Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatutako hamasei lagunetako bat da aramaioarra, nahiz eta dioen "ohore handiegia" dela berak egindako lanerako.
Sabin Salaberrik (Aramaio, 1934) bere lanetan euskarari "leku nabarmena" egin diola beti zioen Euskaltzaindiak haren izendapena argudiatzeko. Apaiz izandakoa, liturgiarako euskal musika egiten ibilia da, besteak beste; Gasteizko kontserbatorioan euskarazko eskolak bultzatu zituen. Musika idazten du oraindik tarteka, abesbatzaren bat zuzendu noizbehinka, musikari buruz artikuluak idatzi eta eskolaren bat eman ere bai.
Zergatik diozu ohore handiegia iruditzen zaizula izendapena?
Ze ni musikaria naiz. Eta bai, asko maite dut euskara, eta nire bizitza osoan euskarari uste dut laguntza handia eman diodala; hau da, Araba abesbatzaren bitartez, Araban euskarari nahikoa bultzakada indartsua eman diogula, eta nahikoa lan egin dut euskal liturgiarako musika sortzen eta erakusten ere. Baina ez dakit hori nahikoa meritu baden halako ohore bat jasotzeko. Horrelako lanak beste pertsona askok ere egin dituzte.
Araba abesbatza aipatu duzu. Abesbatza sortu eta zuzendu zenuen; zein izan zen haren bitartez euskarari egindako ekarpena?
Momentu haietan Araban euskara alde batera utzita zegoen. Jende askok, agintariek-eta esaten zuten Araban euskararik ez zela hitz egiten; besteak beste, nire nagusia zen gotzainak, Peralta Ballabrigak, esaten zuen nola Araban ez zen euskararik hitz egiten, ez zela liturgiarako lanik egin behar, eta horrelako gauzak. Eta guk esaten genuen baietz, Araban euskaraz egiten zela; eta nik esaten nuen: "Ni arabarra naiz, nire gurasoak arabarrak izan ziren, nire semealabak arabarrak dira, eta denek euskaraz hitz egiten zuten, hitz egiten dugu eta hitz egingo dugu".
Abesbatzarekin euskarazko abestiak zabaldu zenituzten, ezta?
Bai. Garai hartan euskal musikak bultzada handi bat jaso zuen: Ez Dok Amairu sortu zen, Gorka Knörrek euskaraz abesten zuen... eta guk pentsatu genuen, horiek bakarlariak zirenez, guk talde bezala, abesbatza bezala, kantu errepertorioari berritu bat eman geniezaiokeela, kantu berriak sortuz, momentuko egoera kontuan hartuz, eta horrela hasi ginen. Zentsurak ez zigun uzten gure errepertorio erdia abesten, baina lan horretan nahikoa saiatu ginen, bai.
Eta ze kantu ziren hor kantatzen zenituztenak?
Adibidez, kantu bat zen Gora Araba, esaten zuena Araba euskal izenez betea dagoela, herri izenetan, mendi izenetan, toki izenetan... eta Araba euskalduna zela, azken finean. Hori izan zen abesti bat goiko mailetan ez zena onartua izan. Beste bat da Gurea da etorkizuna, eta hori gaur egun ere asko abesten da. Beste abesti bat, herrikoia zena, baina guk beste modu bat eman genion: Mendirik mendi, dioena Ederra da gure herria, maite dugu bihotzetik, ez da ludian hoberik. Eta horrek ere haginka apur bat egiten zuen agintarien artean, batik bat; orduan agintari frankistak zeuden, oso indartsuak, gainera, eta begirada sartzen zutenak edozein ekitalditan, zer egiten zen jakiteko.
Frankistak aipatu dituzu, eta 1969an Francoren aurrean jarduteari uko egin zenion Gasteizko katedralaren inaugurazioan.
Antolatzaileek pentsatu zuten Franco gonbidatzea, eta niri abisatu zidaten pentsatu zutela nik zuzentzen nituen abesbatzek ekitaldi hartan jardutea, nik zuzenduta. Hori jakin nuenean, desagertu egin nintzen, eta hor egon nintzen nonbaiten. Nire bila ibili ziren, baina kanpoan nintzen. Itzuli nintzenean, gauza bat zela eta beste bat zela, pasaporterik gabe geratu nintzen, gotzainarekin haserretu nintzen... Araba abesbatzarekin eta Gasteizko seminarioko abesbatzarekin zen hori.
Ez zenuen batere gogorik Francoren aurrean abesbatzak zuzentzeko....
Nola egingo nuen, bada, hori?! Nire aita zigortua izanik, nire anaia nagusiak ere bai... eta ni bere aurrean zuzentzen? Ez, ez, ez, inolaz ere ez.
Gotzainarekin ere gorabeherak, hortaz...
Alde batetik, elizbarruti bakoitzetik musikari bat aukeratu zuten eta batzorde bat sortu zen euskal liturgiarako euskal abestiak sortzeko; Araban ni aukeratu ninduten, baina gotzainak ukatu egin zidan aukera hori, eta, gainera, debekatu egin zidan batzarretara joatea: Araban euskararik ez zela hitz egiten eta batzorde horretan ez zela arabar beharrik. Eskerrak Iruñeko artzapezpiku zen Cirardak esan zuela arabar bat behar zela eta babestu eta onartu ninduela. Gero, Donostiako gotzain Setienek ere onartu ninduen, eta eurei esker jardun nuen. Niretzat, gainera, oso pozgarria zen euskal liturgiarako musika polit batzuk sortzea, gogoko lana nuen hori.
Gasteizko kontserbatorioan ere izan zinen zuzendari 1981 eta 1985 artean, eta han ere egin zenion ekarpena euskarari.
Bai, euskara zekiten irakasleak bilatu eta kontratatu genituen, kontserbatorioko eskoletan euskara erabili zedin; ze, ordurako nahikoa ikasle zeuden ikastoletatik-eta zetozenak. Irakasleak genituen Poloniakoak, Errumaniakoak... Baina irakasle berriak bilatzerakoan saiatu nintzen euskaldunak bilatzen.
Irrati esatari ere ibilitakoa zara.
Gasteiz Irratian 25 urtez izan nintzen asteroko programa batekin, eta han ere saiatzen nintzen beti zerbait euskalduna sartzen, edo zerbait euskaraz hitz egiten.
Ez dakit ezagutzen ote dituzun zurekin batera ohorezko euskaltzain izendatu dituztenak eta haietakoren baten baten gainean ezer esango zenukeen.
Pello Zabala dut oso laguna, eta asko poztu nintzen bera ere hor egoteagatik.
Manuel Lekuona saria ere eman zizun Eusko Ikaskuntzak duela hamar urte; orain hau... pozik egotekoa da.
Hura musika arloko lanagatik eman zidaten. Eta hau, esan dizut, ez dakit merezitako ohorea den; bestea ere ez, baina hau are gutxiago.
Albiste hau goiena.eus-ek argitaratu du eta CC-by-sa lizentziari esker ekarri dugu ARGIAra
Euskararen biziberritzea Ipar Euskal Herrian jardunaldia antolatzen du ostiral honetan Baionan Euskaltzaindiak. Euskararen alde egiten dena eta ez dena eztabaidatzeko mementoa izango da. Eragileak eta politikariak bilduko dira egun osoan.
Euskara galdua zen eremu mistoko eta ez-euskalduneko herrietako familien ahaleginak aitortuko dituzte ekitaldian. Oskar Alegria zinemagilearen bideoak emango dio hasiera ekitaldiari 11:30ean udaletxean.
Euskaltzaindiak Hiztegia sarean eguneratu du: 646 forma berri jaso ditu azken sei hilabeteotan, eta 1.130 forma moldatu edo findu. Lehendik dagoena txukuntzeari ere garrantzia eman diote. “Adibideak ere berrikusi ditugu, batez ere berdintasunari dagozkionak: emakumeen... [+]
Bizialdia darama Gasteizko toponimia ikertzen. Bateko eta besteko toki izenak jasotzen, forma zuzena eskaintzen... Eta toponimiaz galdezka hasi, eta bizi-historia kontatu digu, Gasteiz eta Nuarbe (Azpeitia) loturik, Alizia ahizparen eta Anjel Otaegiren ama Maríaren... [+]
Nabarralde Fundazioak Federico Krutwig Sagredoren bizitza, pentsaera eta lanak jasotzen dituen liburua argitaratu du. Krutwigen Lagunak elkarte edo kolektiboko 13 lagunek idatzi dute bertan, tartean Manu Ertzillak eta Oskar Arantzabal eibartarrak. Hain zuzen ere, bi hauek egongo... [+]
Martxoaren 24an izango da, eta 8.000 pertsonak emango diote eskua elkarri. Ikastolen Elkarteak eta Euskaltzaindiak antolatu dute ekimena. "Euskara batuak gure herriaren garapenean izan duen balioa" azpimarratu nahi dute, eta euskara batuaren sorrera bultzatu... [+]
Azken bi urteetan (2020-2022), 86 tesi egin izan dira euskaraz Euskal Herriko Unibertsitatean, eta horietatik 44 aurkeztu dira sariketara. Besteak beste, sariketak honako jakintza-arlo hauek bereizten zituen: Ingeniaritza eta Arkitektura, Artea eta Giza Zientziak, Zientziak,... [+]
Urtero hautatzen dute urteko hitza bi erakundeek, eta 2022koa zorioneko izatea erabaki dute: "Irulegiko eskua dela eta, berba horrek hedabideetan eta sarean izan duen erabileran oinarrituta hautatu dugu", arrazoitu dute.
Itxaro Bordak Xarles Videgainen hutsartea beteko du eta Andres Alberdik Andoni Sagarnarena. Orain, zortzi hilabeteko epea dute biek sarrera-hitzaldia prestatzeko. Bi euskaltzain oso berriak kontuan hartuta, 98 lagun dira sorreratik Euskararen Akademiak izendatu dituen... [+]
Euskararen Legea aldatzeko eskatu du Euskaltzaindiak eta bat egin du Euskararen Nafar Kontseiluak irailean egindako adierazpenarekin. Gogorarazi du euskararen akademia dela lurralde guztietan, hizkuntzari dagokionez, "instituzio aholku-emaile ofiziala".
“Bihotzean daramaguna gure hizkuntzaz baino ezin dugu adierazi”, dio Castillok. Poeta da, Sakanako euskara teknikaria ere bai, eta irailaren amaieratik Euskaltzain osoa. Bakardadeaz, abandonuaz, galdutako tokiez, baso nahastuez, herrigintzaz eta amodioaz hitz gutxiz... [+]
Castillo Suarezek hartuko du Patxi Zabaletaren lekua Euskararen Akademian. Orain, euskaltzain oso berriak zortzi hilabeteko tartea dauka sarrera-hitzaldia paratzeko.
Paskual Rekalde euskaltzain osoak sarrera-hitzaldia egin du maiatzaren 23an bere sorterrian, Amaiurren. Hizkuntzalari hau 2020ko uztailaren 17an izendatu zuen euskaltzain oso Euskaltzaindiak, baina pandemia dela-eta urtebete atzeratu dute sarrera-hitzaldia. Bere hitzaldian,... [+]
Miren Agur Meabe idazleak Xabier Kintanaren hutsartea beteko du Euskararen Akademian. Bera izango da sorreratik akademiak izendatutako 95. euskaltzain osoa.