Euskaltzaindia ateoen esku


2021eko uztailaren 19an
Euskaltzaindia sortu zeneko 55. urteurrena ospatzen ari ziren hartan, «Euskeraren Batasunaz» ziharduen berriro ere Aita Luis Villasantek Euskal Herria osoari zuzentzen zion agirian. Izan ere, Euskaltzaindiari eta Euskaltzaindiaren lanei buruz egun haietan gero eta gehiago zabaltzen ari ziren eta egiazko ez ziren jardunak ikusirik, argi eta garbi utzi nahi baitzuen zenbait gauza, hala nola Euskaltzaindiak hartutako bidea ez zela ateoena, zenbaitek zioen bezala.


ELIZ GIZONA MINDURIK

Aita Luis Villasante Kortabitarte, Euskaltzaindiaren lehendakaria izateaz gain, eliz gizona ere bazen, eta min handia ematen zion erlijioa beste zer edo zeren morroi hartu nahi izate horrek. Beraz, ateoen kontu hori gezurtatu eta beste zenbait puntu argitu nahi izan zituen, 1973ko hasiera hartan.
Adibidez, 1918an, sorrera egunean berean, zeregin nagusi gisa Euskaltzaindiari eskatu zitzaiona gogoratu, hau da: «Ekingo du euskalgi oroen odolez azitako euskal-eredu bat gertutzen, itzez, itz-yoskeraz, ta idazkeraz albait erabatetsuena, euskaldun guziak idatz-irakurketan erabiltzekoa» hura. Eta baita ere Euskaltzaindiaren xede eta helburuak, hala nola Euskal Herriko eskualde, euskalki eta euskara mota guztien ordezkariak zeudela erakunde honen baitan.
«Euskaltzaindiak kultur-jakintzaz bakarrik du zer ikusi -adierazten zuen gero- eta deus ez politikaz ezta inongo taldekeriaz ere. Pluralismorik jatorrena egon da beti eta dago orain ere haren barnean. Euskaltzaindiak garbi ikusi du beti euskera herri baten ondasuna dela, eta herri osoarena, gainera, eta hain zuzen horrexegatik, ez du nahi ondasun hori talde baten eskuetan eror dadin. Bide horretan barrena ibili da beti Euskaltzaindia eta dabil orain ere».
Gizakien artean gehienetan gertatzen den bezala, ordea, Euskaltzaindiaren barrenean ere, hizkuntza arazoetan, euskaltzain guztiak iritzi bereko ez izatea, gerta zitekeena zen, «eta horrek ez gaitu ere harritu behar», zioen Aita Villasantek, edozein Instituzioetan egunero gertatzen zen kontua zela azpimarratuz. «Baina horregatik egin behar duena egin gabe ere ez du egon behar. Egotzi zitzaizkion betebeharrak ez lituzke beteko eta».


ARANTZAZUN ONARTUTAKO AGIRIA

Gero, Euskaltzaindia sortu zeneko 50. urteurrena ospatzerakoan pentsatu zena zekarren kontura. Alegia euskaldun guztiek idatz-irakurketan erabil zezaketen euskara aztertu eta, ahal bazen, erabaki behar zela pentsatu zutela, Euskal Herriak ezagututako aldaketekin, problema horri soluzioa ematea beharrezkoa ez eze, premiatsu eta luza ezina ere bilakatu zelako. Gauzak horrela, azaltzen zuen pazientzia santuaz, Euskaltzaindiak biltzar bat burutu zuen Arantzazun 1968ko urrian, berariaz gai horri eskainia, eta biltzar horretan ortografia, izenen deklinazio eta hiztegiari zegozkion zenbait puntu aztertu ondoren, biltzarra bukatzerakoan, euskaltzain osoek elkarrekin bildu eta agiri bat idatzi eta onartu zuten.
«Agiri hura irakurri besterik ez dago, kontseilu edo gomendio gisa emana dela ikusteko -zioen jarraian Aita Villasantek, bost urte beranduago-. Ez da inor behartzen iritziz aldatzera, beste pentsamolde bat izateko eskubidea ez zaio inori kentzen, euskera idatziaren batasuna lortzeko beste bide egokiago bat bilatzea edo proposatzea ez zaio inori galerazten".
Haatik, gauza bat ezin zitekeen egin, eta horixe zen, hain zuzen ere, Euskaltzaindiaren lehendakariak mahaigaineratzen zuena: «Euskaltzaindiak ez duela batere argirik eman, esan; edo Agiri horren balioa dudatan ipini», zenbaitek behin eta berriz egiten zuen bezala.
«Beste gauza erruz eta maila orotan (baita erlijio eta pastoral mailatan ere) zabaltzen dute Euskaltzaindiaren batasuna bideari ateak itxi nahi dizkiotenak: bide hori ateoena dela edo erlijio gabeena. Asmazio honek ez du ez buru eta ez buztanik, ez itxurarik, ez egiarik ez egia antzik ere -kexatzen zen Aita Villasante-. Baina behin da berriz eta azpikeriaz hori sinets arazi nahi dutela ikusirik, egiaren alde aurpegia ateratzera behartua nago. Neure indar eta ahal guztiaz salatu nahi dut, bada, hori egia ez dela. Arazo honek hizkuntzaz bakar-bakarrik du zer ikusi, eta deus ez erlijioaz, fedeaz edo politikaz. Bakoitzak eskubide osoa du bere pentsakera edo ikusmolde berezia izateko euskera idatziaren batasun kontuan. Baina Jainkoaren amorioarren! ez daitezela zeruko gauzak eta lurrekoak berriro nahas"

«Basarri»ren omenaldia
Jendea erruz, Astoria antzokia erabat gainezka. Amaikatxo kalean, sartu ezinik, sarrera galduren bat edo beste noiz zerutik agertuko. Bertsolariak, bestalde, hamabost, «Basarri» maisuaren inguruan. Hona hemen agurra kantatu zuten ordena berean aipatuz: Lasarte, Lizaso, Egileor, Gorrotxategi, Garmendia, Xalbador, Mattin, Mugartegi, Arozamena, Lazkano, Etxeberria, Agirre, Igarzabal eta Mitxelena. Igarzabal gaztea «Lazkao-Txiki»ren ordez etorria zen. Nabari, bestalde, Lopategi eta Azpillagaren hutsunea, baina, jakina, ez beren erruz. «Uztapide» ere han zen, «Basarri»ren eskuin aldean. Ez zuen kanta ahal izan, baina hala ere ez zuen nahi izan etxean geratu, bertsogintzan bere hainbat urtetako lagun eta adiskideari bere omenaldi egunean uko eginez (...) (1973-I-28)

Ijitoak eta ijitokeriak
Begitan ditugu, gehienok, ijitoak. Gaiztotzat, alfertzat, gezurtitzat eta lapurtzat jotzen ditugu. (...) Eta ijitoa batez ere askatasuna maite duen norbait dugu. Bizitzeko mila lan egiten dituen norbait: otarrak, tratuak, sal-erosketak, albaiterotza, ile-mozteak, konponketak... Ijito-erria orain dela mila urte eta gehiago Indiatik ihes egindako erria da. Haruntz eta honuntz ibilian dabilan erria. Ohitura bereziak, izkera berezia, sineskeria bereziak, izaera berezia dituen erria. Amalaugarren menderako iritxi ziren Greziaraino. Aragoi Erregediko agiri batek dioenez, baziren Espaiñian ijitoak 1425garrenerako. Amairu-hamalau milloi ijito dabiltza mundu zabalean edaturik. Hogei urte baino lehenago iltzen dira %tik irurogeiren bat. %tik 6 ijitok ez ditu berrogeita amar urte betetzen. Hauek dira itz bitan esanik ijito jatorraren aztarnak. Baina, egia esan, bada gure artean jatorri hontako ez den beste zenbait ijito. Egiazko ijitoen alde txarrak bakarrik jaso dituen zenbait ijito. Asko ugaltzen ari da gainera gure artean ijito-mota berri hau. Ezin konta ahalak dira berauen ijitokeriak. (...) Kolpe santurik egin ez eta besteei alferra deitzen dion ijitorik edo atzeratua deitzen dionik. Otordu, festa, ibili eta gau-pasa goxo asko egin eta kostata zerbait aurreratu duenari burges deitzen dionik. Gurasoen izerdiaren kontura ikasten edo denbora pasa ibili eta gurasoen burgeskeriaz eta langileen zapalketaz mintzatzen denik. Besteren lanari balioa kentzen dion ijitorik (...) (1973-I-28)

Idiazabal: Agurra
Urtero bezala iritxi zaigu aurten ere gure Blas donearen festak ospatzeko garaia. Guziok dakigu eztarriko miña dugunean batez ere oroitzen gerala Santu honekin; eta esango nuke bolara hontan hamaika badituala berari erreguka, izan ere noiz gaur hainbat eztarriko min, gripe eta abar. Beste alde, festa usaiok ez dira txarrak gasotasunei hankak jaso arazteko, eta gertatu gaitezen zahar eta gazteak herritar eta herbestetik datozen guziekin alaitasunik jatorrenean aurtengo San Blas jaiak igarotzeko. Horrelaxe gerta dedilla (1973-I-28)


Azkenak
Berwick eta gu

Beharbada ez duzu jakingo nor den Donald Berwick, edo zergaitik aipatzen dudan artikuluaren izenburuan. Gauza bera gertatzen zaie, agerikoa da, abian den Osasun Itunean parte hartzen ari diren gehienei. Ez dakite zer den Berwicken Helburu Hirukoitza, are gutxiago eredu hau... [+]


Zerbitzu publikoak: motozerrari bidea erraztu ala basoa garbitu?

Aurreko egunetan Larraitz Ugarte abokatuak idatzitako La motosierra puede ser tentadora artikuluak zeresan handia eman du sektore zabal batean. Administrazio publikoaren barruan ohikoak diren egoera batzuk mahai gainean jartzen ditu, tartean efizientzia falta, ardura eta kontrol... [+]


2025-04-16 | Haritz Arabaolaza
Hizkuntza

Garrantzitsua al da hizkuntza bat zuzen erabiltzea? Zer puntutaraino da hain beharrezkoa gramatika menderatzea edo hiztegi zabal bat edukitzea? Betidanik entzun izan ohi dut hizkuntzaren garrantzia, baina pentsatzen jarri ostean, ondorio batera iritsi naiz. Pentsatzeak askotan... [+]


Leku ‘kuttunak’

Aspaldian bisitatzen ez nuen eta hainbertze gustatzen zitzaidan leku batera joan nintzen aurrekoan. Bertan nengoela, gustura sentitu nintzen eta zera pentsatu nuen: hau da nire leku kuttuna. Kuttuna, kuttuna, kuttuna; hitza jira eta biraka etxerako bidean. Kuriositateak jota... [+]


2025-04-16 | Rober Gutiérrez
Trebetasunak

Nerabeek eta gazteek, ibilbide akademikoan zehar, behin baino gehiagotan jasoko dute lagungarria izango zaien ikasketetarako edo-eta lanbiderako orientabidea. Gidaritza eskaini behar zaie, zalantzez beterik egon ohi baitira erabaki garrantzitsuak hartu behar dituzten bakoitzean,... [+]


2025-04-16 | Euskal Irratiak
Mikel Epaltza
“Nire etxea utzi nuen ETAk nazioarteko begiraleen esku armak utz zitzan”

Atxik Berrituz giristino taldeak Kristauak Euskal Herriko bake prozesuan liburua argitaratu du Maiatz argitaletxearekin. Giristinoek euskal bake prozesuan zer nolako engaiamendua ukan duten irakur daiteke, lekukotasunen bidez.


Ertzaintza handitu eta 8.000 polizia nahi ditu Jaurlaritzak 2030erako

Ertzaintzarekin bigarren negoziazio mahaia ireki du Bigen Zupiriak, martxoan ERNE, ESAN eta SIPErekin ertzainei urteko soldata gutxienez 4.200 euro igotzea adostu ostean. Agente kopurua areagotzeko plan horretan Arkautiko (Araba) akademiak "berebiziko... [+]


Iñaki Bakero (Erriberan Euskaraz)
“Batzuek ez gaituzte hemen nahi, baina bagaude”

Maiatzaren 17an Erriberako lehenengo Euskararen Eguna eginen da Arguedasen, sortu berri den eta eskualdeko hamaika elkarte eta eragile biltzen dituen Erriberan Euskaraz sareak antolatuta


Aguraingo Udalak atzera bota du 50.000 plaka fotovoltaiko instalatzeko proiektua

EH Bilduk aurkeztutako mozioa onartu dute osoko bilkuran. Udalak egitasmoa sustatzen duen enpresari, Cañaveras Solarri eskatu dio proiektuak ez ditzala hartu balio estrategiko handiko gisa kalifikatutako nekazaritza lurrak, eta gune populatuetatik gutxienez 500 metroko... [+]


2025-04-16 | Sustatu
Bi hilabete igaro dira eta berdin gaude: IP blokeoak dozenaka euskal webguneren kontra futbola dagoenean

Duela egun batzuk iragarri zuen Puntueu-ek La Ligaren blokeoak euskal domeinuei eragiten dien kaltea monitorizatuko zuela. Asteburu honetan izan dira partiduak, hain zuzen, eta monitorizazioaren datuak hor daude, penagarriak dira.


2025-04-16 | Jon Alonso
Zozo zuriak

Jada bizpahiru aste izango dira irakurri nuenetik, Maialen Akizuren zutabe batean. Aner Peritzek telebistan esandakoak zekartzan: “Bertsolaritza da gizon zis heteroekin ez harremantzera eraman nauena, bertsolaritza delako disidente egin nauena, eta, era berean,... [+]


Eguneraketa berriak daude