Hil-beila ala infiltrazioa?

Harkaitz Cano
Harkaitz Cano, idazleaAlberto Elosegi
sango duzue ez dela berria, beti dabilela norbait hil-kanpaiak jotzen (Xuan Bellorekin ados: “Ez dut Jainkoarengan sinesten; bai, ordea, kanpaietan”). Baina, gero eta gehiago, idazleen hau ofizio iraungi bezala dakusat. Ofizio ohi bat; bai bederen, XX. mendeko ikuspegi humanistaren jarraitzaileei dagokienez. Lokatzetan bezala, XX. mendean geratuko gara agian zenbait, betirako: Victor Ericek ere esan zuen, zinema egiteko modu hori hil dela (bereaz bakarrik ari ote zen? Ohitura zabaldua da norberarena orokor-ustekotzearena, humanista ez dakit, baina bai humanoa…); ongietorriak patrikako telefonoak eta patrikako zinema! Zumezko saskiak egingo bagenitu bezala da, eta bat-batean, zumezko saskiak Txinatik datoz (eta gainera, ez dira zumezkoak eta ezta saski ere). Orduan –garaiz bagabiltza behintzat–, ogibidez aldatu eta denok ama zelulak ikertzen hastea onena, museo batean amaitu nahi ez badugu. Garaian garaikoak?

Bai, nik ere izaten ditut egun baikorrak: narrazioa, memoria, norbere buruari kontatu beharreko ipuin etengabea… Horiek guztiak ez dira, jakina, iraungi. Idazleak ere malgua behar du, eta malgu denak iraungo du, izango dute bere “zerbitzuek” (hotel y domicilio, garai bateko iragarki letra txikikoetan), estimazioa ez bada, erabilera. Baina literaturaren etorkizuna hil-beila koskorretan ikusten dut, zeinak diren, besteak beste, irakurle-klubak (klubak, bai… letra txikiko iragarkietan legez). Zer da irakurle-klub bat, finean? Saia gaitezen umore ingelesaren aldera lerratzen: idazle edo liburu baten zelebrazioa eta iruzkina, gorpua (idazlea/liburua) bertan dela (edo ez). Hil-beilatxo hauek –paradoxikoki literatura bizirik mantentzen dutenak (“ez zaitugu sekula ahaztuko!”)– egin daitezke norbere etxean ere, modu pribatuan, akelarre edo ouija formatuan –XX. mendean espiritismo esaten genion–. Elvisen espirituari deitu beharrean, Jon Miranderenari dei egitea da ezberdintasuna, Axular ez aipatzeagatik. Entzun dizuet: “Baina zer uste zenuen bada, gixaixo horrek? Literatura beti izan da minorien kontua!”. Adibiderik ez da falta: Borgesek, 37 ale saldu zituen bere lehen liburutik (eta berari asko iruditu, nonbait). Beti izan da horrela, beraz? Bai eta ez. Merkatuaren legeak orokortu diren honetan (bat baino gehiago dira, lege horiek?), hotz handia egiten du ouija horren abarorik ezean, hil-beilatik kanpo.

Hil kaperatik at, infiltrazioa edo filtrazioa da aukera bakarra. Gutxien espero duzunean, XX. mendeko humanistek literatura esaten zioten zerako zera hori prime time ordutegian iragazten da, zirrikitu batetik, ezari-ezarian, agente sekretu bat bezala, olio orban bat bezala. Hala gertatu da berriki Jack Kerouacekin, auto marka batek bere iragarkian On the Road liburuko zatia baliatu duelarik. Eta hala gertatu zen duela urte pare bat Julio Cortazarrekin ere, haren ipuin bat (“Cuando te regalan un reloj…”) entzun genuelarik beste auto konpainia bati esker. Cortazarren kasuan are nabarmenagoa zen: ouija orokortu egin zen, idazlearen ahotsa entzuten baikenuen, benetako ouijatan bezala! Zenbait jende haserretu egin zen, idazle argentinarra erabili egin zutelakoan. Ez ni: kanpainak iraun zuen bitartean, irrikaz geratzen nintzen iragarkien tartean telebistaren aurrean zain, haren ahots erretsua noiz entzungo. Cortazarrek erabili zituen auto-saltzaileak, eta ez alderantziz (espiritismo liburuak irakur, asko dira kasuak).
Horixe da, beharbada, geure buruari egin behar diogun galdera: literaturak literatura izateari uko egin behar ote dion –arteak arteari uko–, disolbatu egin behar ote duen molde tradizionalak eta ezkutuko agente bilakatu, bere izenari ere uko egin eta beste zerbait bihurtu, horrek biziraupena ziurtatuko badio.

Orain, mahai inguruan jarrita, har ditzagun elkarren eskuak eta herts ditzagun begiak: “Hor al zaude…?”.

Azkenak
Berwick eta gu

Beharbada ez duzu jakingo nor den Donald Berwick, edo zergaitik aipatzen dudan artikuluaren izenburuan. Gauza bera gertatzen zaie, agerikoa da, abian den Osasun Itunean parte hartzen ari diren gehienei. Ez dakite zer den Berwicken Helburu Hirukoitza, are gutxiago eredu hau... [+]


Zerbitzu publikoak: motozerrari bidea erraztu ala basoa garbitu?

Aurreko egunetan Larraitz Ugarte abokatuak idatzitako La motosierra puede ser tentadora artikuluak zeresan handia eman du sektore zabal batean. Administrazio publikoaren barruan ohikoak diren egoera batzuk mahai gainean jartzen ditu, tartean efizientzia falta, ardura eta kontrol... [+]


2025-04-16 | Haritz Arabaolaza
Hizkuntza

Garrantzitsua al da hizkuntza bat zuzen erabiltzea? Zer puntutaraino da hain beharrezkoa gramatika menderatzea edo hiztegi zabal bat edukitzea? Betidanik entzun izan ohi dut hizkuntzaren garrantzia, baina pentsatzen jarri ostean, ondorio batera iritsi naiz. Pentsatzeak askotan... [+]


Leku ‘kuttunak’

Aspaldian bisitatzen ez nuen eta hainbertze gustatzen zitzaidan leku batera joan nintzen aurrekoan. Bertan nengoela, gustura sentitu nintzen eta zera pentsatu nuen: hau da nire leku kuttuna. Kuttuna, kuttuna, kuttuna; hitza jira eta biraka etxerako bidean. Kuriositateak jota... [+]


2025-04-16 | Rober Gutiérrez
Trebetasunak

Nerabeek eta gazteek, ibilbide akademikoan zehar, behin baino gehiagotan jasoko dute lagungarria izango zaien ikasketetarako edo-eta lanbiderako orientabidea. Gidaritza eskaini behar zaie, zalantzez beterik egon ohi baitira erabaki garrantzitsuak hartu behar dituzten bakoitzean,... [+]


2025-04-16 | Euskal Irratiak
Mikel Epaltza
“Nire etxea utzi nuen ETAk nazioarteko begiraleen esku armak utz zitzan”

Atxik Berrituz giristino taldeak Kristauak Euskal Herriko bake prozesuan liburua argitaratu du Maiatz argitaletxearekin. Giristinoek euskal bake prozesuan zer nolako engaiamendua ukan duten irakur daiteke, lekukotasunen bidez.


Ertzaintza handitu eta 8.000 polizia nahi ditu Jaurlaritzak 2030erako

Ertzaintzarekin bigarren negoziazio mahaia ireki du Bigen Zupiriak, martxoan ERNE, ESAN eta SIPErekin ertzainei urteko soldata gutxienez 4.200 euro igotzea adostu ostean. Agente kopurua areagotzeko plan horretan Arkautiko (Araba) akademiak "berebiziko... [+]


Iñaki Bakero (Erriberan Euskaraz)
“Batzuek ez gaituzte hemen nahi, baina bagaude”

Maiatzaren 17an Erriberako lehenengo Euskararen Eguna eginen da Arguedasen, sortu berri den eta eskualdeko hamaika elkarte eta eragile biltzen dituen Erriberan Euskaraz sareak antolatuta


Aguraingo Udalak atzera bota du 50.000 plaka fotovoltaiko instalatzeko proiektua

EH Bilduk aurkeztutako mozioa onartu dute osoko bilkuran. Udalak egitasmoa sustatzen duen enpresari, Cañaveras Solarri eskatu dio proiektuak ez ditzala hartu balio estrategiko handiko gisa kalifikatutako nekazaritza lurrak, eta gune populatuetatik gutxienez 500 metroko... [+]


2025-04-16 | Sustatu
Bi hilabete igaro dira eta berdin gaude: IP blokeoak dozenaka euskal webguneren kontra futbola dagoenean

Duela egun batzuk iragarri zuen Puntueu-ek La Ligaren blokeoak euskal domeinuei eragiten dien kaltea monitorizatuko zuela. Asteburu honetan izan dira partiduak, hain zuzen, eta monitorizazioaren datuak hor daude, penagarriak dira.


2025-04-16 | Jon Alonso
Zozo zuriak

Jada bizpahiru aste izango dira irakurri nuenetik, Maialen Akizuren zutabe batean. Aner Peritzek telebistan esandakoak zekartzan: “Bertsolaritza da gizon zis heteroekin ez harremantzera eraman nauena, bertsolaritza delako disidente egin nauena, eta, era berean,... [+]


Eguneraketa berriak daude