Antes mencionei plantas que son boas para salgar leites: polo menos cardo de horta ou cardeal (Cynara cardunculus) e cigarrino amarelo, salineira, caseira ou grava miúda (Galium verum). Este último ten o seu nome: para callar, callar ou salgar o leite necesítase grava… O propio Galium vén tamén da palabra gala do grego (leite). O cachorro do rumiante que se dedicou exclusivamente ao leite ten no estómago chamado callo o tema de callar ese leite, o que se coñece como “libro” ou “librusantxa”. Con ela ou coas plantas callarase o leite que será o queixo. Ou con callo químico…
A cigarra amarela é a irmá da cigarra áspera ou pequena lapa (Galium aparine). Parece ser que tamén calla o leite, pero tamén ten outra característica moi interesante. É unha herba anual relativamente fráxil que se estende sobre outras plantas adxacentes para crecer. Para iso utiliza algúns ganchos como follas, gretas e algúns ganchos curvos en toda a planta. Si tócase a planta é áspera, a algúns lle dá calafríos. Ama terras ricas compostas por materia orgánica, abundante en hortas e sebes vexetais. Por medio dos ganchos, adhírese perfectamente aos pés dos pantalóns do horticultor que o circula, e é habitual o ortuero que leva unha parte da dura cigarra.
En castelán chámanlle “amor de hortelano”. Ten moitos outros nomes, e máis dun menciona a dor que provoca o seu agarimo na lingua. De aí o seu nome de “pequena lapa”? O lapado se lamina, se lamina.
Tamén citei aquí a herba de lapa (Arctium lappa), que sazona os froitos que ten o gancho para colgar as súas sementes nos pelos dos animais. Imitando este modelo inventouse o velcro.
En eúscaro chámase “veo de amor” á herba da lapa e non á pequena. Quen nos quere máis, herbas de lapa ou pequenas lapas? Ambos, moitos, porque nos dan as súas sementes, engádennos para que as amplíemos. En Irlanda a pequena lapa será máis querida, xa que as súas sementes foron utilizadas como substituto do café.
A cigarra áspera é unha boa herba para comer. O seu contido en vitamina C é alto e utilizouse para previr o escorbuto. Tamén para limpar os interiores. Espremido ou cocido. Tamén podes facer vinagre: triturar as súas propias zarzas e colocalas nun recipiente e cubrilas con vinagre de sidra. Filtrar a un par de semanas e a punto!
Mila milioika mintzo dira agintariak. CO2 isurketak konpentsatzeko neurri eraginkor gisa aurkeztuta, zuhaitz landaketei buruzko zifra alimaleak entzuten dira azken urteetan. Trantsiziorako bide interesgarria izan zitekeen, orain arteko oihanak zainduta eta bioaniztasuna... [+]
Kutsatzaile kimiko toxikoak hauteman dituzte Iratiko oihaneko liken eta goroldioetan. Ikerketan ondorioztatu dute kutsatzaile horietako batzuk inguruko hiriguneetatik iristen direla, beste batzuk nekazaritzan egiten diren erreketetatik, eta, azkenik, beste batzuk duela zenbait... [+]
Magnoliak eleganteak dira. Dotoreak. Anddereak. Pontxoak. Apainak. Pimentak. Gurbilak. Ponposak, ponpoxearrenak. Ortiroak. Ia-ia fazazkoak, kriket eta kraket. Ez naiz harritzen, beren loraldien azpian lurrarekin urtzerainoko handitasunaren menpeko sentitzen naiz urtero.
Ubidekoak (Bizkaia) dira Imanol Iturriotz eta Aritz Bengoa gazteak. “Lagunak gara txikitatik, eta beti izan dugu buruan abeltzaintza proiektu bat martxan jartzeko ideia”, azaldu du Iturriotzek. Nekazaritzari lotutako ikasketak izan ez arren, baserri munduarekin eta... [+]
Antxoa, bokarta edo albokartia, gure arrain komertzialen artean txikiena, euskal kostaldera hurbildu da.
Gaur abiatu da Bizi Baratzea Orrian kide egiteko kanpaina. Urtaro bakoitzean kaleratuko den aldizkari berezi honek Lurrari buruzko jakintza praktikoa eta gaurkotasuneko gaiak jorratuko ditu, formato oso berezian: poster handi bat izango du ardatz eta tolestu ahala beste... [+]
Noizbait. Noiz izan ote zen? Noizbait landareren batek lorea egitea erabaki zuen. Bai, bai, landareek ere erabakiak hartzen dituzte, eta guk maiz ez bezala, erabakiak bete egiten dituzte. Eta loreak sortu zituzten.
Iruñean bizi ziren Iñaki Zoko Lamarka eta Andoni Arizkuren Eseberri gazteak, baina familiaren herriarekin, Otsagabiarekin, lotura estua zuten biek betidanik. “Lehen, asteburuetan eta udan etortzen ginen eta duela urte batzuk bizitzera etorri ginen”, dio... [+]
Katalanen ustetan artzainak engainatzen omen ditu hegazti honek: “enganyapastors”. Espainiar eta latindarrek, aldiz, ahuntzari esnea kentzen diola diote, hortik datorkio hain zuzen ere izen zientifikoan (Caprimulgus europaeus) islatzen den caprimulgus (capra... [+]
Festa egiteko musika eta kontzertu eskaintza ez ezik, erakusketak, hitzaldiak, zine eta antzerki ikuskizunak eta zientoka ekintza kultural antolatu dituzte eragile ugarik Martxoaren 8aren bueltarako. Artikulu honetan, bilduma moduan, zokorrak gisa miatuko ditugu Euskal Herriko... [+]
Leihatila honetan behin baino gehiagotan azaldu ditugu Ama Naturaren engainuak bere izakiak babestearren. Batzuetan, erle edo liztor itxura zuten euliak ekarri ditugu, beste batzuetan inongo arriskurik ez duten arrisku-kolorazioko intsektuak ere bai (kolorazio aposematikoa... [+]
Gipuzkoako hamaika txokotatik gerturatutako hamarka lagun elkartu ziren otsailaren 23an Amillubiko lehen auzo(p)lanera. Biolur elkarteak bultzatutako proiektu kolektiboa da Amillubi, agroekologian sakontzeko eta Gipuzkoako etorkizuneko elikadura erronkei heltzeko asmoz Zestoako... [+]
Nori ez zaio gustatzen ahuakatea? Ia denok atsegin dugu fruitu berri hori, di-da amaren batean etxekotu zitzaigun. Zenbat urte da ba dendaero ikusten hasi garela? Gure mahaietara iritsi aurretik, historia luzea du.
Udaberri aurreratua ate joka dabilkigu batean eta bestean, tximeletak eta loreak indarrean dabiltza. Ez dakit onerako edo txarrerako, gure etxean otsailean tximeleta artaldean ikustea baino otsoa ikustea hobea zela esaten baitzen.
Administrazio Epaitegiak arrazoia eman dio EH Bilduk Lizarrako plantilla organikoaren hizkutnz profilen aurka jarritako helegiteari.