Zuhaitz ttipi izugarria

  • Asteroko papertxo honetarako, kolkoa landarez betetzeari eman diot urte hasiera. Kolkokoenetakoen arteko bati helduko diot, eta bere ele-mandazain natorkizu. Oso gurea dugun zuhaitz ttipi bat da, baina ez dut bere izenik aipatuko. Huts egin gabe ea igartzen diozuen. Asmakaiari ekiteko hutsak berak asko dio bere adarrei buruz…


2023ko urtarrilaren 12an - 06:00

Zuhaitz eitez ttipia bada ere, izatez izugarria da. Ezin konta ahala arrazoi badago izate hori aitortzeko. Etxe ondoan, atarian eta oilategian, maiz ikusten da. Santi Onaindiak ederki jaso zuen bere baserria deskribatzen zuten olerkien arteko “Zugaitz artean” deitutakoan. Hobe esanda maiz ikusten zen. Gure nagusitasun usteak buhatuta aurrekoen landareen jakintza gutxietsi eta gero eta pantailazkoagoak gara, eta etxe inguruan ere igartzen zaio. Hala ere, bizitzen ari garen garai eder honetan sumatzen dut zuhaitz hori bueltan datorkigula, bere premia sentitzen da.

Etxe inguruan nahi izan dugu, zeregin ugaritarako zeharo aproposa baita. Berak sugeak, lapurrak eta jendilajea uxatzen ditu. Sugeak uxatzeko atari ondoan, ukuilu sarreran eta aziendaren azpien azpian jartzen zen. Jendilajearena argi dago: jarri bat, azkar, ate aurrean.

Gurtzen dugun landarea da. Udako solstizioan bere eragin ona lortzeko, ateetan jartzen zen eta bere loreari “san juan lili” esaten zaio Erronkarin. Galizian “bieiteiro” edo “bedeinkatu” esaten zaio. Bere adaburua iratxoen eta intxixuen etxea zela uste zen eta, haiek ere gure lagun zirenez, adarrak zaindu egin behar. Ez zen nolanahi mozten bere adakirik, lehenik barkamena eta baimena eskatu behar zitzaizkion. Jostailuak, txilibituak eta abar egiteko erabiltzen da bere zura. Alemanian ohikoa zen bere aurrean kapela kentzea, bertan bizi den Holda (Ederra) jainkosa agurtzeko; Holda jakituria eta ontasunez beteak ugalkortasunean, haurdunaldian eta erditzean emakumeei laguntzen die. Esaera bat ere badute: “Vor den Holunder soll man den Hut abnehmen”, bere aurrean buruhastu behar da.

Etxe utzietsietan maiz ikusten da. Bere alea gozoa da oso, eta txoriek maite dute. Ugaldu ere beraiek egiten dute, fruituaren mamia jan eta hazia zirinetan banatuz; bere ondorengoak elikatuko dituzten zuhaitz berriak ereiten dituzte. Guretzat ere jangarri gozoa da, eta marmelada, erreximenta, konfitura eta antzeko ugari egiten da. Baita edari ahulak eta uxualak ere. Erle eta polinizatzaile ugarirentzako festa dantzagarria eskaintzen duten bere lore laruekin edari apardun harrigarria sortzen da, eta beste edari batzuk ontzeko ere badarabilte, sagardoa adibidez.

Sendabelar ikusgarria da: lorea, azala, fruitua… Zer ez du osagai! Era guztietara eta makina bat gaitzi aurre egiteko erabiltzen da.

Satorra uxatzeko ere hura dabilen lurretan bere adarrak sartzea ona omen da.

Nor ote da?


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Landareak
2024-12-27 | Leire Ibar
Txanpainaren industriaren arrakastaren oinarrian eskulan esplotatua dago

The Guardian egunkariak Épernayn (Frantzia) txanpain-industrian aritzen diren migratzaileen egoera aztertu du. Ikerketak agerian utzi ditu luxuzko xanpaina-marken mahastietan lan egiten dutenen baldintza prekarioak eta legez kanpokoak.


2024-12-23 | Irati Diez Virto
Ez naiz sagua, ezta satorra ere; lursagua naiz

Ugaztun hitza entzutean, askotan burura etortzen zaizkigun lehen ordezkariak tamaina handienekoak izan ohi dira: hartza, otsoa, oreina… Batzuetan etxekotutako katua edo txakurra dira agertzen lehenak, edo urruneko lehoiak eta elefanteak. Ikusgarritasunak lehia irabazi ohi... [+]


Gabonetan tokikoa eta sasoikoa kontsumitu eta, bide batez, Israelgo produktuak boikoteatu

Palestinarren genozidiorako Israelek erabiltzen duen arma nagusietako bat gosea da. Alde batetik, Gazara elikagaiak sartzeko debekuarekin, eta, bestetik, Palestinako elikadura-burujabetza ezabatuta.


2024-12-23 | Jakoba Errekondo
Ilarraren entzumena

Laster urte guztian izango ditugu malko ilar goxoak (Pisum sativum). Oraindik, ordea, negua eta udaberria dira, ia erabat ilar freskoak jateko sasoia; udaberrian jango ditugun azken ilarrak ereiteko garaia orain hasten da. Eta oraintxe jango ditugu urria aldera erein zirenak.


2024-12-23 | Garazi Zabaleta
Ekin Dulantzi
Nekazaritzako elikagaien test gunea Dulantzin

Gero eta nekazaritzako test gune gehiago ditugu inguruan, hau da, nork bere proiektua martxan jarri aurretik nekazaritzan eta abeltzaintzan trebatzeko guneak. Nafarroako Zunbeltz espazioa eta Gipuzkoako eta Ipar Euskal Herriko Trebatu dira horietako zenbait adibide, gurean... [+]


2024-12-16 | Jon Torner Zabala
Euskal Sagardoa
Ipar eta hego, mendeetako tradizioa txapel beraren pean

Euskal Sagardoa Jatorri Deiturak erronka ezarria dio bere buruari: Euskal Herri osoko sagar eta sagardogileak biltzea. “Sagardoaren kultura lurralde osoan dago, eta lurralde osoan mantendu dira sagardotarako sagarrak”, esan digu Unai Agirrek, sor-markaren... [+]


2024-12-16 | Garazi Zabaleta
Ozaetako (barrundia) sagar zuku ekoizpena
8.000 sagar zuku litro ekoitziak, 900 biztanleko herrian

“Aterako dut sagar zuku bat?”. Galdera horrekin hasi da Barrundiako Ekonomatoko kide Koldo Lopez Borobia, Susana Lopez de Ullibarri eta Santi Txintxurretarekin izandako elkarrizketa. Sagar zukuaren bueltan eta sagarrondoz inguratutako lorategian elkartu gara. Hau ez... [+]


2024-12-16 | Garazi Zabaleta
Xiberoko kolektiboa
Baratze kolektiboa Maulen, harreman sozialak ereiteko

Herritarrak elkarren artean saretzea eta bizitza sozialerako espazioak bultzatzea da Xiberoko Kolektiboa elkartearen lan ildoetako bat. Bide horretan, baratze kolektiboa sortzeko aukera suertatu zitzaien 2020an Maulen, eta zalantzarik gabe, proiektuari ekitea erabaki zuten... [+]


2024-12-16 | Jakoba Errekondo
Txokolate menpekotasuna negozio

Txokolatea kakaotik sortzen da. Kakaoak Theobroma cacao du izena; Theobroma hitzak “jainkoen janaria” esan nahi du. Aspaldikoa da txokolatearen gurtza; jainkoena zena azkar asko egin genuen geure. Euskal Herrian, azukrearekin eta kafearekin batera elikagaien... [+]


Buruan urrea, gehiena akuikulturan ordea

Badira hainbat espezie arrandegietan beti egotera derrigortuak diruditenak. Haien arteko arrain batek dirdira berezia du, urrezko koroarekin begiratzen baikaitu: urraburuak (gazteleraz ere, ezaugarri berari men eginez, dorada-k). Ondoan haien artean anaiak diruditen sorta dago,... [+]


Non dago herria?

Mikro eta makro kontzeptuen arteko muga lausoa da, eta elkarren arteko eragina lausoa izan arren, eragiten du. Baita gugan ere. Arazoa dator lainopeko itsutasunean asmatzen ez dugunean gu geu non gauden, herria non dagoen.


2024-12-09 | Jakoba Errekondo
Errastiko ogia
Ilarretan dilista nafarra

Zeruka, zeru bete on dakar zerukak. Zeruka, magitxa, magintxeta, mihauria, magina, baina, ilar-axala, mantxa, teka edo, ezagunena, leka. Lekak barruan dakarren leka-gauza, leka-bihia, lekalea edo lekazia bezalako jaki ederrik ba al da negua goxatzeko? Pertzak bete lekari,... [+]


2024-12-09 | Garazi Zabaleta
Errastiko ogia
Aurrekoen jakintza eta makrobiotika uztartuta sortutako ogia

Arrasateko Beroña auzoan dago kokatuta Xabi Abasolo Etxabek eta Naiara Uriarte Remediosek bultzatutako Errastiko Ogia proiektua. Bakoitza bere bidetik iritsi ziren okintzaren mundura, baina eredu ekologikoan eta ama orearekin ekoizteko oso ongi uztartu dituzte bi gazteen... [+]


Basoko ehiztaria

Gaua da. Zuhaitzetan geratzen diren hosto gutxien artetik igarotzen da ilargiaren argia. Isiltasuna da nagusi. Txoriak sasi artean daude, babestuta lo, lo-edo. Baina bat batean zerbaitek kolpatu du sasia. Txori gehienak izutu diren arren, izoztuta bezala geratu dira, isilik... [+]


2024-12-02 | Jakoba Errekondo
Gintonikaren ezkontza

Bart arratsean izan da. Etxekoak gintonikari zurrupaka. Ni aspaldi dibortziatu nintzen gintonikarekin. Ginak oso gogoko ditut, hortz-haginak ur, baina tonikak ezin edan ditut, gozoegi eta burbuila zakar gehiegi.


Eguneraketa berriak daude