós será comida será un cabaleiro para o gando. O cabaleiro é o penso que se dá ao gando, sempre que estea formado por exemplares. Pode ser avena (Avena sativa), cebada (Hordeun vulgare), centeo (Secale cereale) ou trigo (Triticum aestivum). No cortello dáselle ao gando dous tipos de comida: o cabaleiro ou penso de gran e o saralí ou forraxe.
O zaldale pódese completar en gran enteiro ou en anacos pequenos. Si o picado é moído, poden ser tres tipos de comidas. Será baga, casca ou salvado. Biga, rexilón, formado por restos de cortiza, cortizas interiores e restos de fariña. Máis nada que fariña. Sen dúbida hai algo máis, mesturado ao seu gusto. Non lembro a quen, pero a algún lle ouvín dicir que a palabra cabaleiro quere dicir “zahi eta ale”.
Todo o que non é gran é pasto. Arbia (Brassica napus), remolacha (Beta vulgaris var. rapacea, cabaza (Cucurbita pepo), pallas de cereais, heno curado, folla de millo (Zea mays), flor de millo, forraxe recentemente segada, alfalfa ou luquera (Medicago sativa), ailorbea (Trigonella foenum-graecum), pagotxa (Trifolium incarnatta, abella), etc. Saralea denomínase nalgúns lugares á folla contigua á cabeza de millo.
Coa primavera sairá do cortello o gando. Saíron á rúa, saltando e virando. No interior, erizado e erudito, estaba cheo de dozura, pero o exterior, a terra que se quenta, a herba que crece e o ambiente sollío engádelle outra vea. E con deleite, púxose a dar saltos. Na nosa casa, o burro Bertol estivo así case todos os días do mes de abril, envorcándose e restregándose as costas contra o solo, escarbando. Dicimos que está a gañar cabaleiros.
Hai moito tempo que o tempo está na nosa liña, pero o clima é relativamente recente. Non hai que aclarar demasiado o que é o cambio climático. Explicar que é a paisaxe si é unha necesidade máis vermella. Está en plena actualidade organizar conferencias, mesas redondas... [+]
É o momento de recoller os froitos e polos en camiño ao lagar. Pera (Pyrus communis), mazá (Malus x domestica), uva (Vitis vinifera)... Parece un camiño curto e rápido, pero hai que traballar unha chea de rodeos e as súas variantes ata que o froito se converta en mosto e... [+]
No País Vasco a agricultura é a historia da colonización permanente. Como en todas partes. Antes non se cultivaba a terra; antes non se sementaba a colleita; gozábase do que antes non se comía. Trouxérano todo doutra parte. Moitas destas historias foron escritas polos... [+]
Volvendo aos viños que se elaboran cos cultivos, a madreselva esquerda (Humulus lupulus) é conservadora e agregadora de cata amarga. A unión de cultivos e madreselvas produce moitos sucios chorros, especialmente nos países da cervexa. Un amigo acábame de explicar as... [+]
Na nosa casa coñecémolo co nome de madreselva (Humulus lupulus). De feito, traballouse a torto e a dereito nas ribeiras do río do noso país, coincidindo coa expansión da cervexa. Aprendemos que se lle chama tamén lagosta, cervexa, cervexa, verruga e herba á esquerda... [+]
A primavera tróuxome o tema ao nariz. C. traballaba en diversos centros de investigación de Nova York. Bushdid, M. Oh! Magnasco, L.B. Vosshall e A. Un artigo publicado polos científicos Keller en marzo de 2014 no prestixioso “Science Magazine” produciu un gran balbordo. O... [+]
Terminan os curiosos días interanuais, os que se comen e beben das emanaciones da terra. Comerei do mellor ao mellor. Supostamente. Botellas de cava e champaña pesadas son fáciles de bailar. Aínda que hoxe en día son de todo tipo, antes era a sidra do outro barril. Cando a... [+]
Egin du izotzak berea: azioa, txarkeria. Aspaldian ikusi gabeko izotz zuri galantak izan ditugu apirilaren bukaeran. Sator-lana baina agerian, inongo lotsarik gabe: azerikeria. Ikaragarria bota du Euskal Herriaren hegoaldean.
Mila gau eta bat gehiago ipuin sortaren antzera, azken 22 urteetako mila artikulu eta bat gehiago hauen kontakizuna aitaren batean igaro zait. Txoko honetan Gerezi sasoi aparta izenburua zuen lehen artikulu xinple hura idatzi zuen umemoko hari, Persiako ipuin sorta horretako Nur... [+]
Maiatz ederrari ekin diogu. Konturatzerako bero sapa azaleratzen diguten urteko egun luzeenetan gara. Urteko gau motzenak izango dira orduan, baina ikuskizun paregabea eskaintzen dutenak. Ez naiz ari jai txolinenei adarrak ipintzen dizkieten su-festa zalapartatsuez. Isilagoak... [+]
Uhaga edo ponpa izugarriak dira landareak. Zuhaitz handiak, zer esanik ez. Metro eta erdiko gerribuelta duen pago (Fagus sylvatica) batek egunero 400 litro ur behar ditu metabolismoari eusteko. 400 litro ur aurkitu behar ditu non edo han; sustraije ikaragarria garatzen du ur... [+]
Estimatzeko intentzio osoarekin sagardo botila bat ireki, edalontzia sudurrera hurreratu eta botila itxita izan duen tortotxaren usaina hartzea, horixe infernua!
Sekulakoa iruditzen zait aurtengo negua jo eta eskaintzen ari zaigun kolore sinfonia. Eguraldi xelebreagatik ote? Epel gozotik izotzera; lehorte punttutik uholdeetara. Ala neroni nabil halatsu, eta aurten begi berriak ditut...
Kosmopolita da getozka, Portulaca oleracea. Munduan barrena hara eta hona hedatu dugu, jakinaren gainean edo azpian, eta toki askotan ondo bizi da. Noranahitarra da, eta edonon nonahikoa. Dakigun guztia bezala, ez dakigu oso ondo nongoa den. Landareez ari garenean, ikaragarrizko... [+]
Orbel kontuak ekarri ditudala paperera eta, irakurle batek hosto ihar horiek landarezaleontzat zein onuragarriak diren aipatu zidan; krixtaua zen, eta “bedeinkazio” bat zirela zioen.