Tiven problemas para decidir o tema desta semana. Podía escribir sobre xenocidios, Palestina e a banalidade do mal. Pero no número especial de LARRUN non podía engadir nada mellor ao xa dito. Tamén podía escribir sobre o debate historiográfico que se produciu en Navarra en torno ao carlismo, pero Hedoi Etxarte adiantouse en Berria. Fronte ás masacres non deberiamos quedarnos embriagados, pero non vou ter fígado para escribir con este material cru. Decidín polo momento tratar temas máis inocentes e inocentes: neste caso, fontes e metodoloxía histórico-científica.
As fontes para os historiadores son imprescindibles porque nos achegan ao pasado. Poden ser de varios tipos. Os máis habituais e utilizados son os documentos públicos e privados (políticos, económicos, xurídicos, cartas, censos…), as publicacións de hemeroteca (xornais, revistas), as memorias e diarios persoais, as fontes literarias e un longo etcétera. Entre as fontes iconográficas e audiovisuais clasifícanse as artes plásticas (pintura, escultura, carteis, propaganda, …), a música, o cine, os vídeos de todo tipo, a cartografía ou as fotografías. A arqueoloxía, pola contra, ocúpase das fontes materiais, analizando os edificios, os obxectos ou a paisaxe no seu contexto. Tamén son importantes as fontes orais recollidas a través das entrevistas.
Pois todas esas fontes históricas son os nosos compoñentes. Pero, claro, estas fontes non as podemos utilizar en cru. Non podemos crer esta información en absoluto, aí radica a capacidade culinaria do historiador. Primeiro temos que definir e delimitar cal é o noso obxecto de investigación e expor preguntas e hipóteses respecto diso. A continuación buscamos e seleccionamos as fontes máis axeitadas para responder a estas preguntas ou hipóteses (si é posible, conformarnos co que hai doutra maneira). A continuación, e esta é a clave, debemos analizar críticamente a credibilidade das fontes. Podemos asegurar que as fontes son orixinais e daquela época? Cal é o emisor? Cal é o destinatario? Por que xorde esta fonte? Porque non hai que esquecer que as fontes non son neutras e obxectivas, senón que detrás delas poden existir intereses políticos e sociais en función do seu contexto social e cultural. Unha vez extraídos os datos das fontes, hai que contrastar toda esta información, é dicir, si é compatible ou contraditorio co que din outras fontes. Para terminar, emplatamos e servimos o preparado. É dicir, hai que escribilo en función dos datos obtidos, porque a historia á fin e ao cabo adopta unha forma narrativa. O texto debe reflectir as nosas ideas e argumentos e, de acordo coa información obtida, dar resposta ás preguntas iniciais e expor unha interpretación dos feitos históricos.
En definitiva, elixir as fontes, xulgar rigorosamente o seu contido e contexto, contrastar os datos obtidos e finalmente publicalos. Niso consiste o método histórico-científico, que é a nosa receita.
Si consegues escapar da multitude de turistas e mirar desde a varanda da Cuncha até o peirao donostiarra, quizá a imaxinación acompáñeche na época na que foi unha intensa cidade comercial mariña, na que a banda sonora das gaivotas acompañarache. Talvez mergullar nunha... [+]
A pesar da pel negra e o cabelo rizado, seguían sendo homes invencibles, coa intelixencia e o resentimento dos seres humanos”. Así escribiu sobre os escravos CRL James no libro Jakobino Beltzak, que narra con mestría a revolución de Haití. Tantas brutalidades, torturas e... [+]
A épica constrúese sobre as vidas de moitos homes e coñecer iso fai máis madura á sociedade”. A escritora Bibiana Candia ten razón. En Azucre (Pebidas de Cabaza, 2021) cóntanos a traxedia dos migrantes esclavizados galegos do século XIX, pero esa historia sería a... [+]
Estamos no territorio máis industrializado do País Vasco, a Marxe Esquerda do Ibaizabal, ou a Ría de Bilbao, si quérese. Aquí as chemineas ordenárano unha vez. Pero para alimentalos non só utilizouse o carbón, senón tamén a suor de miles de traballadores, e máis... [+]
Desde a Montaña de Navarra, miles de persoas tomaron rumbo a América no século XIX para sobrevivir no pastoreo ou noutros quefaceres. A historiadora Raquel Idoate recupera na súa tese a historia duns 4.000 deles: como se fixo a viaxe, en que se investiron, papeis sobre a... [+]
Golfo de Ambracia (Mar Jónico). No século XV a. 2 de setembro de 31. Os romanos lograron a vitoria na batalla naval de Accio e aseguraron o control sobre Exipto. Por tanto, a hexemonía grega no Mediterráneo dáse por concluída nesa data, pero a influencia helénica... [+]
No deserto de Coahuila (México), na paraxe denominada dunas de Bilbao, atopáronse restos dun esqueleto humano. Tras ser estudados polos arqueólogos, conclúen que teñen entre 95 e 1250 anos e que están relacionados coa cultura de Candelaria.
O achado foi unha gran noticia... [+]
No sur da illa indonesia de Sulawesi, na cova de Leang Karampuang, arqueólogos das universidades Griffith e Southern Cros e da Axencia Nacional de Indonesia descubriron un cadro de tres figuras antropomórficas e un xabaril. Segundo o estudo publicado na revista Nature, o... [+]