O 1 de xullo de 2015 entrou en vigor a Lei Orgánica de Protección da Seguridade Cidadá 2015/4, coñecida como lei mordaza. A nova lei foi impulsada polo Partido Popular no Goberno de España, substituíndo á até entón vixente Lei Corcuera de 1992.
Esta Lei Orgánica, composta por 54 artigos distribuídos en cinco capítulos, tipifica como falta moi grave, grave ou leve as distintas infraccións que poden cometer os cidadáns, establecendo para cada tipoloxía unha sanción económica concreta: As moi graves con multas de até 60.000 euros, as graves con multas de entre 600 e 30.000 euros e as leves con multas de entre 100 e 600 euros. Son de todo tipo as accións sancionables que contempla a presente Lei Orgánica: manifestacións non comunicadas, organización de espectáculos ou festas non autorizadas, negativa a identificarse ante un axente policial, insultar a un axente policial, beber alcol na rúa...
Críticas
Desde o día da súa aprobación, os axentes sociais criticaron duramente a lei mordaza, ao entender que o seu obxectivo era limitar as liberdades dos cidadáns e criminalizar as protestas. A indefensión dos cidadáns que trae a lei tamén foi reprobada por permitir a arbitrariedade das forzas de seguridade.
A Lei mordaza ten un carácter absolutamente punitivo, e a xestión administrativa destas penas profunda aínda máis na situación de desprotección da cidadanía fronte ás forzas de seguridade. De feito, as penas que toman a vía administrativa están xestionadas polo dereito administrativo, e tanto a interposición de recursos como a súa resolución é un proceso lento e custoso dentro da Xustiza española. Ademais, as actas recollidas polos funcionarios públicos “gozan de presunción de veracidade, salvo proba en contrario”.
Por todo iso, durante os primeiros anos da Lei mordaza organizáronse decenas de protestas e iniciativas en contra da mesma, así como campañas informativas dirixidas á cidadanía e aos movementos sociais. En Amurrio presentouse, por exemplo, a dinámica a nivel de Álava contra a lei mordaza que aínda estaba en tramitación a principios de 2015, 'Arabako Gazteak levanta!' promoción de proxectos.
No ámbito internacional tamén se produciron pronunciamientos e mensaxes en contra desta lei. “Esta lei lembra os peores días do réxime de Franco e non correspóndese cunha nación democrática”, escribiu o diario The New York Times, ao que algúns membros de Nacións Unidas tamén consideraron unha medida contra as liberdades civís.
Sancións en Aiaraldea
O mesmo ano da súa entrada en vigor, en 2015, a Ertzaintza aplicou 24 veces a Lei Orgánica 2015/4 en Aiaraldea: 4 multas por resistencia á autoridade, 9 multas por falta de respecto á policía, 7 multas por consumo de drogas, 3 multas por uso de armas e unha multa por danos aos animais. Ese mesmo ano, a Ertzaintza impuxo unha multa de 6.622 euros a 11 mozos da comarca por encadearse no Parlamento de Vitoria-Gasteiz. Ademais dos mozos de Aiaraldea, outros 12 alaveses tamén foron multados por esta iniciativa a favor da volta a casa dos presos vascos. Cada un deles recibiu unha multa de 602 euros e decidiron non pagar a multa coa intención de “desobedecer a lei mordaza”.
A partir de 2015, o número de sancións impostas pola aplicación da Lei Orgánica 4/2015 en Aiaraldea aumentou de forma constante: En 2016 multáronse 46 multas, en 2017 houbo 69 multas, en 2018 houbo 75 multas e en 2019 houbo 64 multas. Entre elas atópanse 3 multas por non respectar o dereito de reunión regulado pola Lei Orgánica 1983/9, entre as que se atopa unha concentración en defensa da liberdade dos mozos de Altsasu fronte ao cuartel da Garda Civil de Llodio.
1.577 multas en 2020
Con todo, o ano pasado a aplicación da Lei mordaza en Aiaraldea culminou coa tramitación dun total de 1.577 multas por parte da Ertzaintza. De feito, durante o período de domesticación ante a COVID-19 as forzas de seguridade do Estado utilizaron a lei de 2015 para controlala.
Así as cousas, o ano pasado impuxéronse 1.294 multas por desobediencia, das que 884 foron por non respectar a alarma superior e 352 por non respectar os límites de circulación ou as limitacións de reunión, como por non cumprir o toque de queda nocturno, reunir a máis de seis persoas ou desprazarse a outro municipio.
Noutras tipoloxías de multas, o ano 2020 tamén alcanzou todas as marcas: 87 multas por faltas de respecto aos policías, 144 multas por consumo de drogas, 20 por uso de armas cidadás, 4 multas por obstaculizar o traballo policial...
2021 polo mesmo camiño
Un ano máis, centos de persoas foron sancionadas pola lei mordaza en Aiaraldea: A Policía impuxo 856 multas entre xaneiro e outubro, das cales 580 foron por incumprimento das medidas restritivas impostas como consecuencia da pandemia de COVID-19.
Por primeira vez nestes seis anos, a Ertzaintza impuxo sancións por desordes graves en Aiaraldea, un total de 9, moitas relacionadas coa folga indefinida de Tubacex.
Gravación da policía
En relación á folga de Tubacex, a Ertzaintza valeuse da Lei Orgánica 4/2015 para evitar que a actuación policial fose gravada, o que permitiu identificar a decenas de persoas. A idea xeneralizada é que a lei mordaza prohibe gravar á policía, pero neste aspecto a realidade é outra. A regra é clara: pódense gravar policías. O uso destas imaxes pode levar á infracción, non á propia captación das mesmas. Considerarase infracción a difusión de imaxes que “poñan en perigo a seguridade policial ou o éxito da operación policial”. Ademais, unha posible denuncia da Policía Nacional deberá motivar suficientemente estes argumentos. Pero a aplicación arbitraria da lei mordaza sempre estará aí. A Policía podería identificar aos cidadáns polo feito de estar a gravar, co fin de investigar o posible mal uso posterior destes vídeos e fotografías. En ningún caso pode evitar a rodaxe de imaxes.
Reforma da lei
Nestes momentos está aberto o debate para a modificación da Lei Orgánica de Seguridade Cidadá 2015/4. O PSOE e Unidas Podemos, socios de goberno en España, acordaron modificar a lei mordaza a partir dunha proposta presentada polo PNV.
Están a prepararse diferentes emendas para introducir cambios lexislativos. Isto desatou a indignación dos sindicatos policiais en España, que supostamente limitan a actuación policial, como que a veracidade dos ateigados policiais poderían ser cuestionados nun eventual procedemento xudicial. De todos os xeitos, está por ver que é o que vai achegar e que vai manter a reforma de seu.
Hai nove anos, estando pendente da aprobación da Lei Mordaza, o propio Consello de Europa dixo que a lei ía ser “desproporcionada” e a súa “gran preocupación”. “Esta lei é un absurdo reaccionario e conservador para criminalizar a protesta e a crítica rueira”,... [+]
Dagoeneko erreformaren %96 adostuta dute Espainiako Kongresuan erreforma lantzen ari diren alderdiek, eta datorren astean akordio batera iritsiko dira, El Plural.com-en irakurri dugunez.