ZER GERTATUKO DA OTEIZAREN ONDAREAREKIN?

Komunikabideetan gero eta toki handiagoa hartu du azken aldian Oteiza Fundazioaren inguruko polemikak. Fundazioaren patronatukideak zatituta daude. Alde batetik Oteizari «leialak», Oteizak berak aukeratutakoak: Jaione Apalategi, Joxe Anjel Irigarai, Xabier Morras eta Juan Antonio Urbeltz. Bestetik: Oteizak hautatutako Juan Huarte, Marisa Saenz Guerra (Saenz de Oiza arkitekto zenduaren alaba eta ordezko) eta Nafarroako Gobernuko bi ordezkariak, Kultur kontseilari Jesus Laguna eta Kultur zuzendari Juan Ramon Corpas. Lau eta lau, beraz. Oreka hori Juan Huarte Fundazioko lehendakariaren kalitatezko bozka erabiliz bere alde haustea lortu du laukote «instituzionalak». Baina beste laukotearen etengabeko salaketa publikoa eta horren ondorioz lortu den oihartzuna, arazo bihurtu da aurreko laukotearentzat.

«Gutxiengoan» dauden lau patronatukideek gainerako lauen kudeaketari zuzenduriko salaketak laburbildu dizkigute. Batetik, Oteizaren ondarearen egoeraz kezka azaltzen dute. Jakina da duela hilabete batzuk Altzuzako eraikinean ura sartu eta igeltso laboratorioa busti zela. Une honetan oriotarraren obraren zati handi bat baldintza egokietan dagoela baieztatu ahal izan dute, horretarako altzairuzko apaltegi berezi batzuk paratu baitituzte.

Baina ezin omen da gauza bera esan Oteizaren etxeko dokumentu eta objektuekin. Etxearen berritze lanak egiteko, bertan zegoen guztia kaxatan sartu eta Alcala de Henares-eko egoitza batean gorde zuten. Baina, batetik, objektuen inbentarioarik ez zen egin. «Zerbait falta baldin bada, ez dugu inoiz jakingo galdu den hura bazenik ere, edota materiala zein egoeratan zegoen eraman zutenean», dio Joxe Anjel Irigaraik. Bestetik, 500 kilometroko bidea inolako segururik gabe egin zuten Oteizaren etxeko objektu guztiek, objektu horien balio kontuan hartuta erabat ezohikoa dena. Oteizak hainbat euskarritan eginiko marrazkiekin ere kezkatuta daude, kaxa fuertean gordeta bai, baina «edozein modutara» pilatuta omen daudelako. Gainera, beste euskarri batzuetan Fundazioko zuzendariak erabakita kolaz itsatsitako dokumentuak ere badaude bertan.

Ondarearen kontserbazioaren egokitasuna alde batera utzita, Fundazio Museoaren kontzeptua bera dago eztabaidan. «Fundazioarekin kulturune bizi bat egitea da Oteizaren nahia» dio Morrasek. Fundazioaren estatutuetan museoaren izaera zabala eta pedagogikoa, sormena esparru ezberdinetan bultzatuko duena, jasotzen da. Eta Irigarairen esanetan, «museo kontzeptu tradizionalari jarraiki, bere obra fisikoa besterik gabe hor paratzea nahi dute eta hori Oteizaren printzipioen aurka joatea da».

Fundazioaren deskapitalizazio humanoa ere salatu dute. Lehenik, Carlos Martinez artxibozaina, ia hamar urtez lan horretan aritua eta Oteizaren konfidantza osokoa omen zena, kentzea erabaki zuten «patronatuarekin kontatu gabe». Ondoren Pilar del Valle kontserbatzailearen txanda izan zen. «Museoko arima izan zitekeen eta kaleratua izan zen goizetik gauera». Del Valle birronartu behar dela ebatzi du berriki epaileak, «baina ez dute halakorik eginen, bistan da», dio Irigaraik.

Alberto Rosales Fundazioaren zuzendariaren egokitasuna ere zalantzan jartzen dute, baita museoko erakusketa nagusia antolatzeko lan taldea soilik lau arkitektoz osatu izana ere (tartean Marisa Saenz patrunatukidea eta bere anaia Vicente). Edozein erakusketa paratzeko talde multidiziplinar bat nahitaezkoa dela diote, «areago Oteiza bezalako artisten kasuan». Oro har, lan talde egoki bat oraindik osatu ez izana kritikatzen dute. Bereziki inaugurazioa gainean dagoela dirudienean. Lanpostu gutxi batzuk beteta daude, baina konparaketa bat egitearren, Artiumen, esaterako, lan taldearen zati handi bat museoa ireki baino bi urte lehenago hasi zen lanean. «Fundazioa inauguratzekotan eraikina inaugura dezatela», diote, «eta ez Fundazioaren edukia».

Salaketa hauen erantzuna ezagutu asmoz, patronatuaren «beste aldera» ere jo dugu. Juan Ramon Corpasek honakoa erantzun digu: «Ez dut patronatuaren polemikaren inguruan adierazpenik egin nahi». Prentsan agertu denez hil honen amaieran da zabaltzekoa museoa eta, bide batez, Corpasi inaugurazio data zehatza galdetu genion: «Egoera konplikatua da eta ez dago oraindik data zehatzik». Museoko zuzendari Alberto Rosalesengana ere jo dugu, baina ez dugu berarekin hitz egiterik lortu. Fundazioak berriki kontratatutako idazkariaren erantzuna ere honakoa izan zen: «Data jakinik ez dugu oraindik, baina badirudi atzeratu egingo dela, konplikazioren bat sortu baita».

Baina zer eragin du Oteizaren ondarearen kudeaketaren inguruko polemika eta arazo multzo hau? Oteiza beraren izaerak baldintzatu al du Fundazioaren bilakaera? Alberto Barandiaran kazetariak «Jakin» aldizkariko 133. alean zera zioen Altzuzako Fundazioaz: «Oso urrun dago hasierako urteetan iragarritako proiektu integral hartatik (...), eta erantzukizunak ez dira bakarrik oriotarraren aldarte batzuetan gogaikarrian bilatu behar, nahiz eta hor ere badauden».

Patronatukide «leialen» iritziz, batetik, inauguraziorako presa helburu elektoralistek bultzatu dute, «UPNri inaugurazioa hauteskunde kanpainan egitea komeni» zaiola, alegia. Baina benetan Nafarroako Gobernuaren nahia «fundazioa desnaturalizatzea» dela diote. «Euskalduntasuna, pedagogia arloa eta esperimentazioa Oteizaren osagai funtsezkoak dira eta horiek baztertu nahi dituzte. Oteiza artista plastiko handi bat dela azaldu nahi dute, museoko zerbait bilakatu, besterik gabe. Baina Oteizaren pentsamendua lapurtu dute»

Jorge Oteiza Fundazio Museoaren estatutuak
Jorge Oteiza Fundazio Museoaren konstituzio agiria 1996ko urriak 21ean sinatu zen Iruñean, oriotarraren urtebetetze egunean hain zuzen. Ondorengo lerroetan Fundazioaren estatutuei dagokien testuko hainbat pasarte jaso ditugu:

1. artikulua: «Jorge Oteiza Fundazio Museoa estutu hauek, Patronatuaren arauek eta egungo legeriak zuzenduriko Fundazio pribatua da (...)».

4. artikulua: «Fundazioak ondorengo helburu nagusiak ditu. Lehena: Jorge Oteiza jaunaren lan eskultoriko esperimentalaren sekuentzia historikoaren ordenamendua. (...) Jorge Oteizak, bizirik den bitartean, hark erabakitako Museo, Erakunde, korporazio edo edozein hartzailerizuzendutako eskulturak ekoizten jarraitzeko askatasun osoa du. Bigarrena: (...) Haurraren heziketa estetikora zuzenduriko plan bat egingo da (...) Horretarako mahai-inguruak, mintegiak, kongresuak, ikerketak, bekak (...) antolatuko dira. Hirugarrena: (...) Europan bizirik dagoen hizkuntza aurreindoeuropar bakarra Euskara da. Horregatik Fundazioaren hirugarren helburua zientifikoki alor honen azterketan sakontzea izango da. Laugarrena: Hizkuntza Artistiko Konparatuen Zentro bat egingo da (...) Era berean Patronatuak ‘Jorge Oteiza Fundazioaren Lagunen Elkartea’ren sorrera bultzatuko du. Bosgarrena: (...) Jorge Oteiza jaunaren obra eskultoriko, poetiko eta teorikoa kontserbatu, erakutsi, aztertu eta hedatzea. (...) Fundatzailearen irizpideari jarraituz, bere obraren fondo adierazgarri baten konposaketa zehaztuko da, erakusketa ibiltariaren rola beteko duena. Horretarako, Jorge Oteizak erabakitako piezen erreprodukzioa egingo da, berak zehaztutako baldintzetan»

Fundazio Museoari bisita
Oraindik Altzuzako Jorge Oteiza Fundazio Museoaren inaugurazio data finkatzeke dagoela, arduradunek «progresiboki» zabalduko dela iragarri badute ere, dagoeneko museoaren egituraren berri eman dute. Oteizaren etxe-tailerraren beheko solairuan harrera kokatu dute. Goian, batetik artistak bildutako 4.000 liburuz osatutako liburutegia dago. Lan mahaia eta arbelak ere goiko solairuan izango dira eta bertako dokumentuak tarteka berritzeko asmoa dute. Sukaldea eta logela ere ikusgai izango dira.

Etxetik irten eta berau eta museoaren eraikin berria, Saenz de Oizaren eraikina, lotzen dituen patiora iritsiko da bisitaria. Bertan Oteizaren eskulturaren bat eta informazio panelak ipintzea aurreikusita dago. Handik nabe zentralera pasako da eta bertan Oteizaren eskultura erlijioso eta figuratiboenak jaso nahi dira. Aurrerago beste areto batean abstrakziora iritsiko da bisitaria, obra plastikoa eta dokumentazioa tartekatuko direlarik. Lorategia zeharkatu eta dokumentazio zentroa egongo da.

Pasarela baten bidez goiko aretoetara jo ahal izango du publikoak. Bertan izango da Oteizaren igeltso laboratorioa. Han egongo da, halaber, ekitaldi aretoa eta hainbat eskultura jasoko dituen terraza.

Eskultura fisikoez gain, zirkuitoan zehar proiekzio eta irudi birtualekin jokatuko dutela iragarri dute Fundazioko arduradunek.
Apirilean zabalduz gero, 80 pieza inguru egongo lirateke bertan paratuta. Ekainerako 100 piezatara iritsi nahi dute eta irailean 160 artelanetara iritsi eta oriotarraren erakusketa antologiko zabal bat irekitzeko asmoa azaldu dute


Azkenak
2025-01-27 | Leire Ibar
Langile klasearen batasuna eskatu du GKS-ek faxismoaren eta gerraren aurka

Milaka gazte bildu dura Gazte Koordinadora Solizalistak (GKS) urtarrilaren 25ean Bilbon eta Iruñean antolatu dituen mobilizazioetan, "Euskal Herrian agenda belizista eta faxismoa normalizatu ez daitezen". Jendetza bildu da bi hiriburuetan gerra inperialistaren... [+]


Zarauzko EAJko zinegotzi ohi baten txaleta eraitsi egin behar dela ebatzi dute, legez kanpo eraiki zelako

Epaitegietan hamar urte bete ditu auziak, eta azkenean EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du beste epaitegi txikiagoek ikusten ez zutena: ez zela baserri zaharra "eraberritu", baizik eta askoz ere eraikin handiagoa altxatu zela eta behar zuen lekutik urrunago. Legez kanpo... [+]


Bengoetxeak errektore kargua hartu du eta EHUren finantzazioak segitzen du izaten eztabaidagai

Aparteko iragarpenik egin gabe, "askatasun akademikoaren eta izpiritu kritikoaren" aldeko aldarria egin du Joxerra Bengoetxeak EHUko errektore karguaren zina egin duenean, Ajuria Enean: "Ebidentzia zientifikoak ukatzen dituztenen aurkako euste-horma izango da... [+]


2025-01-27 | Leire Ibar
Dozenaka milaka palestinar Gaza iparralde suntsitura itzultzen ari dira

Su-etenaren akordioarekin barnean, Israelgo armadak Netzarim korridorea ireki du. Ia urtebeteko erbestealdiaren ondoren, milaka palestinar euren etxeetara abiatu dira bidaia emozional sakonean. Trumpek gazatarrak Egiptora eta Jordaniara desplazatzea proposatu du, eremua erabat... [+]


2025-01-27 | ARGIA
Migrazio politikak salatu eta auzipetuak kargugabetzea eskatu dute epaiketaren atarian

2.000 lagun inguru bildu dira urtarrilaren 26an, Irunetik Hendaiarako martxan, Europaren migrazio politika “hiltzaileak” salatzeko. Korrika igaro zenean hainbat migratzaileri muga igarotzen laguntzeagatik auzipetutako ekintzaileei babesa eman diete. Ekintzaileak... [+]


2025-01-27 | Ahotsa.info
EH Baterak Aberri Egunean erabakitzeko eskubidea modu bateratuan aldarrikatzera deitu du

Euskal Herria Baterak apirilaren 11an Donostiako Kursaalen egingo den ekitaldiaren berri eman du. Ekitaldia Aberri Eguna ospatu baino egun batzuk lehenago eginen da. Agerraldian Mireia Epelde, Xabier Euzkitze eta Carlos Etchepare bozeramaileek hartu dute parte, eta Manex Fuchs... [+]


2025-01-27 | Aritz Arrieta
Euskaldun harrera herria?

Egiari zor, ez dakit zergatik ari naizen hau idazten. Gaur egungo giro liskartsuan ez dira modu honetako iritziak ondo hartzen. Beharbada, ARGIAk ez du hau argitaratuko, ez baitator bat orain arte argitaratu dituzten iritziekin (baina, azkenean argitaratzea erabaki badute,... [+]


Ez ditzala diruaren hotsak bonben burrunbak isildu

Urtarrilaren 15ean Zedarriak izeneko lobby tekno-enpresarialak bere 6. txostena aurkeztu zuen, Euskadi eta Europar Batasuna, oparotasunaren eta lehiakortasunaren patu partekatua izenekoa. Finantzen mundutik ateratako aditu gorbatadunez osatutako Think Tank neoliberal horrek... [+]


2025-01-27 | Behe Banda
barra warroak |
Lehen aldiak

Behin batean gertatu zen eta ordutik aurrera egunero gertatzen da […] ez dezagun ikus hemen gertatzen dena. Halaxen da mundua, eta gaur egunean inor ez da profeta bere mendean”.

Beste zerbaitez hitz egin zidaten behin eta ordudanik, ezin dut ezer bestela... [+]


Nola sortu kriminal bat (eta zergatik Aroztegiko auzipetuak ez diren kriminalak)

Euskal nobela beltzaren astea ospatu da Baztanen hilaren 20tik 26ra. Hainbat liburu aurkezpen, solasaldi eta bestelako ekitaldiren artean, zapatu goizeko mahai-inguruak sortu du aparteko ikusmina. Izan ere, nobela beltzaren aitzakian, bestela ere kriminal bat nola eraikitzen den... [+]


2025-01-27 | Bertsozale.eus
Bertsozalez bete da Lesaka Bertso Egunean
Bortzirietako Bertso Eskolarekin elkarlanean, egun osorako egitaraua prest geneukan Bertso Eguna ospatzeko; eta bertsozaleek ere ez dute hutsik egin: giro ederra izan da Lesakan goizetik hasita.

Eguneraketa berriak daude