Traducido automaticamente do vasco, a tradución pode conter erros. Máis información aquí. Elhuyarren itzultzaile automatikoaren logoa

Manzanas-Lesmes konexioa argitu digu Marcelo Usabiagak

  • Hernaniko Orbegozo burdindegiko lankideez informazioa helarazten zion. Melitón Manzanasi Demetrio Lesmes langileak. Mende erdia igarota, bien arteko harremanaz mintzo da lehen aldiz Marcelo Usabiaga 96 urteko komunista. Manzanas eta Lesmes ETAk hil zituen frankismo garaian.

Marcelo Usabiagak Manzanasen eta Lesmesen arteko harremana kontatzeko erreparoa izan du beti. Biak ETAk hil zituen.
Marcelo Usabiagak Manzanasen eta Lesmesen arteko harremana kontatzeko erreparoa izan du beti. Biak ETAk hil zituen.Aitor Azurki

“‘Zer gertatzen zaizu zuri?’. ‘Ez dut ezer sinatu behar’. ‘Gobernuaren dekretuaren arabera, soldata jaso ahal izateko, adin militarrean den orok sinatu behar du dokumentua. Zuk ere bai’. ‘Bada ez jauna! Nik ez dut sinatu behar! Zuk ez dakizu nor naizen ni!’. Aurpegira begiratu eta ez nuen ezagutu: ‘Begira, pentsa ezazu lasai. Sinatu eta dirua emango zaizu’.  ‘Bada ez, jauna! Ez dut egingo! Eta nik zu oso ondo ezagutzen zaitut!’; hau esanez zuzenean begira geratu zitzaidan. Hernanitik ezagutzen ninduela uste nuen. ‘Oso ondo ezagutzen zaitut! Eta zure bizitza osoa dakit! Zu preso egon zara urte askoan! Egunero hitz egiten dut Manzanasekin eta egiten duzun gauza guztiez informatzen dut!’. Orduan izutu nintzen...”.

Hernaniko Orbegozo burdindegiko Pertsonal Saileko buru zela, Marcelo Usabiagak (Ordizia, 1916) Demetrio Lesmes (Sotoserrano, 1920 - Hernani, 1975) langilearekin izandako elkarrizketa honetatik ia mende erdia igaro da. 1965. urte ingurua zen eta orduantxe argitu ziren gure protagonistarentzat azken urteetan buruan jira eta bira izandako zenbait galdera, hainbat zalantza. Denboran atzera egingo dugu, misterioaren giltza bila.

Melitón Manzanas (Donostia, 1909-Irun, 1968) Irunen polizia inspektore izan zen, Gipuzkoako Gizarte Politikako Brigadako buru egin zuten arte. Ospetsu egin zen oso bere gogortasun eta torturatzaile gupidagabe fama zela eta. Sindikalistak, PSOEko eta PCEko kideak, euskal nazionalistak... Hamaika izan ziren Donostia eta Irungo komisaldegietan bere galdeketetatik igaro ziren herritarrak. Gobernadore zibil frankistaren kolaboratzaile estua zen, baita antifrankismoaren aurkako errepresioaren burua ere.

1944. urte amaieran gerrillari talde bat ontzi batean Bidasoa igarota Hegoaldean sartzen ari zela jakin zuen Manzanasek, soldadu batek mendian metrailadore kargadore bat atzemanda. Handik egun gutxira, Manzanasek berak Usabiaga atxilotu zuen Donostiako pisu batean. Hamar gizon eta emakume batez osatu maki-taldeko kidea zen gure protagonista; orduantxe jakin zuten poliziek 30 urtera kondenaturiko eta Iparraldera ihes egindako preso errepublikarra zela.

Torturak Manzanasen eskuetan

Usabiaga Irungo komisaldegira eraman zuten: “Gela batean sartu ninduen Manzanasek: ‘Aurrera joan, kabroi alena!’; eta mehatxuka: ‘Beno, zuk denak ordaindu beharko dituzu!’”. Esan eta egin. Ukabilkadak jaso zituen sabelean, eta zapatak erantzi eta paretean zutik jartzera behartu ostean, Usabiagaren oinen gainean salto egin zuen Manzanasek makina bat bider. “Gorriak ikusi nituen. Nire bizitzan pasa dudan beldur handiena gau hartan izan zen...”.

Izan ere, bere eskuetatik igaro ondoren, goizeko ordu bietan, eskuak loturik, alde banatan polizia bat zuela, kalera eramanarazi zuen Manzanasek Marcelo: “Hau badakizue nora! Eta mugituz gero, egurra eta kito, e? Beldurrik gabe”. “Esaldi hori ez zait ahaztuko, fusilatu behar nindutela pentsatu nuen. Nola ihes egin pentsatzeari ekin nion”. Baina, azkenean, zorionez, Usabiagak ezagutzen ez zuen beste polizia-etxe batera eraman zuten. Atxiloketen ondorioa latza izan zen: Pedro Barroso gerrillari komandanteak heriotza zigorra jaso zuen eta Gasteizen exekutatu zuten. Gainerakoek, 20 urteko espetxe-zigorra.

Ordiziarrak bere zigorra gogotik ordaindu zuen; zegokiona baino gehiago: 21 urte eman zituen Espainiako Estatuko zenbait espetxetan, eta azkenean, 1960. urteko ekainean askatasuna erdietsi zuen.

Espetxetik igaro ondoren, Orbegozo fabrikan hasi zen lanean. Dena dela, bi hamarkada igarota ere, Manzanasek ez zuen Usabiaga bakean utzi: igandero Donostiako Gobernu Zibilera joatera behartu zuen, Polizia Armatuaren eraikinera. Bertan goizeko hamar eta erdietatik ordubietara aulki batean eserita izaten zuen Marcelo. “Jo ez, baina denetarik esaten zidaten handik pasatzen ziren poliziek: putasemea, ‘gorria’... Nireak eta bi pasarazi zidan honek”.

Manzanas-Lesmes konexioa

Gezurra badirudi ere, azken gertakizun horrek harreman estua du Demetrio Lesmesen kasuarekin, izan ere, igandetan, komisaldegian, Melitón Manzanas Usabiagaren ondoan geratzen baitzen sarri denbora luzez berarekin hizketan: “Orduan konturatu nintzen asko zekiela nitaz, aste osoan lantegian egiten nituen gauza asko zehatz-mehatz esaten zizkidan eta, esaterako, zuzendari edo abokatuarekin izaten nituen bilerak, lan-magistraturan izandako epaiketak... ‘Nola demontre jakingo ote du honek?’. Jakin-min izugarria eragiten zidan, baina ez nion garrantzia gehiagorik eman, egiten nuena jakitea legala baitzen”. Azkenean, enpresako abokatuarekin kontsultatuta, igandeetan polizia-etxera gehiago ez joatea erabaki zuen: “Tontoarena egiten ari naiz, ea zer gertatzen den!”. Hala, Manzanasen aginduari aurre eginez, legez ez baitzuten derrigorrezkoa igande oro preso ohiek komisaldegira bertaratzea. Hala ere, Marcelok jazarpen latza espero zuen Manzanasen aldetik.

Baina, bere harridurarako, bakean utzi zuen. Polizia-buruaren berririk gehiago ez zuen izan urte batzuetan, harik eta Demetrio Lesmes bere bizitzan azaldu zen arte. Berarekin izandako elkarrizketa tirabiratsua Lesmesek berak hasi zuela gogoan du 96 urteko komunistak. “Nik ez nuen ezagutzen. Bostehun langileren artean beste bat zelako. Besterik ez. Gainera, berak esan zidan, nik galdetu gabe: ‘Egunero hitz egiten dut Manzanasekin’. Eta paper bat atera zidan: ‘Francoren guardiaren parte naiz ni!’. Imajina ezazu nola geratu nintzen... Harri eta zur”. 

Gertakaria Usabiagaren memorian iltzaturik mantendu da hamarkada luzez, orain gutxi kazetari honi kontatu dion arte. “Harrezkero ez nuen gaiaz gehiago jakin nahi izan. Eta publiko ere ez nuen egin; ez nion inori ezer galdetu, ez nion gaiari kasu gehiagorik egin. Jakinda nor zen bera! Bizitza izorratuko zidala pentsatzen bainuen. Pentsa, urte gutxi batzuk neramatzan kartzelatik kanpo”, azpimarratu du Usabiagak. Nolanahi ere, ez zuten bakean utzi eta frankismo osoan kontrolatu eta espiatu zuten. Eguneroko lanetan zebilela, bere bizitza egiten, bat-batean galdeketa susmagarriak pairatzera komisaldegira joan beharra ongi aski gogoratzen du Marcelok: “‘Zertarako itzuli zara Iruñetik autoan? Zer egin duzu bertan?’”, hainbat aldiz itaundu zidaten. Nik banekien nire atzetik zebiltzala”.

Lesmesekin izandako elkarrizketatik hiru urtera, 1968ko abuztuaren 2an, ETAk Melitón Manzanas hil zuen Irunen; bere historian prestatu eta antolaturiko lehen hilketa politikoa izan zen hura. Zazpi urteren buruan, berriz, 1975eko abuztuaren 8an, Demetrio Lesmes hil zuen ETAk Hernanin, aipatu lantegitik etxera bidean zihoala tirokatuta.

Egiazko xehetasunak aireratzen

Gertatutakotik mende erdia igaro ondoren, gure herriaren historiaren xehetasunok azaleratu dizkigu Usabiagak. Dena den, bere nahia ez da hautsak harrotzea, ezta jazoerek berarekin zerikusia dutela pentsatzea ere: “ETAk egindakoarekin inork ni lotzerik ez nuke nahi inondik inora. Argi jar ezazu hori, horregatik kontatzeko erreparoa izan baitut beti”, adierazi du tinko.

Memoriaren aldeko borrokalari sutsua izaki, gizarteak berari gertatutakoaren berri izatea du xede, historiaren zirrikitu ilunak eta egia osoa ezagutaraztea da bere bizitzako erronka nagusia. Izan ere, Fred Berence idazleak esan zuen lez, “historia txikiari hainbat teoria modernok trufa egiten badiote ere, honek historia handian esku hartzen du etengabe, eta, maiz, baita hura zehaztu ere”.
 


ASTEKARIA
2013ko urtarrilaren 13a
Azoka
Interésache pola canle: Frankismoa
Homosexualen aurkako Bilboko auzitegia

Bilbo, 1954. Hiriko Alfer eta Gaizkileen Auzitegia homosexualen aurka jazartzen hasi zen, erregimen frankistak izen bereko legea (Ley de Vagos y Maleantes, 1933) espresuki horretarako egokitu ondoren. Frankismoak homosexualen aurka egiten zuen lehenago ere, eta 1970ean legea... [+]


Koordinakundea eratu dute, Bigarren Mundu Gerran deportatu zituzten euskal herritarrak ezagutarazteko

Deportazioaren Memoriarako Euskal Koordinakundeak aintzat hartu nahi ditu Hego Euskal Herrian jaio eta bizi ziren, eta 1940tik 1945era Bigarren Mundu Gerra zela eta deportazioa pairatu zuten herritarrak. Anton Gandarias Lekuona izango da haren lehendakaria, 1945ean naziek... [+]


O pavillón da Pequena Velocidade que foi campo de concentración en 1936 manterase en Irun
Na estación de tren de Irun, o pavillón da Pequena Velocidade, situado na parte traseira do edificio da Aduana, seguirá en pé como testemuña do temible sistema de reclusión da posguerra de 1936, debido á borrroka dos grupos memorialistas. O pavillón foi utilizado polos... [+]

A plataforma a favor da demolición do Monumento á Caídos denuncia a postura de EH Bildu, PSN e Geroa Bai
A plataforma convocou para este xoves unha concentración na praza do Concello de Pamplona ás 18:30 horas para denunciar a actitude do tres partidos cara á derriba.

Historia da sede do Goberno en París: Das garras de Gestapo ás mans do PNV
Tras décadas de demanda, o histórico palacio situado no número 11 da avenida Marceau de París quedou finalmente en mans do PNV. Para os jeltzales, máis aló do valor monetario, este edificio ten un gran valor simbólico, que lles une de cheo co exilio e a loita contra o... [+]

2025-01-22 | Julene Flamarique
Pintan de vermello o Monumento aos Caídos de Pamplona baixo o berro de 'Caídos' e 'Contra o fascismo a primeira liña'
As pintadas realizáronse ao longo da noite do martes, segundo explicaron os veciños. Pintáronse a fachada principal, as portas da zona e as paredes laterais da vivenda. O chamamento coincide coa mobilización convocada pola Coordinadora Xuvenil Socialista para o próximo 25... [+]

2025-01-20 | Julene Flamarique
Piden a demolición do Monumento aos Caídos de Pamplona
As asociacións memorialistas consideran que o Palacio do Marqués de Rozalejo, onde se situaría o Instituto Navarro da Memoria, pode ser "un local de homenaxe, recordo e recordo", e levar o nome de Marabillas Lamberto. Os manifestantes afirmaron que o acordo alcanzado polo PSN,... [+]

O Concello de Hondarribia recoñece a Jesús Carrera como "vítima das situacións inxustas xeradas pola ditadura"
No 80 aniversario do asasinato de Jesús Carrera, todos os partidos políticos que compoñen a corporación de Hondarribia fixeron pública unha declaración municipal.

2024-12-31 | ARGIA
Morre o euskaltzale gasteiztarra Gontzal Fontaneda
O euskaltzale e militante gasteiztarra faleceu este xoves, 30 de decembro, nun accidente laboral. Gontzal Fontaneda Orille (1943-2024) foi testemuña e compañeiro de viaxe do eúscaro en Vitoria na década de 1960. Empezou a aprender eúscaro aos 15 anos. Inventou un método... [+]

Prolongada detención en Pamplona

Pamplona, 1939. No principio do ano, a praza de touros da cidade foi utilizada como campo de concentración polos franquistas. Tivo oficialmente capacidade para 3.000 prisioneiros de guerra, nun momento no que non había fronte en Navarra, polo que os encerrados alí deben ser... [+]


Renovan os traballos para exhumar a máis vítimas do cárcere franquista de Orduña
As obras iniciáronse o luns e recuperáronse os cadáveres de 20 novas vítimas do franquismo, segundo informou o Departamento vasco de Interior. A terceira campaña de exhumación de restos humanos prolongarase até o fin de semana e está previsto que se alarguen.

Acordan que o Monumento aos Caídos de Pamplona sexa o centro de interpretación Marabillas Lamberto
EH Bildu, PSN e Geroa Bai acordaron converter o Monumento aos Caídos de Pamplona nun centro de interpretación para a denuncia do fascismo e a memoria democrática. A derriba parcial do edificio e a eliminación ou cubrición de elementos de sentido franquista, incluída a gran... [+]

2024-11-18 | Hala Bedi
O Concello de Lagrán homenaxeou o sábado aos represaliados do franquismo [Galería de fotos]
"Basta con 88 anos de silencio; os nosos cidadáns merécense por fin un acto de recoñecemento"

Gardados na memoria e no corazón, seguirán ampliando a historia de Saturraran
Organizado pola Asociación Saturraran, reuniuse este sábado no Día da Memoria nos arredores do Cárcere de Mulleres de Saturraran, entre 1939 e 1944, para lembrar e homenaxear ás mulleres e nenos presos.

Eguneraketa berriak daude