Non hai espazos respiratorios sen falantes propios. Os falantes nativos son o soporte, a oracería, o puntal e a cimentación das zonas respiratorias.
Pero empecemos polo principio: que son as zonas respiratorias? A palabra Arnasa é unha palabra traducida ao euskera polo euskaltzaina Mikel Zalbide, para expresar o concepto que o sociolingüista estadounidense Joshua Fishman deu a luz en 1991: physical breathing space.
No seu libro Reversing Language Shift (Recuperación Lingüística), Joshua Fishman, académico de honra de Estados Unidos, explicou o que é un espazo demográficamente concentrado, no que Xish [lingua minoritaria ameazada: o eúscaro no noso caso] pode estar no seu ámbito, sen superioridade nin persecución".
O euskaltzaina Mikel Zalbide explicou coas súas palabras o concepto:
"Que é a zona respiratoria? (...) Por dicilo dalgunha maneira en eúscaro, un lugar no que o eúscaro sente demográficamente 'no seu cabia', un lugar no que sente 'o señor da casa' sen que ninguén se resente e atácase. Este é, en esencia, o physical breathing space de Fishman. En lugares onde os vascos conviven cos vascos nun ambiente euskaldun, onde a lingua dos seus pais adquírese de xeración en xeración, en zonas onde non hai planificación lingüística nin ningunha intervención especial (para algúns o 'excéntrico'), o eúscaro está máis vivo. Aí ten a mellor saúde. Este é o auténtico centro respiratorio vasco, que asegura a transmisión da lingua de xeonllos en pleno estado (moito máis que na maioría dos demais lugares). Os nenos pequenos aprenden na súa lingua sen unha organización especial. Así aprenden a falar. Primeiro falando e logo, coa escola, etc., lendo, escribindo e anotando nela os rexistros e variantes desa lingua oral, traballándoa, facéndoa máis formalizada. Esta é a ruta normal, prototípica, de continuidade das linguas de boa saúde. (. Estes son, para Fishman e outros, os principios máis naturais e útiles do intento de revitalización lingüística. A normalización sen ela non é unha normalización. Tampouco o que leve a vixilancia destes medios a un segundo ou terceiro grao de prioridade".
Por tanto, na ecuación da zona respiratoria hai un elemento inevitable que é o propio falante. Así, as zonas respiratorias caracterízanse por ser espazos de amplo coñecemento e uso do eúscaro, espazos naturais de gran concentración demográfica de falantes nativos, fonte e canteira de falantes nativos, que reforzan, aseguran e manteñen a transmisión intergeneracional da lingua materna.
Imos agora a explicar que son os falantes nativos:
Os principais centros respiratorios que temos na sociedade son familias con falantes naturais. Este tipo de familias son as principais fortalezas do eúscaro, sobre todo si estes respiratorios, a miúdo illados, viven en zonas erdales
Os falantes nativos son falantes naturais de toda lingua, falantes nativos, falantes nativos ou falantes nativos. Na cadea de xeonllos son falantes que reciben dos seus pais e que, de forma natural, teñen a linguaxe, o eúscaro, o seu e o propio. Falantes que viven e pensan nesa lingua. En comparación co resto de linguas que coñecen, a lingua propia é a máis fluída. Os falantes nativos convérteno nunha linguaxe central na comprensión da realidade que lles rodea e nunha linguaxe de razoamento das súas reflexións, xa que teñen esa linguaxe propia como instrumento de reflexión e expresión interna para o seu propio seo.
Temos linguaxe e temos idiomas habilitados. Para que toda lingua siga viva e sa, necesita falantes nativos, falantes que vivan a lingua e que a propia lingua viva. Falantes que falan e rin internamente esa lingua propia; en definitiva, falantes que, en interacción continua, fan vivir vivindo o seu propio e eterna linguaxe.
O falante nativo é o sustantivo da lingua, xa que os falantes nativos renovan a árbore da lingua de raíz á savia, renovan os brotes, renovan a folla e renovan a respiración para que sexa unha ferramenta rigorosa e precisa para a comunicación humana. A linguaxe é creado por falantes naturais, do mesmo xeito que a auga que se renova constantemente da antiga fonte da montaña ou que se renova o lume pola brasa e as brasas. Si son falantes nativos, será lingua.
Cando se establecen relacións sociais ou redes de relación entre falantes naturais, créanse espazos, espazos, lugares ou estruturas humanas centradas na lingua propia. De feito, estes espazos que teñen como eixo a lingua dos falantes nativos son os espazos respiratorios da lingua, é dicir, os espazos de dominio lingüístico.
Os principais centros respiratorios que temos na sociedade son familias con falantes naturais. Este tipo de familias son as fortalezas do eúscaro, sobre todo se estes espazos respiratorios, a miúdo illados, viven en zonas erdales. Cando a estrutura humana e as redes de relacións -familias, amigos, compañeiras, compañeiras de traballo, veciños, veciñas, veciñas, veciñas e veciños–, formadas por falantes nativos, interrelaciónanse, entrelázanse, técense e compáctanse, son entón cando se crean os espazos respiratorios xeográficos (caseríos, barrios rurais, vilas, barrios de rúas, núcleos urbanos, aldeas e cabeceiras).
Hoxe en día, con todo, téndese a dicir punto respiratorio a todas as zonas que permiten facelo en eúscaro, pero non todo, evidentemente, é punto respiratorio.
A "guía respiratoria imperfecta do eúscaro" elaborouse o pasado 25 de febreiro na Factoría de Accións de Aiaralde. Nela analizáronse as zonas de protección e respiratorio do eúscaro.
Os refuxios son espazos que aseguran o uso do eúscaro. Os espazos de protección do eúscaro, sen tensión lingüística, son espazos que permiten falar en eúscaro con comodidade. Son espazos nos que o eúscaro se atopa no centro da comunicación humana, pero tamén é habitual que quen non saben eúscaro fágano en castelán. Os patrocinios créanse conscientemente, son pensados e planificados, teñen unha decisión tomada expresamente na súa orixe, unha decisión consensuada, do mesmo xeito que os espazos de eúscaro. Os espazos de protección son explícitos e, pola súa visibilidade, adoitan ser espazos de referencia, sobre todo entre falantes con eúscaro.
Na zona das zonas de protección temos zonas respiratorias naturais, especialmente as áreas xeográficas, creadas sen planificar, creadas sen pensar, aínda que nestes últimos tamén se está producindo un avance progresivo da planificación lingüística. Nas zonas respiratorias predomina a conduta lingüística ou a norma social de uso do eúscaro, e quen se atopan inmersos nestas redes de relacións, mesmo se non saben ben o eúscaro, esforzaranse por non vulnerar a norma social de uso do eúscaro, xa que a súa vulneración xeraría tensión lingüística e conflito. Nas zonas respiratorias é raro, raro que alguén escoite en castelán, xa que nestas redes de relacións a concentración demográfica dos falantes nativos é predominante.
Os refuxios son os oasis da lingua, sobre todo en zonas sociolingüísticas minoritarias. Pero tamén nas zonas respiratorias xeográficas necesitamos espazos de protección para tecer, retomar e compactar máis a vida social en eúscaro. Entre outras cousas, nos respiratorios xeográficos tamén existe unha necesidade urxente de que as fábricas de talleres e a vida laboral convértanse nun centro de protección do eúscaro en xeral para dar máis fol e máis forte á vida en eúscaro.
O gran Xalbador de Urepel díxonos: "O pobo é o corpo, o corazón lingüístico". E para que o corazón se coe, necesitamos das veas a todo o corpo falantes espontáneos que levan sangue novo e forza vital, porque sen eles nin para o eúscaro nin para o pobo hai respiracións nin hai futuro.
Patxi Saez Beloki, sociolingüista e membro da Comisión de Fomento de Euskaltzaindia
Bidali zure iritzi artikuluak iritzia@argia.eus helbide elektronikora
ARGIAk ez du zertan bat etorri artikuluen edukiarekin. Idatzien gehienezko luzera 4.500 karakterekoa da (espazioak barne). Idazkera aldetik gutxieneko zuzentasun bat beharrezkoa da: batetik, ARGIAk ezin du hartu zuzenketa sakona egiteko lanik; bestetik, egitekotan edukia nahi gabe aldatzeko arriskua dago. ARGIAk azaleko zuzenketak edo moldaketak egingo dizkie artikuluei, behar izanez gero.
Bagira prozesuaren emaitza, Herri bidea bide-orria izan zen. Bide-orri honetan, abertzaleen helburua herriari boterea itzultzea dela aipatzen da, eta boterea itzultzeko, herriari burujabetza maila maximoa emanen dioten instituzioak herriari eskaintzea adierazten da. Zehazten da... [+]
A Policía Municipal de Donostia-San Sebastián aínda non deu solución á falta de persoal no seu persoal. Durante o verán o persoal viuse reforzada coa contratación de decenas de policías locais para atender as diferentes necesidades e servizos que xorden durante o verán... [+]
As esixencias de eúscaro de Osakidetza son abusivas. Sen dúbida. Estamos a colocar e mobilizando aos profesionais sanitarios nesta liña. Sen estar en contra do eúscaro, con poucas intencións de aprender e moito menos de utilizar.
A nova plataforma de referencia é “Unidas... [+]
A pesar de que pasaron dous séculos, o problema dA Plutónica non se pode deixar desvanecer no pozo do esquecemento. Ademais de 200 anos atrás para coñecer a historia dA Plutónica, debemos remontarnos alén do océano, Montevideo.
Os irmáns José Rosendo e Valentín... [+]
A cuadrilla é unha dos acenos de identidade dos vascos. Todo vasco ten unha cuadrilla ou, polo menos, iso é o que se espera dun vasco nato. Non é para menos, porque poderiamos dicir que a Cuadrilla é a unidade social de Euskal Herria, o átomo ou compoñente básico da nosa... [+]
Dous días despois, a onda publicitaria anunciadora do Ironman de Vitoria dicía: “Anything is possible”. Tiña unha cita cun amigo na Praza Nova de Vitoria-Gasteiz e, no camiño, vin outros carteis, soportes publicitarios e carpas. Algúns en inglés (“Finish Line”, ... [+]
O ruído xera graves problemas de saúde e calidade de vida. Gernika-Lumo, a pesar da súa aparente beleza e hospitalidade, ten serios problemas en materia de ruído.
A modo de introdución, mostrarase o feito anterior. Á altura da rúa Iparragirre de Gernika atopábase a... [+]
Non podo conter o lume que me abrasa por dentro, e só podo escribir estas estúpidas palabras para non deixarme dominar pola desesperación.
Odio a hipocrisía, aborrezco os brancos. O problema é que a blancura está en todas partes, que todos somos brancos.
É sabido que... [+]
Ao parecer, o incendio orixinado o pasado 13 de xullo na vivenda de Errenteria orixinouse na batería dun patinete eléctrico. Nesta ocasión, e afortunadamente, só producíronse danos materiais. Con todo, non creas que este accidente é algo insólito, ultimamente, os... [+]
Chega o verán, a principal expresión da turistificación, e, de novo, os problemas derivados da sobreexplotación da cidade como destino turístico son especialmente visibles, como o ruído ou a masificación das rúas. No entanto, preocúpannos máis os efectos estruturais do... [+]
En 1977 púxose en marcha a Euskal Kopa de Lekeitio, era unha época de transición. Na época da República, no ano 1931, a primeira Voda Vasca saíu do Batzoki. En 1964 tamén se celebrou en Lekeitio o Campionato de Euskadi de Vodas, en homenaxe a Resurrección María... [+]
Hai uns anos que pasei un fin de semana en Pamplona. Era o 12 de outubro.
Sorprendeume ver a decenas de latinoamericanos celebrando efemérides, con concertos, txosnas e todo. Celebrara a conquista dos meus antepasados? ! Pensei que a asimilación cultural dos conquistados xa... [+]
As mentalidades conservadoras teñen medo ao termo plan, enlazándose coas correntes políticas progresistas e mesmo comunistas, como o fan hoxe os novos autoritarismos (Milei, Meono, Orban, Aznar, entre outros). Con todo, a idea de planificación segue en boa saúde, polo menos... [+]
O tema da cohesión é hoxe en día a primeira responsabilidade de moitos gobernos, institucións públicas e organizacións non gobernamentais. De feito, as sociedades con baixas desigualdades xeran máis facilmente as condicións de desenvolvemento económico, social e... [+]