Bilbon jaioa (1964), Iruñean bizi izan da umetatik. 2004tik Olaben bizi da, Iruñetik 12 kilometrora, beti zama handiko kamioien aurkako borrokan. Urteak pasa ahala, aldiz, hauen emaria erruki gabe handitu da. Zortzi urtez kontzejuko alkatea ere izan zen. Modu bikoitzean pairatzen du kamioi jarioaren zama, suhiltzailea da Oronoz-Mugaireko parkean eta, beraz, errepideko zaurituei gertutik egiten die so.
“N121A, Nafarroako historiako hilkortasun tasa handieneko errepidearen aurrean gaude”. Hori irakurri dut zuen idazki batean.
Hilkortasun tasarik handiena izaten da eskualde errepideetan, besteak beste oso sare handia delako, baina Nafarroan heriotza gehien N121A-n gertatzen dira, alde handiz gainera. 2016ko Nafarroako Herrilanen Zuzendaritzaren azterketa bateko datuak dira. Azken 26 urteetan ia 190 pertsona hil dira. Epe berean A15ean –Leizarango autobidea– 80.
Egunero 2.740 kamioi pasatzen dira hemendik.
Ez, gaur egun gehiago. Olaben egindako kontaketetan aurten, astean zehar, 4.000 kamioi pasatu dira egunero.
Zer eragin du horrek errepidearen inguruko herrietan?
Latzena istripuak, zaurituak eta heriotzak dira. Kamioiak tartean direnean istripuak hilgarriagoak dira. Ingurunearekiko kalte handia ere bada, kamioi aparkalekuetan zabor handia botatzen dute. Hainbat herritan eragin akustikoa ere handia da. Eta horrez gain, kamioilarien gidatzeko moldea ere oso basatia eta arriskutsua da, oso estu dabiltza denboraz… Beraiek A15etik lasaiago joango lirateke, baina enpresek N121Atik joatera behartzen dituzte.
Hori nola dakizue?
Haietako askok esan digutelako. Ez hori bakarrik, kamioietako kabinetan lo egiteagatik ere kobratzen diete hainbat enpresek. Mafia hutsak dira, bai haien eta bai gure kalterako.
N121A eta A15, bien arteko kilometroak eta denbora tarteak nolakoak dira?
2O kilometroko aldea dute, N121A motzago, baina abiadura baimenak kontuan hartuta, denbora bera dute batetik zein bestetik. Areago, abiadurak errespetatuta hemendik luzeago dute, baina ez dira errespetatzen.
Eta trafiko fluxuak?
2005ean A15 eta N121Ako zama handiko kamioi trafikoak parekatu egin ziren. 1997an Belateko tunelak zabaldu arte hemen 700 kamioi pasatu ziren egunero; harrez gero, hemengo hobekuntzek trafikoa erakarri dute eta gaur egun han 1.300 bat dira eta hemen dagoeneko 3.000tik gora.
Zein da zuen eskaera zehatza?
Nazioarteko zama handiko kamioiak A15 autobidera desbideratzea; garraio mota horretarako hura dago prestatua eta ez hau. Kamioilariek antzerako denbora dute eta haietako askok nahiago dute handik joatea, lasaiago doaz, baina bide saria dute eta enpresek ez dute nahi.
Posible ikusten duzue?
Estatuko beste toki batzuetan egiten ari dira. Gironatik La Junquerara doan errepidean egin zuten 2015ean. 15 hildako izaten zituzten urtean, autopistara pasatu kamioiak eta lauzpabost heriotzera jaitsi ziren urtean. Eta berdin N240 et N340n, Tarragona eta Valentziara doazen errepideetan. Logroñok ere haien eredua hartu eta N232, Tuteratik Logroñora doana, autopistara eraman dute.
Zein da bertako udalen jarrera?
32 udal daude eta orain bakoitza zuzenean eskatzen ari zaio Nafarroako Gobernuko Manu Ayerdi lehendakariordeari trafikoa A15era eraman dezan. Orain ikusiko da zenbat udalek egiten duten eskaera. Gehienak alde dira.
Nafarroako Gobernuak zer argudiatzen du hori ez egiteko?
Hasieran ez zutela horretarako eskumenik. Baina, iaz Espainiako Gobernuak argitu zuen Nafarroako Gobernuak baduela eskumenik horretarako eta orain hilabete aldatu den Errepideen Legeak ere eskumenak ematen dizkie administrazioei segurtasunaren izenean kamioiak batetik bestera eramateko. Martxoaren 23an Bertizen Ayerdirekin egin genuen bileran ez zigun ezer argi adierazi. Orain, aldiz, hauteskundeak gainean direla dio eta ez duela denborarik beste elkarrizketa mahai bat eratzeko.
Legebiltzarrean ere izan zarete aurten.
Maiatzean izan ginen, Ayerdik esaten ez dituenak guk esatera. Baina han, edo presio handia dago edo gauza asko dituzte eta zurea atzean geratzen da.
Tuneletako lanak amaitu dira. Kontent zaudete?
Beharrezkoak ez ziren lanak izan dira, erabat kosmetikoak. Legediak ez zuen halakorik behartzen eta are gutxiago tunelak itxita eta gastu horrekin. Hor arriskurik handiena da kamioiek su hartzea, ohikoan honek botatzen duen keak jendea berehala hiltzen duelako; eta kontua da tunel hauek gero eta arriskutsuagoak direla gero eta kamioi gehiago pasatzen direlako. 2011n kamioi batek tunel barruan hartu zuen su eta harrez geroztik beste bostek ere bai, baina sarrera-irteeretan. Esparru arriskutsuenean –prebentzioan– ez dute ezer egin.
Desbideratzeak zenbait arazo A15eko herrietara eramango ditu, adibidez, kutsadura eta zarata.
Bai, egia da. Kontua da zamen garraioa errepidetik atera behar dela eta trenez edo itsasontziz egin. Europar Batasuneko araudiek hori bultzatzen dute gero eta gehiago. Errepide kontuetan, bestela ez dago amaitzerik, ikusi Bordelen, autopista etengabe zabaldu eta egunero 40.000 kamioi datoz handik Espainia aldera. Hau ez da ekonomia eraginkorra.
“Familiarekin oso txikitatik bidai asko egin ditut errepide honetan, besteak beste arreba bat Hondarribian bizi zelako, baina 2004an gure auzokide galiziar batzuek A121ean izan zuten istripuak errepide honekiko kontzientzia handia eragin zuen nigan. Horrez gain, suhiltzailea naiz eta errepidean haurrak atera behar dituzunean autoetatik… horrelako istripuak dira lanbide honetako gogorrena”.
2022an baino 12 milioi ordainketa gehiago egin ziren, eta inoizko datu hoberenak lortu ditu 2023an. Gipuzkoan bizi diren emakumeak izan ziren Mugi sistema gehien erabili zutenak, eta gehienbat hiri-autobusen erabilera gailendu zen. Pasaiako txalupako eta Loiuko aireporturako... [+]
Porlanezko patio txikiegiak batetik, errepidez eta autoz jositako eskola-inguruak bestetik, Bilbon ikastetxe askok jasaten duen panorama salatu eta esku hartzeko eskatuz udalera jo du hiriko guraso elkarte andanak, indarrak batuta: “Gurasoak jo eta su ari gara eskoletan... [+]
2017an Gaintxurizketan tunela zulatzen hasi zirenetik etengabeak izan dira AHTko obrek Renferen tren zerbitzuan eragindako murrizketak eta kalteak. Orain, Espainiako Garraio Ministerioak iragarri du udaran hainbat astez etenda egongo dela zerbitzu hori Hernani eta Irun artean... [+]
AHTren kontrako eta trenaren aldeko eragileek deituta, manifestazioa egingo dute Altsasun apirilaren 20an, larunbatarekin, tren-azpiegiturak berritu eta trenen maiztasuna handitzea eskatzeko. Alternatiba bat badagoela gogorarazi dute deitzaileek eta azterketa hori aurrera... [+]
EH Bilduren helegite baten bidez, Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak berriz ireki du Bidegi auziko bi kereiletako bat, AP1 autobidearen Eskoriatza-Arlaban zatiari dagokiona. Pasa den irailean Azpeitiko epaitegiak erabaki zuen kasua behin behinean artxibatzea. Orain, auzitegiak... [+]
Eusko Jaurlaritzako Garraio sailburuak onartu du herritarrak "nekatuta eta haserre" daudela obren iraupenarekin. "Euskal Y" deiturikoaren hormigoizko azpiegituraren lanak 2025ean amaituko direla hitz eman du, baina gaineko egitura guztia eta hiriburuetarako... [+]
Gaueko tren bidaia arruntak desagertu egin ziren duela urte batzuk ia Europa osoan, airezko garraioaren mesedetan. Baina larrialdi klimatikoak hegazkin kutsagarriak alboratzera eraman du jende asko orain, eta ordu txikitako tren sarea berriz ere martxan jarri nahian ari dira... [+]
Hasiera batean alderdiak garestitu egin nahi zituen Barik txartel anonimo eta aldi baterako abonuak, baina azkenean atzera egin du. Beherapena berriz otsailaren bigarren erdialdean indarrean sartuko dela aurreikusten du.
Beherapenak jasotzeko derrigorrezkoa izango da txartela pertsonalizatzea, eta gutxieneko bidaia kopuru bat izan beharko da. Eguzki erakunde ekologista erabakiaren aurka agertu da, eta adierazi du neurria “zama gehigarria” dela langile klasearentzat, baita trantsizio... [+]
Erabili eta bota. Abiadura handiko modak saltokiak eta etxeetako postontziak bete ditu aspaldion, fast fashion ere esaten zaio. Baina azkarretik baino inozotik gehiago du: lan prekarioarekin hondakin mordoa sortzeaz gain, arropa garraiatzen fuel-olio kopuru izugarriak erretzen... [+]
COVID-19aren pandemiaz geroztik bizikleta gero eta gehiago dabil Parisko bidegorrietan. Trafiko gehien dagoen momentuetan, hiriburuko kale garrantzitsuenetako batzuetan bizikleta gehiago dabil autoak baino, Le Monde egunkarian jasotako... [+]
Martxoaren 22an, Frantziako Tourra hasteko 100 egun falta zirenean, Bilboko San Mames estadioan lur hartu zuen Juan Mari Aburto alkateak. Hainbat lagunek osatutako tropelaren erdian zihoan, Bilbaobizi alokairu-zerbitzuaren logoa zuen bizikleta elektriko gorri batean, erakusteko... [+]