Gidoilarien laudorio

  • Juan Nadie eta Sucedió una noche filmen gidoilari izan zen Robert Riskin, besteak beste. Hollywoodeko gidoilarien grebaren oihartzun urrunengatik izango da akaso, baina sarri samar akordatzen naiz aspaldion haren pasadizo batekin:
Harkaitz Cano
Harkaitz Cano idazleaDani Blanco
Zarata mediatikoz beteriko garai nahasiotan, merkatu logiketatik urrun eta irakurleengandik gertu dagoen kazetaritza beharrezkoa dela uste baduzu, ARGIA bultzatzera animatu nahi zaitugu. Geroz eta gehiago gara, jarrai dezagun txikitik eragiten.
ernegatu samartuta zebilen nonbait Riskin Frank Caprarekin. “Capra ukitu bereziari” zor ziotela bere filmek arrakasta errepikatzen zuen zuzendariak noiznahi, eta gidoiaren garrantzia menosteko zuen setarekin kokoteraino zegoen Riskin. Behin eta berriro hurrengo filmerako gidoia eskatu arren, Riskinek atzeratu egin zuen hura Caprari eskura emateko momentua, harik eta epez estu samar zebiltzala eta, ekoizleak urduritzen hasi eta gidoilariaren telefonoa txinpartaka hasi zen arte –“hemen inork ez dauka presarik, presa daukan arte”, horixe gidoilariaren leloetako bat–. Ezarritako epea betetzeko egun bakarra falta zela, filma errodatzen hasteko zain talde guztia, irribarretsu azaldu zen Robert Riskin Capraren bulegora, eta ehun folio zuriko sorta utzi zion mahai gainean, burlaize nabarmenez: “Ea bada, Frank, emaiok honi hire ukitua, ahal baduk”.

Zuzentzea ez dela hain zaila ere, alegia, zer zuzendu garbi dagoenean. Edo alde erantzira: esku artean daukazunari etekinik onena ateraz ondo zuzentzea, ikaragarri zeregin zaila dela. Gure ingurura begiratuta, gauza bat garbi samar dago, ehun folioak eskura ditugu –are gehiago ere esango nuke: Ehun Folio Zurien sektaz gainezka ez ote gaude arlo guztietan?–, baina zer gertatzen da folio horiek zikintzeaz ari garenean? Aise lortuko al ditugu horiek betetzeko istorio mamitsuak? Ez hain aise.

Gidoilariak eta zuzendariak
. Gidoilari eta zuzendarien arteko gaizkiulertuak ez dira berriak. Sonatua izan da aurten Guillermo Arriaga eta Alejandro Iñarrituren arteko dibortzioa. Lehenak gidoilari hitza arbuiatu du, bera “gidoilari ez, baizik eta pelikula-idazle” dela aldarrikatuz, eta filmaren ereinotzak oro zuzendariarentzat bakarrik direla ikusteaz aspertuta dagoela adieraziz. Gidoilari ofizioaren prestigio faltaren ondorio den alboko kalte penagarri honekin, beldur naiz ez ote diren biak galtzen aterako. Kontua basaki da humanoa, hala ere: taldean lan egiten dugunean, denok uste izaten dugu ingurukoek baino gehiago –edo hobea– dela guk taldeari aportatzen dioguna. Talde lanari ezer gutxi eransten diogunean ere, geure printzaren axal fina preziatzen dugu –“Capra ukitua”, nonbait– lankideen ezpal-sortaren aurretik, nahiz eta ez garen gehienetan sentimendu hori plazaratzeko bezain autosuntsitzaile izaten. Horrela heziak izan gara. Humanoa izatea, horrek ez dauka bueltarik. Nola jokatzen dugun jakitea, ordea, mesedetarako da beti. Horixe da gidoilariaren lanetako bat: egoerak sortu eta pertsonaiak hizketan jarriz liskarrak eragitea. Gidoilaria berak sortu duen aferari begira geratzen da gero, haurra bere bihurrikeriari nola.

Esango dut: munduan gehien gustatzen zaidan bigarren gauza da taldean lan egitea. Lehena, bakarrik lan egitea da.

Eta, hala ere, maite dut gidoiak lau eskutara idaztea. Idatzitakoa gero komikigile baten esku edo aktore talde baten esku uztea. Egin dezatela haiek nahi dutena testuarekin, birrindu, edertu. Liberazio bat ere izan liteke.

Eta bestalde: asko hitz egiten da zinemaren eta literaturaren arteko loturez, baina noizbait hasi beharko dugu telebistaren eta literaturaren arteko harremanaz ere hizketan. Ez al dira, akaso, AEBetatik iristen zaizkigun hainbat telesailetako pertsonaiak, egoerak eta elkarrizketak, hango zinema ustez independentea baino askoz ere berritzaileagoak eta gaur egungo errealitatean txertatuagoak? Baina zinemako gidoilariak menostuak badira, atera kontuak zer gertatzen den telebistakoekin.

Nobelagileak eta gidoilariak. Zer da nobelagile bat gidoilarien artean: norbait arrotza? Hasieran bai, litekeena da. Gidoilariak artisautzat dauka bere burua, egiturak menperatzen ditu, tempoak, sinetsita bizi da –eta arrazoi du– lau istorioen seina aldaki besterik ez daudela kontatzeko, eta, funts-funtsean, Antzinako Greziaren garaitik idatziak daudela denak, gainera; pertsona apala da gidoilaria, badaki plantilarekin lan egiten, formula matematikoetan sinesten du ongi egindako lanean adina. Gidoilari profesional bat, zer da? Lan bati baiezkoa eman ondoren esandako epean lana burutu eta horren trukean dirua kobratzen duena –topikoen zerrenda egin dut, ados–. Nobelagileak aldiz, artistatzat dauka bere burua, sortzailea da, bakarra eta errepika ezina denaren bila dabil, harri filosofalaren bila, errazkeriatzat jotzen ditu gidoietako elkarrizketak –“amaitu gabeko esaldi ziztrinak!”–, gorroto ditu telesailetako arduradunek jartzen dizkioten eszenatoki eta pertsonaien muga hertsiak, epeak gorroto ditu oroz gain, eta ziurtzat jotzen du bere tormentuaren ordain ekonomiko plakoa bere obraren handitasunarekiko zuzenki proportzionala dela –ostera ere zerrenda parodiakoa, ados–. Alta, nobelagile parodiakoak asko du ikasteko gidoilari topikoengandik. Ia dena, esango nuke. Eta hala ere, eskafandrarekin bezala ibiltzen dira idazle asko gidoilarien artean, ez kutsatu nahian bezala. Kontua bitxia da: poeta batek gidoiak egiten baditu, poeten kale-kantoira poesia irakurtzera gonbidatzen dutenean, bere gidoilari alderdia ezkutatzen saiatzen da kosta lain kosta. Gauerdian eta basoerditan oso sartuta dagoenean bakarrik aitortuko du, ordu txikitan, aho txikiarekin, telebista autonomiko batean –hori are aho txikiagoarekin– lan egiten duela, gidoiak eginez halako fikziozko telesail batean –glamourrik ez izatea zer den!–. Alderantziz, gidoilari bezala lanean ari denean, poemak idatzi izan dituela zabaltzen bada lankideen artean, hobe du hurrengo lan-afarian txizari eutsi, berehala baliatuko baitute komunerako lehen osteratxoa barre zantzotan hasteko bere dibinotasunaren lepotik. Poeta izan ala gidoilaria izan? Ez al dago biak batera izaterik? Ez itxuraz, susmagarri izan gabe. Truman Capote gidoilaria ez balitz bezala. John Ford narratzailea ez balitz bezala. Chaplin poeta ez balitz bezala. Talde lan honetan, eta erabat injustua izanez, idaztea injustua izatea baita –Paul Morandek neutraltasunari buruz esan zuenarekin bat nator: “fraideena, deabruarena, txoriena da neutraltasun erabatekoa”–, aletu ditzagun ofizio elkarrekiko ez-hain-diferenteetako kideek elkarri buruz pentsatzen dituztenak, aktoreak ere tartean sartuz:

Nobelagileak gidoilariari buruz pentsatzen duena: “uretan disolbatutako idazle ezindua, gajoa!”.

Gidoilariak nobelagileari buruz pentsatzen duena: “kimatuko nikek nik ederki nobela horren erdia, betelan hutsa egiaz... Eta egitura? Zer egitura eskasa!”

Aktoreak gidoiari buruz pentsatzen duena: “nik salbatu beharko diat bada oraingoan ere nire talentuarekin, testu-uste estu hau...”

Gidoilariak aktoreari buruz pentsatzen duena: “izorratu zidak, izorratu zidak berriz ere!”

Honen ondorioa
. Aktoreak beren gustuko testuak idazten hasten dira –baina Woody Allen bakarra dago–; nobelagileek ideia mamitsuenak beren-berenak bakarrik diren nobelen golkorako gordetzen dituzte –ez dute haien ofizioaren erdiarekin gozatzen, beraz–; eta gidoilariek... zer egin dezakete gidoiak egiteko ofizioa odolean daramaten gidoilariek? –nobelak idazten hasi beharbada, mendeku gisara?–. Hainbeste mesfidantza dagoen lekuan ezinezkoa da talde lana: abandonua eskatzen duelako talde lanak. Puntu batera ailegaturik, zure Ideia Maiteari ibaian behera joaten utzi behar diozu, abandonatu egin behar duzu beste batzuen esku. Eta hori da kostatzen zaiguna. Beharbada Ideia Maite gutxiegi ditugulako eta estekatuegi gaudelako haiei. Talenturik gabeak garela onartzea baino errazagoa da, aukeran, zikoitzak garela pentsatzea.
 
Horrela ez dago ehun folio beteko dituenik.

Azkenak
2024-07-23 | ARGIA
Ostalari eta ekoizleei “ilusioa piztu” dieten Ja(ki)tea sariak banatu dituzte Adunan

Hamahiru sukaldari edo ekoizle saritu ditu “euskal gastronomia tradizionala” sustatzen duen Gipuzkoako elkarteak, VI. edizio honetan. Sariekin nabarmendu nahi izan dute bertako ekoizleekin elkarlanean egindako gastronomia jasangarria.


2024-07-23 | Danbolin
80.000 porru landare atera ziren igandean Amillubitik inguruko ekoizleen baserrietara

Sektoreko beharrak hainbat eragilerekin identifikatu ostean, lurrak ezagutu eta martxan jartzeko aitzakia tarteko erronka zehatz bati ekin zion Amillubik: baratzezainentzat porru landare ekologikoa bertan ekoiztea. Igandean hogei lagun baino gehiago bildu ziren, Amillubiko talde... [+]


Dakota Access oliobidearen enpresak ezarritako salaketa, Greenpeace desagerrarazi dezakeen mehatxua

900 milioi inguru eskatzen dizkio Energy Transfer Partners enpresak Greenpeace erakunde ekologistari, 2016 eta 2017an oliobidearen aurkako protestetan kalteak eragin izana leporatuta. “Epaiketa honetan porrot eginez gero, Greenpeace justizia klimatikoaren aldeko borrokatik... [+]


Trumpen aurkako erasoa “hamarkadetan” egindako “akatsik handiena” dela adierazi dute AEBetako Zerbitzu Sekretuak

Uztailaren 13an Trumpen aurkako atentatuan agentziaren “erantzukizun osoa” bere gain hartu du Kimberly Cheatle zerbitzuko zuzendariak, kongresuaren aurrean, astelehenean. Oraindik ikertzen ari dira zer gertatu zen zehatzago jakiteko.


Emakume katedradunen kopurua nabarmen handitzea izango da EHUren helburua datozen lau urteetan

Lan kategoria altuenetan %22 dira emakume katedradunak gaur egun, eta soldata arrakala %7koa da. Berdintasunerako IV. Plana aurkeztu dute, eta Eva Ferreiro errektoreak adierazi du EHU “erreferentea” dela genero politiketan.


2024-07-23 | Mikel Aramendi
ANALISIA
Krisien orbana zabaltzen ari da Bengalako golkoan

Myanmarreko gerra zibilak, gure hedabideen fokutik guztiz kanpo bada ere, atsedenik gabe jarraitzen duen bitartean, beste krisi politiko larri bat sutu da Bengalako golkoan. Sortzez, Bangladeshko gazteriaren kale-agerraldiek ez dute zerikusirik 2021eko estatu-kolpe militarrak... [+]


2024-07-23 | Ahotsa.info
Lizarrako txosnak erdigunean nahi dituztela aldarrikatu dute UPNren bazterketaren aurrean

Lizarrako Udalak datozen jaietarako aurreikusia dagoen jai herrikoien egitaraua arriskuan jarri du. Txosnak erdigunetik kendu eta urrun eta baztertua dagoen zonalde batera eraman nahi ditu.

 


Arabako diputatua zen Modesto Manuel Azkonaren hezurrak bere sorterrira itzuli dira, 88 urteren ostean

1936an fusilatu zuten frankistek, une horietan Arabako diputatua zela, eta herriko beste 42 fusilatuen hilobian bertan sartu zituzten Manuelen gorpuzkinak.


2024-07-23 | Gedar
Ia 100 pertsona migrante bizi izan dira Berango eta Getxo arteko baso batean

Iazko urritik eraiki dituzte hainbat kokaleku jatorri magrebtarreko ia 100 lagunek. Poliziak duela hainbat aste jaso zuen haiek basotik botatzeko agindua.


AEBek “portu humanitarioa” kenduko dute Gazatik, bertatik laguntzarik ia sartu gabe

25 egun baino gutxiagoz egon da martxan hasieratik polemikoa izan zen portua. “Distrakzio neurria” izan dela salatu dute eragile ugarik.


Milioika migratzaile esplotazioaren eta eskubide gehiegikerien biktima, Europako nekazaritza-sektorean

Langile migratzaileek indarkeria, lanaldi luzeak eta ordainketa eskasak modu ohikoan jasaten dituzte, Europako bederatzi estatutan egindako ikerketa baten arabera. Gutxienekoa baino soldata baxuagoak jaso ohi dituzte ia estatu guztietan, eta emakumeek are soldata baxuagoak.


Eguneraketa berriak daude