Este é unha reportaxe, non é unha novela negra, pero a pesar diso ten as súas tramas e os seus personaxes. O primeiro, a nai dunha alumna do Instituto de Lekaroz, tamén concelleira de UPN: Isabel Olave. Reuniuse co director do centro dúas veces antes de Nadal, despois de Telleria, que? quería aclaracións sobre a súa incorporación ao programa de estudos. O director explicoulle que era unha decisión do departamento de eúscaro do centro, a ver si quería reunirse con ese departamento. Olave rexeita. E é entón cando UPN empezou a pedir explicacións desde Pamplona sobre o libro que publicou no seu blog. A continuación tivo lugar a comparecencia no Parlamento de Navarra. Por último, o 14 de xaneiro, Olave publicou un artigo no Diario de Navarra no que denuncia que a novela ofrece unha “versión novelada e parcial” do proxecto urbanístico Carpintaría de Lekaroz, “citando e burlando aos seus impulsores e cargos políticos”.
O proxecto urbanístico do Palacio de Aroztegia creou polémica no val do Baztan. Pero a literatura
ten que fuxir diso?
Kristina Fernández Pérez, xefa do Departamento de Eúscaro do instituto, mostrouse sorprendida polo sucedido. Outro personaxe desta historia. Outro punto de vista sobre esta historia: explica que a principios de curso envióuselles a todos os pais a programación do curso, desde setembro sabían Telleria e despois, que? Era un dos lectores, e os seus pais accederon a esta programación. “A nosa intención non era ofender a ninguén”, declarou. Cre que o tema foi utilizado politicamente e outros tantos o expresaron os claustros de Mendaur DBHI, Elizondo Lanbide Eskola IIP e Lekaroz BHI nun artigo publicado en Berria e Diario de Noticias no que consideraron inaceptable cuestionar as decisións pedagóxicas do profesorado sacando fóra de lugar o tema.
“O tema da carpintaría está en Baztan, non trouxo libros”, explica Fernández. E aquí chega a trama: a polémica sacou a relucir cousas que van máis aló da literatura, o ensino e as polémicas políticas, como a preocupación de moitos baztaneses, o luxoso hotel de Lekaroz, o campo de golf e os plans para facer moitas novas casas. Itzi Torres, membro da plataforma “Aroztegia… eta gero zer?”, publicou hai dous anos nesta revista algunhas das preguntas que suscitou o proxecto: “A que vén a urbanización de 226 vivendas nun pobo de 340 habitantes, o suficiente como para duplicar a poboación? Quen vén vivir alí? Como cambiará sociolingüísticamente o pobo e o val? Por que o décimo sexto pobo en Baztan cando hai máis de 800 casas buxán?”.
Alberto Catalán (UPN): “Por que non recomendan a triloxía de Dores Redondo no instituto de Lekaroz?”
Hai un ambiente confuso ao redor da Carpintaría, pero a literatura ten que fuxir da problemática social? A novela negra ha feito todo o contrario: a literatura deste xénero mergúllase nas augas turbulentas da sociedade e dedícase á ficción dos materiais extraídos, engadindo a crítica social como elemento. O obxectivo dos alumnos era mostrar aos alumnos que é a novela negra no instituto de Lekaroz, e un exemplo próximo pareceulles que podía atraer aos mozos. Tras pasar por lugares que se lles coñecen, os personaxes de zer? aseméllanse a un conflito actual, e o texto ten o aspecto do eúscaro que utilizan os mozos do val. Con estes argumentos, o instituto explicou á Consellería de Educación de Navarra a elección da novela. Así mesmo, lembraron que, ademais da novela de Prat, este ano tamén son libros de xénero negro Xahmaran (Erein, 2009), de Jon Arretxe, e Piztiaren begi (Elkar, 2012), de Alberto Ladrón Arana.
O programa de estudos conecta cunha tradición literaria arraigada en Baztan: por exemplo, o escritor Mariano Izeta de Elizondo, O diñeiro perdido (1962, Auspoa), foi un dos precursores da novela policiaca en eúscaro. A segunda novela protagonizada polo detective Jon Bidart, As cartas de Elizondo (1977), de Gotzon Garate, tamén se atopa no Baztan. E, tirando dese fío, desde 2014 organizan no val (H)Ilbeltza, a Semana da Novela Negra Vasca. A edición deste ano celebrouse entre o 15 e o 21 de xaneiro e está a adquirir fama ano tras ano, atraendo a destacados escritores de toda Euskal Herria e amantes da novela negra.
E aí está o nó da historia. O portavoz de UPN, Alberto Catalán, ao discutirse o tema no Parlamento, fixo unha declaración sospeitosa: “Fálase da novela negra de Baztan. Si, por suposto. Por que non recoméndase a triloxía de Dores Redondo? Iso tamén está ambientado no Baztan e está a provocar que moita xente vaia a Baztan a coñecer os lugares onde ocorren as tres novelas”. Parece que a dereita rexionalista ten prioridades literarias: Os libros de Redondo si, non as novelas negras en eúscaro.
Até o último paragráforo non apareceu ningún detective nesta historia, pero aquí vén correndo, dicindo que antes de pechar a edición temos que darnos unha pista importante: “Busquei información sobre Dores Redondo e atopei unha entrevista…”, interrompeu a conversación para respirar; “… cando lla fixeron no programa Páxina Dúas de TVE”, engadiu, e púxonos a pantalla diante dos extremos: Redondo aparece sentado no medio dunha paraxe bucólica co presentador á vez. Detrás deles, un edificio. “Palacio de Arozteguia, Lekaroz”, detalla o grafismo. “Isto explícao todo”, di o detective. Preguntámoslle que quere dicir. “Foder, está claro: A operación de Aroztegi pasa máis facilmente xustificándose cun fenómeno cultural. Pero claro, para iso necesitan un Baztan idílico, para traer a Basajaun, a Tartalo e aos turistas da capital esas cousas, non novelas que critican o proxecto. Non o ves?”. Ben, ben, será mellor deixar a cuestión aquí antes de que pareza unha teoría conspiratoria. -Ti verás. Pero pensei que estabamos a falar dunha novela negra: ás veces a realidade ten que aparecer por medio da ficción, para que me contratastes?”. Non soubemos que responder. Tras un silencio embarazoso, acendeu un cigarro, recolleu o pescozo da gabardina e saíu da redacción, ás escuras rúas.
Hilaren 24tik 30era bitartean egingo dute aurtengo (H)ilbeltza, Baztango nobela beltzaren astea. Aurtengo programazioa aurkezteko spota argitaratu dute asteazken honetan.
Aurten ez dute nobela beltzaren asterik izan Baztanen, (H)ilbeltzaren antolatzaileek urtean zehar sakabanatu baitituzte jarduerak. Asteartean jakinarazi dutenez, baina, 2022an berriz egingo dute astebeteko (H)ilbeltza jaialdia.
Aste osoan hainbat ekitaldi antolatu dituzte eta igandean eginen diren bi errezitaldirekin borobilduko dute.
Baztango Udalak hirugarrenez jarri du martxan (H)ilbeltza beka, urtero euskal nobela beltzaren astea antolatzen duen izen bereko elkartearekin eta Txalaparta argitaletxearekin elkarlanean. 6.000 euroko laguntza izango du bekaren irabazleak, asteazken honetan iragarri dutenez.
Bosgarren ediziora iritsi da (H)ilbeltza, Baztango euskal nobela beltzaren astea. Urtarrilaren 14tik 20ra bitartean egingo da aurten, asteazken honetan aurkeztu dute aurtengo egitaraua eta urtetik urtera sona handiagoa hartzen ari den ekimenaren filosofian sakontzeko ere balio... [+]
(H)Ilbeltza Euskal Nobela Beltzaren Asteak aurtengo edizioa iragartzeko spot-a argitaratu du urteko bigarren egunean. Beltz kutsukoa da iragarkia eta, noski, krimen baten berri ematen digu.
Ernesto Prat Urzainik Telleria eta gero, zer? aurkeztu du maiatzaren 17an Elkar argitaletxearen eskutik, bere hirugarren eleberria.
Nobela beltzaren inguruan askotariko ekitaldiak antolatu ohi dituzte urtarrilarekin zazpi egunez, webgune ondo betea dute urte osoan, eta orain berriz, (H)Ilbeltza beka aurkeztu dute. Aste izatetik urte izatera bidean da Baztango (H)Ilbeltza.
Baztango Udalak eta Txalaparta argitaletxeak euskarazko literatura beltza sustatzeko beka jarri dute martxan. 6.000 euroko laguntza dago mahai gainean, zeina kutsu beltzeko euskal nobela-proiektu onenaren egileak poltsikoratuko duen. “Nik idatziko nuke, baina ez dakit zer... [+]
(H)ilbeltza elkarteak, Baztango Udalak eta Txalaparta argitaletxeak aurkeztu dute deialdia, eta lanak ekainaren 23ra arte bidal daitezke.
Hiru urtez jarraian egiten den zerbaitek merezia omen du tradizio izena eta beraz, Baztango Euskal Nobela Beltzaren Astea, Ilbeltza, jada ezinbesteko zita bihurtu dela esan liteke: asteartean aurkeztu zuten aurtengo egitaraua eta edukiz beteta dator.