Maquiavelo deixou ben escrito que a unha conquista militar chégalle unha usurpación política e despois unha invasión cultural. Da época da conquista de Navarra, parece que o autor do Príncipe inspirouse nela. Así, os españois levan cinco séculos adoutrinándonos coa axuda dun gran número de intelectuais de proximidade. Todo o que lembra á nosa particularidade nacional, ou a nosa loita pasada pola liberdade, eses historiadores o desfigurarán cun relato oficial e falso, ben decorado, iso si, co celofán do academicismo.
O exemplo de Zumalacárregui e as guerras carlistas é ilustrativo. En contra da corrente histórica tradicional, hai unhas décadas a historiografía oficial afirma que Zumalacárregui non foi máis que un patriota español, os Foros non tiveron nada que ver co levantamento popular que sacudiu Euskal Herria, e só a defensa do «Trono e o Altar» empuxou aos pobres vascos a loitar contra os ricos liberais. Iso si, din que os Foros, para o pobo, limitábanse ás ferramentas, as contribucións e as aduanas, e que, ademais, a vitoria liberalista implicaba implicitamente, entre outras cousas, a privatización das terras comunais (e así ocorreu). Con todo, os nosos avós serían parvos, porque non lles importaba ir á guerra oito anos, pagar máis contribucións ou encarecer os produtos básicos. Tampouco a perda de terreos comunais. A eles os Foros non lles importa! Só polos reis, a Inquisición e a Relixión morrían e eran asasinados. Zumalacárregui, como se di agora, non levantou ningunha bandeira foral.
"Admitir que o gran Zumalacárregui era o precursor do independentismo vasco e do republicanismo era un sapo demasiado grande para devoralo. E a cátedra elixiuno entre o desprezo e o silencio.
Esquécense á mantenta de como, ao comezo da guerra (14-11-1833) levantouse unha acta en Estella na que os líderes rebeldes dicían o contrario. Que a sublevación se refería á defensa dos dereitos de «Carlos VIII de Navarra e Rei de Castela V», polo que decidiron delegar o mando das tropas en Zumalacárregui, que ademais da súa adhesión ao Rei, «estaba suxeito aos foros e ás leis deste Reino». Enviáronse copias da acta ás catro deputacións e, días máis tarde, reunidos en Etxarri Aranatz, «decidiron conxuntamente nomear aos xefes das forzas vascas». Nesta importante acta non se menciona á Relixión, do mesmo xeito que os nosos historiadores non fan mención á mesma.
É máis: cinco meses despois, Zumalakarregi é invencible, ten ao País Vasco á súa mercé e, con todo, non hai noticias do Rei, xa que todos cren que está en Portugal. E nese instante apareceu a famosa carta manuscrita que o historiador de Sorau atopou. Foi escrito o 9 de abril de 1834 por Zurbano, axente de negocios da Deputación de Madrid, dirixido ao secretario José Basset. É dicir, unha comunicación ao máis alto nivel das institucións liberais de Navarra. Zurbano informa que chegou a Madrid «unha reivindicación de Zumalacárregui na que di que, pola impotencia e deixamento con que Don Carlos acóllese á defensa da súa causa, o Reino de Navarra e as provincias vascas son declaradas como República Federal».
Algúns criamos que este texto revolucionaba a historiografía vasca, porque coincidía co que moitos autores da época (Mackencie, Xaho, Wilkinson, Laurens, Lassala, Legia, Somerville, Lataillade, Aviraneta, Viardot e outros) dixeron. Incluso o famoso pirata dixo que «había rumores que declaraban a independencia das provincias». Evidentemente, o feito de recoñecer que o gran Zumalacárregui era o precursor do independentismo vasco e do republicanismo era un sapo demasiado grande para tragar. E a cátedra elixiuno entre o desprezo e o silencio.
Pero coma se tratásese dun puzzle no que as novas pezas encáixanse cada vez mellor, a imaxe do que sucedeu na primavera de 1834 é cada vez máis clara. O propio José Antonio Urkijo, un dos historiadores que falan do noso «independentismo», dá datos soltos que reforzan o que Sorauren atopou. De feito, ademais dos altos funcionarios da Deputación, o xeneral Harispe, comandante xeral dos Pireneos Baixos, escribiu unha carta ao ministro da Guerra de Francia o 6 de maio, dicíndolle que «por camiños distintos e bastante seguros, chegara unha noticia moi especial: A Xunta de Navarra, vendo como o xogo que Don Carlos abandona, chegou a un acordo con Zumalacárregui para proclamar a independencia de Navarra e das tres provincias vascas e construír unha república federal […] Porque non se pode negar que esa separación sería moi sinxela e exitosa nesas provincias, xa que só se vinculan a España a través de lazos moi débiles».
Harispe era un experto na problemática de Euskal Herria. Era de Baigorri e tiña un alto cargo para ver que pasaba, xa que era o responsable da fronteira. Por tanto, dicir o mesmo que Zurbano dicía un mes despois «por camiños diferentes e bastante seguros» é algo que hai que ter moi en conta. A noticia, ademais, estendeuse a toda Europa: o 14 de maio, segundo informou o diario ginebrino L’Europe Centraleev, «Zumalacárregui publicou un documento para os habitantes das catro provincias no que manifesta a súa independencia e exímeas da autoridade do Señor Carlos ou da Raíña». A noticia era tan importante que o xornal aparecía como adxunto nunha nota da chanceler austrohúngara, Von Metternich. En Italia, Giornale do Regno delle Sue Sicilie do 14 de xuño facía o mesmo, e non sería difícil atopar máis referencias. É dicir, as deputacións vascas, a prensa e os gobernos europeos recibiron logo o que moitos cronistas reafirmaron: que os vascos podían sacar ao Rei da ecuación política, non agarrei o Foro nin a liberdade vasca. O hispanista francés Louis Viardot dixo en 1836: «Dunha vez por todas, si admítese que Navarra e as provincias vascas só loitan pola súa independencia e non pola causa carlista, a cuestión simplifícase».
O demais xa se sabe: O pretendente Carlos entrou finalmente en Navarra e Zumalacárregui rexeitou a idea dunha república federal independente, xa que esta renovación política supuña un salto ao abismo naquela Europa absolutamente monárquica. Pero o sucedido está aí, e terán que admitilo tarde ou cedo, como tiveron que admitir a brutal conquista de Navarra ou as masacres de 1936.
Namentres, alegrémonos: nesta primavera, impulsado polo pobo, creouse un precursor da futura república vasca federal, independente e comunista: Tomas Zumalakarregi.
Bidali zure iritzi artikuluak iritzia@argia.eus helbide elektronikora
ARGIAk ez du zertan bat etorri artikuluen edukiarekin. Idatzien gehienezko luzera 4.500 karakterekoa da (espazioak barne). Idazkera aldetik gutxieneko zuzentasun bat beharrezkoa da: batetik, ARGIAk ezin du hartu zuzenketa sakona egiteko lanik; bestetik, egitekotan edukia nahi gabe aldatzeko arriskua dago. ARGIAk azaleko zuzenketak edo moldaketak egingo dizkie artikuluei, behar izanez gero.
Nos últimos tempos tivemos ocasión de analizar a politización e a despolitización, centrando a atención nos mozos. Con todo, a maioría das conclusións dos estudos sociolóxicos que se ocupan dos mozos son aplicables tamén a outros grupos de idade, aínda que de distinta... [+]
Os seres humanos estamos en contacto connosco e coa contorna no que vivimos, todo o que facemos inflúe tanto no ben como no mal. Os valores persoais, a cultura, as relacións e as posibilidades materiais son decisivas para reducir o impacto negativo que podemos xerar.
Moitas... [+]
As estacións de tren de moitas cidades mostran a beleza máis alta da estrutura de ferro do século XIX, xunto co auxe da chegada ao epicentro da cidade. É como entrar na cidade pola porta principal, unha perla de arquitectura e de lugar. Con todo, en moitas cidades, nos... [+]
Por que non deixalo. O que escribe as columnas sempre segue as apologias da retirada a tempo. Antes de esgotar existencias. Os temas, a min, non os puiden esgotar, porque non son experto en nada, e nunca tiven mensaxes que transmitir a Euskal Herria. Non me serviría de... [+]
Comezo do verán. Resaca do festival EHZ (atx, dor de cabeza). Ganas de respirar despois dun curso cargado. Baleirar a cabeza. Reconectar elementos crave. Tomarse un tempo en familia, volver ver a vellos amigos e descansar (un pouco) na loita diaria. De verdade? !...
En... [+]
Hai palabras, formas, xestos e actitudes que non poden entrar e saír do corpo. Os que se introducen no corpo e podrecen nel. Perforan o corpo. Descompoñan o corpo. Eliminan o corpo. E acabouse. Non se pode volver a un estado anterior a un corpo que se descompuxo. Non... [+]
Expertas e vítimas participaron nos encontros do Departamento de Glotodidáctica da UEU sobre os euskaltegis e a interseccionalidad. Houbo estudantes no centro, estudantes sen privilexios, oprimidos, nos recunchos. Porque os xéneros disidentes, os xordos, os cegos, os que... [+]
Todos sabemos que a liberdade é un concepto difícil, de marxe múltiple, difícil de definir con palabras. A miúdo definímolo con inmensidade, con poder decidir sen condicionamentos, sen consecuencias ou sen asumir a responsabilidade das accións. Pero como non hai nada sen... [+]
A Sra. Xuíza do Tribunal Xudicial de Bayona, despídese:
Algúns euskaltzales xulgáronme en marzo en Baiona por participar nalgunhas das accións que levamos a cabo para denunciar o inxusto tratamento que sofre o eúscaro das autoridades do estado francés. Ao comezo do... [+]
Non é nada fácil entender o que está a suceder en Cataluña. Con toda seguridade. Podemos dar por terminado o proceso de 2017, pero está por ver si o independentismo será capaz de iniciar un novo proceso de liberación.
Si nas eleccións o independentismo mantívose na... [+]
Levamos unhas semanas coa "serpe de verán" sobre o TAV e coa posibilidade de enlazar a "E vasca" desde Pamplona, desde Ezkio ou Vitoria.
É decepcionante ver que o noso Pobo segue dependendo de decisións interesadas e non argumentadas polos galgos e cans de caza que seguen... [+]
Os globalistas elixiron Francia, Polonia e o Reino Unido para crear un conflito aberto coa OTAN en novembro, xa que Estados Unidos está inmerso na campaña electoral para a Presidencia de novembro.
Deste xeito, a presenza de soldados de Polonia, Francia, Reino Unido e Estados... [+]