O monumento foi construído en 1942 polos franquistas en homenaxe aos mortos a favor do golpe de estado durante a Guerra de 1936. Os grupos e persoas que traballaron a favor da memoria en Navarra sempre pediron a derriba do monumento porque consideran que a súa mera presenza volve a victimizar ás vítimas do franquismo.
Con todo, para UPN e PSN que gobernaron as institucións navarras tras a transición, nunca foi prioritario derrubar o monumento nin modificar o seu significado. Até o cambio político de 2015 non houbo movementos en Navarra contra o Monumento ás Caídas. Con todo, as novas leis da memoria española obrigaron a retocar o edificio, polo que se cubriu da fachada toda referencia á caída franquista e atribuíronse ao edificio outras funcións, como a sala de exposicións.
Houbo que esperar a 2015 para que o Concello de Pamplona abordase por primeira vez o tema en clave de demolición ou transformación. Así, o goberno municipal de Joseba Asiron puxo en marcha un amplo proceso sobre o futuro do monumento. Durante este tempo, tamén se exhumaron os restos de carlistas e falanxistas enterrados no edificio, entre eles os xenerais Mola e Sanjurjo, e abriuse un proceso de concurso para decidir o futuro do monumento e a súa contorna.
Presentáronse sete proxectos, un dos cales propuña a demolición do monumento. Outro seis expuxeron a transformación do edificio e do lugar, incluíndo a memoria, pero dotando ao lugar dun novo sentido e uso. No entanto, entre os partidarios da transformación, algúns propoñen demoler parte do edificio. En calquera caso, Navarra Suma, liderada por UPN, gañou as próximas eleccións municipais e suspendeuse o proxecto de goberno municipal en Asirón.
O berro das institucións a favor da memoria: “Derrite!”
Desde o inicio da lexislatura, a maioría das asociacións de memoria de Navarra están a pedir con forza a derriba do monumento. O pasado sábado, por exemplo, 26 destas asociacións, que se organizaron na Asemblea de Defensores do Desmantelamento do Monumento ás Caídas, realizaron o acto na Praza da Liberdade, como se chama desde 2016. Este mércores tamén se reuniron con Unai Hualde, presidente do Parlamento de Navarra.
O goberno municipal de Asirón di que o monumento será derrubado ou transformado, como deciden os cidadáns. Con todo, a posibilidade de derriba actual é imposible, entre outras razóns, porque en Navarra a entidade patrimonial Príncipe de Viana protexe o edificio. Por iso, no caso de que se decida a súa demolición no proceso, o Concello de Pamplona debería solicitar ao Parlamento de Navarra a modificación da Lei Foral que garanta devandito nivel de protección.
Haberá que tratar o tema máis aló do concello, polo que Unai Hualde prometeu aos grupos partidarios da derriba levalo ao parlamento. Segundo dixo Asiron ante os medios de comunicación este mércores, el ten a súa opinión sobre o tema, pero non o dixo, porque lle parece que ten que ser imparcial. UPN deixaría o edificio e o espazo como está, e o resto de partidos principais non aclararon até agora a súa posición.
No entanto, a panca importante para loitar contra a derriba será o Goberno de Navarra. O director de Paz e Convivencia do Goberno de Navarra, Martín Zabalza, que leva o tema da memoria, sinalou que o Goberno xa non é partidario da derriba, e o PSOE está a traballar oficialmente nesta liña tanto en Navarra como no Estado español.
Kirola eta oroimena uztartuko dituzte, bigarrenez, mendi-martxa baten bitartez. Ez da lehiakorra izanen, helburua beste bat delako. La Fuga izeneko mendi martxak 1938ko sarraskia gogorarazi nahi du. Ezkabako gotorlekuan hasi eta Urepelen amaituko da. Maiatzaren 17an eginen dute.
Fusilamenduak, elektrodoak eta poltsa, hobi komunak, kolpismoa, jazarpena, drogak, Galindo, umiliazioak, gerra zikina, Intxaurrondo, narkotrafikoa, estoldak, hizkuntza inposaketa, Altsasu, inpunitatea… Guardia Zibilaren lorratza iluna da Euskal Herrian, baita Espainiako... [+]
Gogora Institutuak 1936ko Gerrako biktimen inguruan egindako txostenean "erreketeak, falangistak, Kondor Legioko hegazkinlari alemaniar naziak eta faxista italiarrak" ageri direla salatu du Intxorta 1937 elkarteak, eta izen horiek kentzeko eskatu du. Maria Jesus San Jose... [+]
Familiak eskatu bezala, aurten Angel oroitzeko ekitaldia lore-eskaintza txiki bat izan da, Martin Azpilikueta kalean oroitarazten duen plakaren ondoan. 21 urte geroago, Angel jada biktima-estatus ofizialarekin gogoratzen dute.
Bilbo Hari Gorria dinamikarekin ekarriko ditu gurera azken 150 urteetako Bilboko efemerideak Etxebarrieta Memoria Elkarteak. Iker Egiraun kideak xehetasunak eskaini dizkigu.
33/2013 Foru Legeari Xedapen gehigarri bat gehitu zaio datozen aldaketak gauzatu ahal izateko, eta horren bidez ahalbidetzen da “erregimen frankistaren garaipenaren gorespenezkoak gertatzen diren zati sinbolikoak erretiratzea eta kupularen barnealdeko margolanak... [+]
1976ko martxoaren 3an, Gasteizen, Poliziak ehunka tiro egin zituen asanbladan bildutako jendetzaren aurka, zabalduz eta erradikalizatuz zihoan greba mugimendua odoletan ito nahian. Bost langile hil zituzten, baina “egun hartan hildakoak gehiago ez izatea ia miraria... [+]
Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako Departamentuko Memoriaren Nafarroako Institutuak "Maistrak eta maisu errepresaliatuak Nafarroan (1936-1976)" hezkuntza-webgunea aurkeztu du.