Torturaren biktimak existitzen dira. Eta egileak?


2024ko abenduaren 19an - 12:47

Nazio Batuek abenduaren 10ean Giza Eskubideen Nazioarteko Eguna aldarrikatu zutenetik 51. urteurrena bete da aurten. Data horrek garrantzia hartu du Euskal Herrian eta Euskal Herriko Giza Eskubideen Behatokitik gogoetarako zenbait elementu eskaini nahi ditugu.

Nazioarteko egun horretan esan beharra dago aipagarriak direla torturaren biktimen eskubideen arloan eman diren aurrerapenak. ETAk indarkeria-jarduera utziko zuela iragarri zuenetik, apurka-apurka desagertu egin da inkomunikatutako atxiloketak, terrorismoaren aurkako legea aplikatuz polizia-operatiboetan, eta, horrekin batera, tortura bera ere. Egiaztatzen da, beraz, tortura neurri eta politika horiekin estuki lotutako praktika bat izan zela.

Biktima horiek aitortzeko lehen urratsak Kriminologiaren Euskal Institutuak (IVACek) eman zituen, Istanbulgo Protokoloaren jardunbidearen bidez bermatutako txosten baten bidez. Txosten horren arabera, Euskal Autonomia Erkidegoan 4.311 pertsona eta Nafarroako Foru Erkidegoan 1.068 pertsona torturatu zituzten 1960 eta 2014 urte artean. Praktika horren dimentsio izugarria bere gordinean erakusten du, zalantzarik gabe, gure populazio osoa kontuan hartuta. Zenbaki horiek CATen (Committee Against Torture) arreta piztu zuten, NBEren Genevako egoitzan 2023ko uztailean Espainiako erresumari egindako azken azterketan. Batzordeak, orduan, kasu horiek ikertzeko eskatu zion Espainiako Gobernuari, baina gaur egun ez da zentzu horretan aurrerapausorik eman. Era berean, Giza Eskubideen Auzitegiaren jurisprudentziak ikerketa-jarduerarik eza sistematikoa ezartzen du terrorismoaren aurkako inkomunikazioa duten tortura-kasuetan. Dagoeneko 11 kasutan Europako Auzitegi Gorenak Espainia zigortu du tortura-salaketak ez ikertzeagatik, eta hori eredu sistematiko bat ezarriz. Ikerketarik ez egitea eta, askotan, estatuari egotz dakizkiokeen giza eskubideen urraketa oso larriak legitimatzea eta goraipatzea.

Tortura posible izateko beharrezko premisa gisa frogatu den inkomunikazio erregimeneko atxiloketak indarrean jarraitzen du, ez baita indargabetu hura arautzen duen Espainiako Prozedura Kriminalaren Legearen 509. artikulua

Deigarria da Espainiako Estatua gai honetan erabat geldirik egotea, oraindik gehiago aintzat hartzen badugu bera izanik perpetratzaile nagusia. EAEko eta Nafarroako erakundeek, berriz, honako lege hauek onartu dituzte azken urteotan: 12/2016 Legea, uztailaren 28koa, Euskal Autonomia Erkidegoan 1978 eta 1999 urteen artean izandako motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei errekonozimendua eta erreparazioa ematekoa, eta 16/2019 Legea, martxoaren 26koa, eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen ondoriozko biktimei errekonozimendua eta erreparazioa ematekoa, eta dagoeneko lehen aitorpenak ematen ari dira, 461 guztira gaur egun.

Azken 93 aitorpenak urrian egin zituen EAEko Batzordeak, eta askotariko biktimak aitortuak izan ziren: torturatuak, Guardia Zibilak edo Espainiako Polizia Nazionalak hildakoak, GALek, Batallón Vasco Españolek edo beste talde parapolizial batzuek erailak edo larriki zaurituak. Jose Maria Larretxea Goñiren kasua izan zen horietako bat, esaterako, 1983an bahiketa saiakera bat eta lesio larriak jasan zituena. Bahiketa Jose Barrionuevo Espainiako ministro ohiak agindu zuen, El País egunkariari eskainitako elkarrizketa batean berak aitortua. Edo Gurutze Iantzi, Guardia Zibilaren komisarian hila, atxilotu eta inkomunikatu eta ordu gutxira. Azalpen ofiziala "heriotza naturala" izan zen azken kasu honetan. Beste hainbat kasuetan gertatu den bezala.

Biktimak errekonozimendua lortzen ari dira, baina ezin dugu, ordea, egia jakiteko duten eskubidea errebelatu. Biktima ez ezik, gizarte osoa babesten duen egiarako eskubide hori. Non daude biktimagileak? Non egile materialak? Non azken arduradunak? Biktimek ez dute modurik beren egileak jazartzeko, zigorrik gabe jarraitzen baitute, sarituak edo sustatuak ez direnean.

Baina, gainera, tortura posible izateko beharrezko premisa gisa frogatu den inkomunikazio erregimeneko atxiloketak indarrean jarraitzen du, ez baita indargabetu hura arautzen duen Espainiako Prozedura Kriminalaren Legearen 509. artikulua.

Aurrerapenak hor daude, baina beharrezkoa da estatuaren indarkeriaren biktimen aurkako krimenak justifikatu eta legitimatu zituzten kontakizun faltsuak amaitzea, gaur egun sekretupean dauden eta argia ikusi behar duten txosten eta espedienteetan ezkutatutako bertsio ofizialekin amaitzea. Lan egin dinbehar da aitorpenen amika hori geldi gera ez dadin eta eguneratua eta egokitua izan dadin, eta, Balorazio Batzordeak berak eskatu bezala, aitorpenak eskatzeko epe berri bat ireki behar da, 1999. urtetik aurrera gertatutako indarkeria-kasuak barne.

Giza Eskubideen Behatokia "gizarte-fiskaltza" gisa sortu zen, biktima guztiek egia, erreparazioa eta justizia izateko duten eskubidearen premisatik estatuko biktimei laguntzeko.

Iratxe Urizar eta Agus Hernan
GEBehatokia - Euskal Herriko Giza eskubideen Behatokia

Bidali zure iritzi artikuluak iritzia@argia.eus helbide elektronikora

ARGIAk ez du zertan bat etorri artikuluen edukiarekin. Idatzien gehienezko luzera 4.500 karakterekoa da (espazioak barne). Idazkera aldetik gutxieneko zuzentasun bat beharrezkoa da: batetik, ARGIAk ezin du hartu zuzenketa sakona egiteko lanik; bestetik, egitekotan edukia nahi gabe aldatzeko arriskua dago. ARGIAk azaleko zuzenketak edo moldaketak egingo dizkie artikuluei, behar izanez gero.


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Irakurleen gutunak
Euskara: makila guztien zahagia

Hizkuntzakeriatik edo glotofobiatik eta, zer esanik ez, euskararen aurkako gorrototik, askotan ikusi izan dugu gure euskara makila guztien zahagi bihurturik. Azkena, Anton Arriola Kutxabankeko presidentea ibili zaigu makilakari lanetan gure hizkuntzari astindu eta makilakada... [+]


Badago lotura Euskal Yaren eta AHTren artean Nafarroan

Ez dezazuela lotura hau Ezkiotik bilatu, ez eta Altsasutik ere, are gutxiago Ebro ibaia Castejonetik zeharkatuz. Euskal Yaren eta Nafarroako AHTaren arteko lotura, edo hobeto esanda, loturak, dagoeneko errealitate bat dira. Pluralean dauden lotura horiexek dira kezkatu beharko... [+]


Apirilak 6, justizia euskararentzat

Ez atera zalapartarik, ez konfrontatu, ez biktimizatu... eta obeditu. Subjektu zapaldu gisa, kasu honetan euskaldun gisa, mintzo gara, zenbatetan entzun behar izan ditugu halakoak? Ironiaz, honelaxe esan zuen, duela bi urte, Euskaltzale Independentiston Topaketan, Amets... [+]


Borrokak balio du: Israel Premier Tech, ez aurten, ez inoiz

Aurten "Israel Premier Tech" txirrindularitza talde israeldarra ez da Lizarraldeko Miguel Indurain Sari Nagusia lasterketara etorriko. Berri ona da hori Palestinaren askapenaren alde gaudenontzat eta munstro sionistarekin harreman oro etetea nahi dugunontzat, izan... [+]


2025-03-27 | Kontxita Beitia
Atzo bezain ozen! NATO pikutara soldaduskarik ez

Intsumituek denbora luzez egindako borroka gogorra eta mingarria izan zen, baina irabazi zuten, eta garaipen hura behin betikoa izango zela uste genuen, atzera bueltarik gabea. Baina badirudi, politikari batzuen ahotik aterata, eskalada militaristari gorazarre egin eta berriz... [+]


2025-03-24 | Garazi Muguruza
Desioa

Punto Bobo liburuaren irakurketan murgilduta, Itxaso Martin Zapirain egilearen Eromena, Azpimemoria eta Isiltasunak Idazten ikerketa lanean sentitu nuen egiazkotasun eta maila etikoarekin egin dut berriz ere topo. Eta hortaz, hara bueltatu. “Oihu izateko jaio zen isiltasun... [+]


Nazio askapena; arrazakeriaren eta faxismoaren kontrako antidoto bakarra

Dirudienez, Euskal Herrian migrazioa arazo bilakatu da azken bi hamarkadetan. Atzerritarrez josi omen dira gure lurrak. Gure kultura arriskuan omen dago fenomeno “berri” horren ondorio. Lapurretak, bortxaketak, liskarrak… Bizikidetza arazo horiek guztiak... [+]


2025-03-24 | Emun kooperatiba
Gazteak eta euskara: oztopo errealak eta aukera berriak

Azken hamarkadetan euskararen biziberritzeak duen erronka handienetakoa, euskararen ezagutzaren unibertsalizazioarekin batera, erabilerarena da. Askotan, gazteen euskararen erabileran jarri ohi dugu fokua, baita euskararen erabilerak izan duen eta izan dezakeen bilakaeraren... [+]


2025-03-21 | Iñaki Lasa Nuin
Ezegonkortasuna eta desoreka

Goizean jaiki orduko hasten dira desegokitasunak. Beharbada lotarako erabili duzun lastaira ere ez zen egokiena. Baina, ezin ba idatzi desegoki sentiarazten nauten guztiez. Horregatik, udaberriko ekinozioa –egunaren eta gauaren arteko oreka– dela eta, oraindik ere,... [+]


Etxegabetzeetara ohitu zaitezke, baina egon, badaude

Ez da gauza berria politikari profesionalak gizarteko arazoak estaltzeko ahaleginetan ibiltzea. Azkenaldian Denis Itxaso -EAEko Etxebizitza sailburua- entzun dugu etxegabetzeei garrantzia kenduz eta aditzera emanez gurean bazterreko fenomenoa direla; eta Begoña Alfaro... [+]


2025-03-20 | Patxi Azparren
Europa eta Euskal Herriaren desmilitarizazioa

Antropozentrismoaren aldaera traketsena eurozentrismoa izan zen. Europako mendebaldea, geografikoki, Kontinente Euroasiarraren penintsula txiki bat besterik ez da, baina lau mende luzez gertaera demografiko, teknologiko eta ideologiko batzuk zirela medio, bazter horretako... [+]


2025-03-20 | Iñaki Inorrez
Euskaraldia ez! Euskal Oldarraldia bai!

Badakizuenok badakizue, beste gauza asko bezala, euskararen aldeko borrokan ere politikoek, eragile batzuek eta hedabideek beraien antzezlana saldu nahi digutela, benetakoa balitz bezala.

Lehen urtean pozik jaso nuen, "Euskaraldi" hau. Zer edo zer zen, ezer ez zegoela... [+]


Euskararen zapalkuntza sistematikoa

Euskarak, mendez mende, zapalkuntza sistematikoa jasan du, eta oraindik ere borrokan dabil egunerokoan bere leku duina aldarrikatzeko. Hizkuntza baten desagerpena ez da inoiz berez gertatzen; planifikazio politiko eta sozialak eragiten du zuzenean. Euskaldunoi ukatu egin izan... [+]


2025-03-19 | Gorka Torre
“Bayonne” bukatu da, Libération egunkariak “Baiona” idatziko du

Horra Libération egunkariak berriki argitaratu duen idazkia:

“Bayonne” bukatu da, Libérationek “Baiona” idatziko du

Hiri baten izenaren erabilpena ohiturazkoa delarik, egunkari batean izen horren erabilpena aldatzea zaila da. Alta, irakurleen... [+]


Lurraldeko harrapariak eta energia-mendekotasuna dutenak Arabako hegoaldean jarri dira

Eusko Jaurlaritzak eta Arabako Foru Aldundiak Datu Zentroen instalazioei ateak irekitzen dizkiete horiek arautzeko legedia sortu aurretik. Bilbao-Arasur Dantu Zentroarekin, bere lehen fasea gauzatuta, eta instalatzea amesten duen Solariaren Datu Zentroarekin, 110.000 m2... [+]


Eguneraketa berriak daude