Artaburuaren zurikinak izen ugari badu pentsa artaburu berak zenbat ote duen... Eta artaburuari berari buruz ari naiz, benetakoari buruz, artoaren fruituari buruz, ez ni zeu bezalako artaburuez... Gure berri jakin nahi duenak babalorearen sinonimoekin osatuta hementxe argitaratutakora jo beza (Argia, 2.175. zbkia, 2009ko martxoaren 8a). Benetako artaburuak ere izen xelebretik badu, hona polit bi: pikazkarri eta txiloma. Artaburuak geurean izan duen garrantzia dela eta, ehundik gora izen badituela dema egingo nuke. Bilduko al ditugu?
Artaburuak zuztarraren muturrean ihartzen diren sasoi honetan topatu dudan beste xelebrekeria batekin nator gaur. Ilargialdi batean kanpoan ibili naiz, beste hemisferio batean. Udatik udazkenerako joaneko hemengo eguraldia ez dut bizi izan. Bero latzek jo omen dute geurea. Honek aurtengo klimaren itxuragabeko gorabeherak borobildu ditu. Neguan udaberria egin zuen, udaberrian uda, udan euri-jasak eta udazkeneko atarian udamin sargoria. Sasoi bat aurreratua letorkeen gisara igaro da aurtengoa. Horri egozten diot kanpotik etorri eta topatu dudan xelebrekeria. Arreta harrapatu didan bitxikeria loraldia izan da, udaberriko loraldia udazkenean. Sagarrondoak (Malus x domestica), udareondoak (Pyrus communis), gereziondoak (Prunus avium), aranondoak –bertakoak (Prunus domestica) eta japoniarrak (Prunus cerasifera “Pissardii”)–, sasiakazia (Robinia pseudoacacia), erramua (Laurus nobilis), aligustre edo arbustu japoniarra (Ligustrum ovalifolium)... Ezin sinetsita ibili nintzen egunetan. Bati eta besteari galdezka: ze eguraldi arraio izan da bada? Eta denek erantzun bera: beroa!
Bero horri bueltaka, kanpotik bueltatuta hemen nintzen lehenengo egunean, urriaren 5ean, Donostian ateratako argazki batek piztu zidan, azkenean, argia. Argazkian ageri den azalea (Rhododendron sp.) izan zen kakoa. Udaberriko beroen ondoren, uztaileko euriteek negua ekarri zuten, tenperaturan, hezetasunean eta ilunpean. Gero irailean beroa eta argia. Udaberria etorri zela uste izan zuten landareok. Uste ala egia, zer izan da? Argi dago, horientzat bi udaberriko urtea
Egunak gauari gaina hartzen dio udaberriko ekinozioarekin. Aurten martxoaren 20an gertatu da, 22:59an, udaberriaren atea irekiz. Eki aurrizkiak gauza bera esan nahi du. Ordura arte gaua luzeagoa zen. Egun hartan egunak eta gauak hamabina ordu izan zituzten. Ordutik eguna... [+]
Eguraldia aspaldian dugu hizpidean jarria; klimarena, ordea, berri samarra da. Klima aldaketa zer den argitu behar handirik ez dago. Paisaia zer den azaltzea bai, horren premia gorriagoa da. Puri-purian dago klimaren aldaketaz hitzaldi, mahai inguru edota nazioarteko... [+]
Fruituak bildu eta dolarerako bidean jartzeko sasoia da. Udarea (Pyrus communis), sagarra (Malus x domestica), mahatsa (Vitis vinifera)... Bide motz eta azkarra dirudi baina makina bat itzulinguru eta hauen saihesbide landu behar dira fruitua muztio eta muztioa edari alkoholdun... [+]
Euskal Herrian nekazaritza etengabeko kolonizazioaren historia da. Toki guztietan bezala. Lehen lantzen ez zen lurra lugorritu; lehen ereiten ez zen uzta erein; lehen jaten ez zena gozatu. Dena beste nonbaitetik ekarria. Historia horietako asko idatzi dituzte nonahi laboreek;... [+]
Laboreekin egiten diren ardoetara itzuliz, ezker-aihena (Humulus lupulus) kontserbatzaile eta dasta mikatzaren eransle dute. Laboreak eta ezker-aihena uztartzeak makina bat zurrustada gozo sortua du, kurka-kurka, batik bat garagardoaren herrialdeetan. Lagun batek azaldu berri... [+]
Gure etxean ezker-aihena izenarekin ezagutu genuen (Humulus lupulus). Izan ere, makina bat ezker-aihen landu da gure herriko errioaren erriberatan, garagardogintza hedatu zenarekin batera. Otsaihena, zerbeza-lorea, zerbeza-landarea, bier-belarra eta ezker-belarra ere deitzen... [+]
Udaberriak ekarri dit gaia sudurraren aurrera. New Yorkeko ikerketa gune desberdinetan lan egiten zuten C. Bushdid, M. O. Magnasco, L.B. Vosshall eta A. Keller zientzialariek 2014ko martxoan “Science Magazine” sonatuan argitaratu zuten artikulu batek zalaparta polita... [+]
Urte arteko egun xelebreak amaitu dira, lurretik sortutakoetatik jan eta edan batean osatzen diren egunak. Hobebeharrez, onenetik onenera janedan ere. Ustez. Kaba eta xanpain botila astunak erraz dantzatzen dira. Gaur egun askotarikoak badira ere eskuera, lehen beste upeleko... [+]
Egin du izotzak berea: azioa, txarkeria. Aspaldian ikusi gabeko izotz zuri galantak izan ditugu apirilaren bukaeran. Sator-lana baina agerian, inongo lotsarik gabe: azerikeria. Ikaragarria bota du Euskal Herriaren hegoaldean.
Mila gau eta bat gehiago ipuin sortaren antzera, azken 22 urteetako mila artikulu eta bat gehiago hauen kontakizuna aitaren batean igaro zait. Txoko honetan Gerezi sasoi aparta izenburua zuen lehen artikulu xinple hura idatzi zuen umemoko hari, Persiako ipuin sorta horretako Nur... [+]
Maiatz ederrari ekin diogu. Konturatzerako bero sapa azaleratzen diguten urteko egun luzeenetan gara. Urteko gau motzenak izango dira orduan, baina ikuskizun paregabea eskaintzen dutenak. Ez naiz ari jai txolinenei adarrak ipintzen dizkieten su-festa zalapartatsuez. Isilagoak... [+]
Uhaga edo ponpa izugarriak dira landareak. Zuhaitz handiak, zer esanik ez. Metro eta erdiko gerribuelta duen pago (Fagus sylvatica) batek egunero 400 litro ur behar ditu metabolismoari eusteko. 400 litro ur aurkitu behar ditu non edo han; sustraije ikaragarria garatzen du ur... [+]
Estimatzeko intentzio osoarekin sagardo botila bat ireki, edalontzia sudurrera hurreratu eta botila itxita izan duen tortotxaren usaina hartzea, horixe infernua!
Sekulakoa iruditzen zait aurtengo negua jo eta eskaintzen ari zaigun kolore sinfonia. Eguraldi xelebreagatik ote? Epel gozotik izotzera; lehorte punttutik uholdeetara. Ala neroni nabil halatsu, eta aurten begi berriak ditut...
Kosmopolita da getozka, Portulaca oleracea. Munduan barrena hara eta hona hedatu dugu, jakinaren gainean edo azpian, eta toki askotan ondo bizi da. Noranahitarra da, eta edonon nonahikoa. Dakigun guztia bezala, ez dakigu oso ondo nongoa den. Landareez ari garenean, ikaragarrizko... [+]