Espainiako Estatuak azken hamarkadetan eragindako 105 biktimaren argazkiz osatutako liburua argitaratu du Joseba Zabalza argazkilariak Euskal Memoria Fundazioarekin. 40.000 kilometro egin ditu zeregin horretan, hildakoen familien sukalderaino sartu eta iraganetik orainera ekarri du haien sufrimendua. Familien mina erakutsi nahi izan dute.
Liburuaren zergatiaz galdetzen diogunean berau egitea bururatu zitzaion unea datorkio burura Joseba Zabalzari: “Autoan nindoan eta entzun nuen irratian hemengo gatazkaren biktimak ETAk eragindakoak bakarrik zirela. Amorratu egin nintzen. Zer ote ziren, bada, nire euskara irakasle ‘Basajaun’, Katu tabernako Mikel Castillo, Mikel Zabalza –hau oraindik terrorista gisa ageri da agirietan–, Lasa eta Zabala eta beste hainbat? Euskal Memoriari proiektua proposatu nion, hauek onartu eta ekin egin genion”. Biktima hauen memoria gizarteratu eta berreskuratzeko lanean ale bat gehiago jarri du Zabalzak.
Zuri-beltzez egindako argazkietan oinarritzen da liburua. “Serioagoak eta erakargarriagoak iruditzen zaizkit halako kasuetarako, bakardadea islatzeko adibidez”. Biktimaren senidea hartu, biktima hil edo zauritu zuten tokira eraman eta han argazkiak egin. Kasu bakoitzari dagokion idatzizko azalpena ere bada, testuinguruan kokatu ahal izateko. Leku horiek bereziak dira senideentzat, sakratuak bihurtzen dira, eta beti ez dira bertaratzeko gai izaten: “Senide bat, esaterako, ez da inoiz pasatu bere anaia hil zuten tokitik, ezin du, eta sekulako itzulia ematen du hara ez gerturatzeko. Beste batzuetan terapeutikoa izan da eta esaten dute ‘han egon ondoren hobeto sentitzen naiz’ edo ‘ez nekien gai izango ote nintzen’”.
Ohikoan senide bat edo bi agertzen dira argazkietan. Batzuetan ez dago biktimaren toki zehatzik, eta oroigarriren batekin agertzen dira, Jose Miguel Etxeberria ‘Naparra’ren ama, Celes, eta Eneko anaiaren kasuan bezala: “Auto batean ikusi zuten azkenekoz eta Frantziako poliziak aukera eman zion familiari oroimenen bat eramateko autotik. Aitak bolantea eskatu zuen eta harekin ateratzen dira Celes eta Eneko”.
Hala ere, biktimak bizirik zireneko argazkiak ere badira hildakoen kasuan, familiak edo lagunek utzitakoak: “Germán Rodríguez, adibidez, zer da guretzat? Profilez ezagutzen dugun bizardun bat edo kopetan tiroa duen gaztea. Bada, liburuan ateratzen den Germán bizar gabe Etxaurin eskalatzen ari den gaztearena da”.
Ez da gorrotorik, egia nahi dute
Saminaren bihotzera sartzea ez da samurra: “Batzuetan familiekin hitz egitea gogorra izan da, hasieran isiltasuna da nagusi hainbatetan, baina proiektuaz hitz egin ahala berotuz joan ohi da giroa. Mina badute, baina denborarekin mina ez da berdina. Baztertu dute gorrotoa eta hori oso garrantzitsua da bizirik jarraitzeko, gorrotoarekin ezin da bizi eta. Barkamena ez da garrantzitsuena hauentzat, egia baizik, zer gertatu zen eta zergatik”.
Kasu ezezagunak ere jorratzen dira liburuan, Pedro Jesus Etxandi Iturrirena esaterako, 1975ekoa. Luzaidekoa (Nafarroa) zen eta handik Auritzera zihoala tirokatu zuen Guardia Zibilak. Ospitalean berak esan zuen ez zegoela inongo kontrolik. Handik egun batzuetara hil zen. “Guardia Zibilak ohar txiki batean jakinarazi zuen kontrolean geratzeari muzin egin ziola. Isiltasuna nagusi izan da harrezkero”.
Koldo Arriola 18 urteko ondarroar gaztearena ere ezezagun horietakoa da. “Urte bukaerako afaria zuen lagunekin eta afalostean Ondarroako erdigunean zegoen Guardia Zibilaren kuartelaren aurretik pasatu ziren. Guardia zibil batek esan zion sartzeko, sartu zen eta berehala tiro bat entzun zen, gaztea korrika kanpora atera zen eta bertan erori hilik. Zaborraren kamioian eraman zuten hilerrira eta ondoren familiak lortu zuen etxera eramatea”.
Aitak frankisten aldean jardun ei zuen 36ko Gerran eta guardia zibilen laguna ei zen, baina Zabalzaren esanetan, oraindik inork ez daki zergatik hil zuten. “Akats bat izan omen zen. Hidalgo kapitain ospetsua zegoen kuarteleko buru eta esaten da zera esan zuela: ‘bagoaz gaiztoen atzetik eta ez ditugu harrapatzen, eta gero hau gertatu behar”. Epaiketa egin zen, baina ez zen zigorrik izan, liburuko gainerako kasu gehientsuenetan legez.
105 biktima 457 orrialdetan, tartean ETAko militante batzuk ere bai: “Ez naiz sartzen haiek epaitzera, batzuk eskuan arma zutela hil ziren eta beste batzuk handik pasatzen ziren, besterik ez. Niretzat guztiak dira historiaren bazterrean utzi nahi dituzten biktimak”.
1991n zauritu zuen larri ke pote batekin Espainiako Poliziak Iruñean eta 31 urte ondoren lortu du instituzio publiko baten aitortza biktima gisa. Espainiako Gobernuak ere kalte-ordaina ordaindu behar izan zion, baina ez da kasuagatik poliziarik zigortu.
Jose Miguel Etxeberria Naparra 1980ko ekainaren 11n ikusi zuten azken aldiz Ziburun eta bere heriotzaren nondik norakoak ez dira argitu gaur arte. Lizartzako Igarolabekoa baserrian egin diote oroimen ekitaldia eta desagerpena argitzea eskatu du familiak aurten ere.
Motibazio politikoko lehen hamabi biktimarentzat aitortza eta erreparazio ekitaldia egin da maiatzaren 30ean Iruñeko Baluarte aretoan. Ekitaldia urtero egiteko asmoa agertu du Gobernuak.
Biktimen familiei barkamena eskatu diete ere azken 50 urte hauetan "behar besteko" babesa ez emateagatik. Poeta biktima gisa aitortu duten bezala, Moriko ere hala izatea eskatu du udalak, eta "epe laburrean".
Maiatzaren 30ean eginen dute Estatuaren eta eskuin muturraren indarkeriaren biktimen aitortza ekitaldia, Baluarten. Biktima zehatzei egiten zaien molde honetako lehen ekitaldi publikoa izanen da, eta 2019ko legearen babespean gauzatuko da.
Eskuin muturreko taldeek eta funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimen lehen hamabi aitorpenak egin ditu Nafarroako Gobernuak. Beste hirurogei espediente aztertzen ari da.
Asteazken honetan prozesu horren berri eman du Martin Zabalza motibazio politikoko Biktimen Aitortzarako eta Erreparaziorako Batzordeko lehendakariak. Ostegunean, Egiari Zor Fundazioak eta Nafarroako Torturatuen elkarteak pauso garrantzitsua dela adierazi dute Iruñean... [+]
Sanfermines-78: gogoan! elkarteak, German Rodriguezen ahaideek, 1978ko sanferminetako gertaeretan larriki zauritutako pertsonak eta Iruñeko Peñen Federazioak 2019ko urtarrilean kereila bat paratu zuten 1978ko sanferminetan, Iruñean, jazotako poliziaren... [+]
Datorren igandean, urriaren 15ean, beteko dira 40 urte GALek Joxean Lasa eta Joxi Zabala Baionan bahitu zituela. Guardia zibilek torturatu eta hil ondoren, oraindik ez dituzte terrorismoaren biktimatzat hartu.
Gaur 30 urte Espainiako Poliziaren eskuetan hil zen Xabier Kalparsoro Golmaio militante zumaiarra. Anuk.eus webgunea zabaltzearekin batera ekitaldia egingo dute gaur, irailak 26 . Ekimena bultzatu duen Hegiak elkarteak dioenez, urteak beste zalantza daude Anuken heriotza... [+]
Egiari Zor Fundazioak jakinarazi duenez, Donibaneko oroitzeko gunean pintura hori eta gorria bota dute ezezagun batzuek.
Joan den martxoaren 22an 39 urte bete ziren Pasaiako badiako hilketatik. “Sarraski” hitza ere baliatu izan da 1984ko hartan gertatua adierazteko. Segadan hildako baten anaia elkarrizketatu zuen ARGIAk duela gutxi, Pello Aizpuru Arbelaitz, eta honek hainbat argibide... [+]
Justizia eta aitortza eskatu dituzte Pasaian eraildako senideek Donostiako Auzitegi aurrean, errekonozimendu saioa egiten ari zirenean. Bertara deitutako zazpi polizietatik hiru baino ez dira agertu auzitegira.
Orduko Eusko Jaurlaritzak –Carlos Garaikoetxea lehendakari–, ez zuen bertsio ofizialarekin bat egin. EAJren EBB ere ez zen ados: “Ondo baino hobeto prestatutako tranpa”. Donostiako eta Iruñeko gotzainak ere ez: “Ez dago etsaia akabatzerik,... [+]