Paso Viejo komunitatea nekazal mugimendua indartzeko helburuz sortu zen Argentinan. Bide horretan eratu zen kideen arteko harremana. Nekazal feminismoa lantzeaz gain, eguneroko bizitza hori barru-barrutik ezagutu du Esti Redondo kazetariak.
Paso Viejo Argentinako Córdoba probintziako ipar mendebaldean dagoen herri txikia da. Duela hogei urte zonalde hartan ez zegoen herri antolakuntzarik, Estatua ez zen haraino heltzen eta asko jota elizaren ekimen asistentzialistek betetzen zituzten herritarren beharrak. Orduan, gazte lizentziatu berri batzuk heldu ziren, irrati komunitario proiektuen eta agronomo modura egindako lanen abarora, eta bertakoekin harremanetan hasi ziren. Militantzia urbanoetatik zetozen, eta asko 70eko hamarkadan desagerrarazitako borrokalarien familietan hazitakoak ziren.
Zerbait egitekotan, bertan bizi behar zirela erabaki zuten eta Etxe Handia deiturikoa alokatu zuten. Horrela sortu zen, ia nahi gabe, Paso Viejo komunitatea. Baina helburua ez zen komunitate bat sortzea, helburua antolakuntza politikoa zen, nekazal mugimendua indartzea.
Hogei urte geroago, APENOC Córdobako Ipar Mendebaldeko Ekoizleen Elkartea ondo ezaguna da, lurraren eta uraren defentsan aritzeagatik. Córdoban nekazal mugimendurik ez zegoenean sortu zen eta bidea ireki zien beste batzuei. Gainera, hainbat mugimendu zabalagoren partaide ere bada, tartean Somos Tierra nekazal indigenena eta La Vía Campesinakoa. Komunitate honen historia beraz, mugimenduaren historiarekin batera ulertu behar dugu.
Gaur egun 27 pertsonek osatzen dute komunitatea; jendarte berri baten esperimentua da, “prefiguratiboa” adituek esango luketen modura. Eta badu erakusteko zerbait, umiltasunetik, garaile ateratzen direlako egunero. Horren adierazgarri dira elkar zenbat maite duten eta kanpotik heltzen den jendea zaintzeko nolako lanak hartzen dituzten.
Funts komuna
Paso Viejora heltzerakoan bakoitzak zeukan diru apurra batu eta lehenengo hilabetetako alokairua ordaindu zuten. Elkarrekin bizitzeak gastuak arindu zituen eta langabe zeuden militanteei aukera eman zien mugimenduan aritzeko: oreka bat bilatzen saiatu ziren, denbora gutxi eskatzen zuten lanak topatu gainerako denbora guztia mugimenduan inbertitzeko. Kontraesanak, eztabaidak eta gaizki ulertuak egon dira noski, eta baita erabaki gogorrak hartu beharra ere.
Funts komunean aurreztutako diruarekin hiru hektarea lur erosi zituzten eta etxeak eraikiz joan dira. Momentu honetan bost etxe, saloi komunitarioa eta bulegoa dituzte. “Bakoitzak ahal duena ematen du eta behar duen heinean hartzen du”, hori izan da erabilitako filosofia; Carlos Julio Sánchezen hitzetan, “honek bakarrik funtzionatu izan du konfiantza neurtezina diogulako elkarri”.
Elkar zaintza eta formazioa
Askatasun handiko komunitatea da Paso Viejokoa, eta parte hartzeko aukerak etengabe garatu dituzte, horrek markatu du bidea Cecilia Suauren esanetan: “Bakoitzaren erritmoak eta autonomia oso ondo errespetatu ditugu, horregatik jarraitzen dugu elkarrekin, egunero erabakitzen dugulako”.
Bikote krisiak eta harreman berriak sortu dira, zenbaitek haurrak ere izan dituzte eta haien zaintza eta heziketa izan dira komunitatearen egitekoetako bat. “Nik nonbaitera joan behar badut edo zerbait egin behar badut, norbaiti esaten diot umeekin egoteko eta badakit ondo egongo direla”, dio Camila Recaldek. Bestetik, formazioa ere bultzatu dute: unibertsitateko lizentziaturak, masterrak, gustuko zaletasunak edota formazio politikoa; horrek ongizatea ekarri dio komunitate osoari, baita mugimenduari ere.
Komunitatean badaude psikologoak, langile sozialak, ingeniari agronomoak, abokatuak, albaitariak, medikuak, marrazkilariak edota irakasleak. Batzuek ogibidea aldatu dute: apaiza izandakoa orain margolaria da, ingeniaria izandakoa irakasle... Eta, nola edo hala, guztiek elikagaiak ekoizten dituzte: lursailean ortu txikiak daude, fruta-arbolak, oiloak eta oilaskoak, eta laster galeperrak.
Andrearen heriotza
Oroimen kolektiboan momentu eta prozesu garrantzitsuak gordetzen dituzte: lehenengo lur okupazioak eta istiluak, Mauricio Macriren garaipenak ekarritako krisia... Beste batzuk eguneroko bizitzarekin lotuta daude, “lan komunitarioak ekarri digun indarra etxeak eraikitzean edo lurra lantzean, hori da niretzat gehien markatu gaituen zerbait”, dio Sánchezek.
Baina bada momentu bat guztiek aipatu izan dutena: 2008an, Andrea Sánchez, komunitateko sortzaileetako bat, minbiziaz gaixotu zen haurdun zegoela. 2010ean hil zen, Buenos Airesen ingresatuta. Errautsak komunitatean daude, algarrobo baten sustraietan eta, Ruben Santillánek dioenez “triste gaudenean Andrearen zuhaizpean esertzen gara, ez dakigu zergatik, inkontzientea da, baina konturatzen garenerako hantxe gaude, berarekin”.
Arraroa da egun oso bat berari buruz hitz egin gabe pasatzea, oso presente dago familietan, proiektuetan, oroitzapenean. Eta oso presente nekazal mugimenduan ere: komunitate, eskola eta egoitzetan, Andrea hor dago. Bere indarra eta laguntasuna dute gogoan: “Nekazal eskola osatzen ari ginen eta utzi gintuenean nahiko bakarrik geratu nintzen proiektu honetan, baina gaur egun eskola ederra da”, dio Suauk.
Elkarrekin jarraitzeko estrategiak
Esperientzia honetan elkarrekin jarraitzeko hainbat erreminta erabili dituzte, askotan instintiboki. Adibidez, jaiak, ospakizunak eta antzeko momentu informalak komunitatea lotuta mantentzeko estrategia dira.
Komunitatea jendarte berri baten esperimentua da, “prefiguratiboa” adituek esango luketen modura. Eta badu erakusteko zerbat, umiltasunetik, garaile ateratzen direlako egunero
Baina zalantza gabe, komunitateak elkarrekin jarraitzen badu komunikazioari esker da. Hasieratik den-dena hitz egiten da, eta diotenez, horixe da nekazal mugimenduari egin dioten ekarpen garrantzitsuena: edozer hitz egin daiteke, eta krisiei apurka egiten diete aurre, ez dago presarik, behar duten denbora hartuko dute horretarako. Hamabost egunean behin bilerak egiten dituzte mugimenduko kontuez, militantziako lanez, egunerokotasunaz... “Eztabaida gogorrak daude, baina oihurik gabe, horrek asko laguntzen du”, dio Gimena Baigorrik.
Elkarrekin jarraitzeko beste bide bat ateak zabalik izatea izan da: kanpokoei iritzia eta laguntza eskatu, idei berriak entzun eta kide berriak besarkatu.
Komunitate honetan argi dute zertarako elkartu ziren eta zertarako jarraitzen duten elkarrekin: nekazal mugimenduari indarra emateko eta nekazariekin jendarte berri baten alde borrokatzeko. “Batzuetan desesperatzen gara ez ditugulako erremintak aurkitzen –dio Mauricio Murchuttik–, baina atzera egingo banu, berriro ere abentura honetan sartuko nintzateke”.
2006an ezagutu nuen Paso Viejo. Etxe Handian igaro nituen lehenengo egun horietan Andrea Sánchezek eman zidan ongietorria, eta harreman militantea eta pertsonala eraiki genuen elkarrekin. Askotan bisitatu eta lagundu izan ditut lanean: lur okupatuetan etxe bat eraiki, eskolaren eraikuntzan parte hartu, olibondoak landatzeko zuloak egin, esne dultzea egiten ikasi, egoitzarako sukaldea eta labea egin... Eta, nola ez, eztabaidak, elkarrizketak eta barre ugari elkar-trukatu ditugu mateak hartuz, edota fernetak dastatuz.
Andrea gaixo zegoenean ere hemen egon nintzen, samina nirea ere izan zen hil zenean. Hil ondoren bueltatu nahi izan nuen, urrutitik zaila zaigun agurra bertatik egiteko. Nik ere egin dut negar algarroboren oinean. Hara itzuli izan naiz bidaia “erosoak” behar nituenean, nire krisiei aurre egin behar izan diedanean. Hemen harreman osasuntsuak eta ateak zabalik topatu izan ditut beti.
Beraz, aurten ere, martxoan Argentinara etorri nintzen Paso Viejo eta APENOC bisitatzeko, eta plan handiak egin genituen, nekazal feminismoa lantzen ari diren garaietan, distantziatik bazen ere nola lagundu nezakeen pentsatuz. Berrogeialdiak Buenos Airesen harrapatu ninduenean, Paso Viejora heltzeko ahalegin guztiak egin zituzten –makinaria konplikatua mugitu behar izan genuen– eta geroztik hemen bizi naiz, saloi komunitarioan, niretzat prestatu duten logelan.
Goizetan batzuk hemen egiten dute lan eta beraiekin mugimenduari buruz hitz egiten dut, beste batzuk bazkaltzera datoz eta bizitzari buruz aritzen gara, arratsaldetan ziber-ikastaroak jaso eta ematen nabil, eta astean bizpahiru aldiz norbaiten etxean afaltzen dut ardo batzuen bueltan. Etxebizitza eskaintzeaz gain, nire behar guztiak ase dituzte –edozein militanteri etxea eta elikadura eskaini behar zaiolako, Ceciren esanetan–, baina laguntasuna, elkartasuna eta goxotasuna ere eman didate.
Momentu honetan, nekazal feminismoaren harira komunikazio feministarako eta jendaurrean berba egiteko ikastaroak ematen ditut. Ekonomia partekatu horren parte ere banaiz, nire diru sarrera urriak, erreportaje honetatik etorritakoak barne, komunitatearen funtsera doaz.
Genero eskubideen urraketaren inguruan mintzatu gara Silvina Molina kazetariarekin. Télameko (Argentinako albiste agentzia publikoa) Generoen eta Aniztasunen ataleko editorea zen Molina, Javier Mileiren gobernuak martxoan agentzia itxi zuen arte. Kazetaritza, inklusioa... [+]
Maiatzaren 25ean Aberriaren Eguna izan zen. Argentinan. Bere aberria izugarri maite duen presidentea dute orain han, eta munduan barrena dabil hango berri emanez. Pasa zen Espainiatik ere, “Europa Viva 2024” enkontru satanikora joateko. Barregura ematen zuten haiek,... [+]
Azken hiru hilabeteetan %8 igo da tasa: 3,5 milioi pertsona gehiago daude pobreziaren mugaren azpitik. Mileiren neurriak txalotu ditu Nazioarteko Diru Funtsak, langileen pobretzea handitzen den bitartean.
Ez du irabaziko, erotuta dago, esaten ari dena ez da posible. Edonork ikusten du ez dagoela estatu bat gobernatzeko prestatuta. Teoriko bat da, ez dauka errealitatearen kontzientziarik. Feminismoak emandako pausoak atzeraezinak dira, herritarrek ez dute onartuko zenbait eskubide... [+]
Argentinako Lanaren Apelazioen Ganberak behin-behinean atzera bota du Argentinako presidenteren lan-erreforma, CGT Lanaren Konfederazio Orokorra sindikatuaren salaketari esker.
Argentinako presidente kargua hartu du Javier Mileik igandean. Bere hitzaldian adierazi du "aldaketa erradikal" bat izango dela herrialdean.
Abenduaren 10ean hartuko du Argentinako presidente kargua Javier Milei ultraeskuindarrak, eta hautatu dituen gobernukideak zeresana ematen ari dira: Rodolfo Barra estatuko abokatuen buru izango da, iragan nazia duena; Patricia Bullrich, Segurtasun ministro; María Eleanora... [+]
Javier Milei ultraeskuindar eta ultraneoliberalak egiturazko aldaketak iragarri ditu, esanez ez dagoela “erdibideko neurrientzat lekurik”. Sergio Massa peronistak botoen %44 eskuratu ditu eta espero gabeko porrota onartu du.
Donostiako Zinemaldiaren azken edizioan Horizontes Latinos saileko irabazlea izan den El Castillo (Gaztelua) filma zuzendu du Martín Benchimolek (Buenos Aires, Argentina, 1985). Pelikulak protagonista ditu haien burua antzezten duten Justina eta Alexia ama-alabak, zeinak... [+]
Nola jakin zenuen Argentinan hauteskundeak zirela? Javier Milei ero baten bideo biralizatuari esker izan zen? Noiz utzi genion Hego Amerikako politikari begiratzeari? Noiz erabaki genuen geure lekua Europa zela? Argentina krisiengatik iristen zaigu, edo politikari ero bat... [+]
Argentinako politikan interesa duen edozein ezkertiarrentzat, gau beldurgarria zen joan den igandekoa. Hauteskundeak egin zituzten. PASO esaten dieten primarioetan erein zen beldurra, ultraeskuina bere bertsio eroenean garaile atera zenez. Dardaraka bildu ginen bakoitza bere... [+]
Sergio Massa Unión por la Patria alderdiko kideak, jarduneko Ekonomia ministroak, irabazi du Argentinako hauteskundeen lehen itzulia. Ezustekoa izan da, inkesten arabera Javier Milei ultraeskuindarra izango baitzen bozkatuena. Lehenak botoen %36,64 jaso du, eta bigarrenak... [+]
Kantuta Killa eta Wari Rimachi, Ayllu Mayu Wasi komunitateko bi indigenari barre egin zieten Bien de mañana programan. Erasoak salaketa asko eragin ditu, eta programak barkamena eskatu behar izan du.