Até 1.200 anos, as actuais terras de Gipuzkoa, Araba e Durangaldea formaron parte do Reino de Navarra. Pero, tras o asedio vitoriano, que durou nove meses, o Reino de Castela, Alfonso VIII, conquistounos. O grupo Zuztarrak Errotuz propón un cambio de nome á rúa homenaxeada polo rei Alfonso VIII en Mondragón pola presenza de todo o val de Léniz entre estas terras fortemente conquistadas. En homenaxe á persoa que conquistou Arrasate, subliñou que manter unha rúa é "inaceptable e dolorosa". Con anterioridade tamén se realizaron iniciativas en contra do carácter desta rúa en Arrasate, por exemplo no ano 2021 o movemento Ehun cambiou a placa da rúa e substituíu pola rúa "República Vasca".
Os membros de Zuztarrak Errotuz propoñen tamén unha alternativa á rúa: “Rúa 17 mulleres”. Fai referencia ao grupo de mulleres que se enfrontaron ás leis do franquismo para negar o dereito a traballar ás mulleres unha vez casadas. Este grupo, para lograr o seu desenvolvemento persoal e independencia económica, fundou en 1969 a cooperativa Auzo Lagun. En 1971, a iniciativa destas dezasete mulleres, creouse a primeira gardaría laboral do Estado español para facilitar a conciliación, co obxectivo de que os seus fillos sexan atendidos durante o seu traballo. Pouco despois este servizo estendeuse aos nenos de todo Arrasate. Estas dezasete mulleres son: Guadalupe Agirreurreta, María Dores Albisua, Raquel Antolín, Isabel Apraiz, Pureza Aranzabal, Amaya Arregui, Pilar Arzamendi, Pilar Barandiaran, Isabel Boix, Maite Ceciaga, Lucia García, María García, Amaia Gorroñogoitia, Estibaliz, Estíbaliz
11 a favor e dúas en contra
Trasladan a proposta ao Pleno e máis apoian o cambio: EH Bildu e Arrasate Elkarri votaron a favor (11 votos), EAJ-PNV abstívose (8 votos) e PSE opúxose (2 votos).
Ademais de cambiar o nome da rúa, o Concello de Arrasate asumiu dous novos compromisos. Por unha banda, á dereita do arco do Portal colocarase un rótulo co seguinte texto: "Antes da conquista castelá, Arrasate, situada na tensión chamada Atxorrotx, estaba organizada nunha estrutura unificada: Reino de Navarra". Sobre o texto colgarán a bandeira de Navarra. Por outra banda, instará á Deputación Foral de Gipuzkoa a que analice os feitos históricos relacionados con Alfonso VIII.arekin que se mencionan nunha vidreira da sede foral.
Para confirmar que Gipuzkoa foi conquistada
Os membros de Errotuz destacaron que durante anos a historiografía oficial estudou si Gipuzkoa entregouse a Castela sen resistencia ou foi conquistada. Din hoxe que é imposible manter unha teoría sen conquistas: "Non hai ningunha proba concreta respecto diso e entre elas as sospeitas de que só existen documentos falsificados". E, en cambio, din, hai moitas probas de violencia, entre documentos históricos e restos de guerra.
Hai outras rúas relacionadas coa conquista e a violencia en Arrasate. No libro Gure Heroiak publicado por ARGIA recollemos:
Okendo "soldado heroico e cristián compasivo"
O cabaleiro da Orde de Santiago e Almirante da Mariña española, Antonio Okendo Zandategi (1577-1640), tamén ten a súa propia rúa en Arrasate. Pertencía a unha familia entre nobreza e comerciantes de orixe feudal, e o primeiro destino da súa longa traxectoria militar foron as perdas en Nápoles. Realizou un primeiro feito bélico significativo en defensa da costa portuguesa, que formaba parte da monarquía imperial española, contra os corsarios ingleses. Despois loitou contra os holandeses no Atlántico e contra as amazonas no Mediterráneo, e durante anos tamén ao redor das colonias españolas americanas. En 1624, viaxando desde a colonia dA Habana a España, Okendo perdeu dous barcos que debía coidar e toda a súa prata.
Vestido de militar, coa espada na man, no estado de Okendo en San Sebastián pódese ler en castelán: “Ao gran almirante Antonio de Oquendo. Mariñeiro difícil, soldado heroico, cristián compasivo. Cando a capacidade española estaba en decadencia, en cen pelexas soubo manter a honra da Patria”.
Santo de Arrasate
O Santo foi coñecido por José Garro Artola (1623-1702) mondragonés no século XVII. Con 15 anos Nova España chegou á colonia (actual México) e decidiu incorporarse ao exército español. Seguiulle a guerra de Flandes contra os independentistas holandeses, a Guerra de Segalaris de Cataluña contra os rebeldes cataláns, Galicia contra os portugueses, etc. Gobernador arxentino de Tucuman, líder da colonia de Buenos Aires e gobernador e capitán das colonias chilenas en 1682. Durante dez anos en Valparaíso, “o Indio Araucano traballou na asimilación, facéndoo entrar en centros relixiosos e fomentando as relacións entre as fillas dos capitáns e os caciques indios”. En 1701 nomeou a Felipe V.ak Capitán Xeral de Gipuzkoa. En honra a este “santo” atópase a rúa Xeral Garro en Mondragón, pero non é o único “santo”.
Otalora
A licenciada Otalora é unha das principais rúas da localidade de Arrasate, en honra a Miguel Ruiz de Otalora, máximo responsable do Imperio Español (Arrasate, 1500-1578). Felipe II.aren foi asesor, vicerrei da Navarra ocupada, director do Consello das Indias e xefe da colonia de Nova España.
Ademais deste tres, Arrasate conta coas rúas Elkano e Nave de Santiago, un dos barcos de Magallanes, máis coñecidos en Euskal Herria nos últimos anos polos seus servizos en beneficio do Imperio español.
Iruñeko Txantrea auzoko kale-izendegian frankismoan errepresaliatuak izan ziren hamar emakume gogoratuko dituzte. Ekitaldia egin zuten atzo eta auzoaren hegoaldean dagoen plaza bat oroimen gune ere izendatu zuten. "Garrantzitsua da historian gertatutakoa gogoratzea;... [+]
O pasado outono, na sesión do 29 de outubro, o pleno do consistorio bilbaíno aprobou por unanimidade que os nomes das mulleres fosen os preferentes ás novas rúas, prazas e infraestruturas da cidade. Desde a propia atalaia, todos os grupos municipais recoñeceron a... [+]
Recentemente, o pai dun grupo de salvaxes homófobos asasinados a puñadas ou patadas en plena rúa, rexeitou a proposta do Concello dA Coruña de levar o nome do seu fillo por unha rúa da cidade, tras reunir 20.000 firmas en vinte e catro horas. Parece que o pai do mozo... [+]
Presio herritarra egin eta gaia Udalera eramateko asmoz, sinadura bilketa abiatu dute interneten, 1936ko Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz Espainia plaza izena hartu zuenak jatorrizko izena berreskuratu dezan: Plaza Berria.
Aho batez onartu zuen Erandioko osoko bilkurak, urriaren 31ko saioan, frankismoagaz lotutako pertsonen izenak kentzea kale-izendegitik. Horien ordez zer izen ipini erabakitzeko herri-kontsulta egingo dute.
Hala jakinarazi du Iruñeko Udalak ohar bidez. Aurreko alkate Joseba Asironek apirilean aldatutako etorbidearen izena lehengora itzuliko dute.
Non daude emakumeen izenak? Donostiako espazio publikoen izendegian emakumezkoen izena aurkitzea lan zaila da. Grosen, esaterako, ez dago emakume izena duen elementu bakar bat ere. Emakumeak eta Hiria Foroak urte ugari daramatza hiria genero ikuspegitik lantzen, eta gabezia hori... [+]
Hernaniko udalak "Andre kalea" izena itzuliko dio ofizialki larunbatean herriko kaxkoko kale nagusietako bati. Etxetik aulkiak jaitsi eta elkarrekin kalean lan eta jolas egiten zuten haiei leku egingo die izendegiak.