Oroimenerako eta transmisiorako ariketa

  • Ostegunean estreinatu dute Ez, eskerrik asko! Gladysen leihoa dokumentala Donostian. 1970eko eta 80ko hamarkadetako energia nuklearraren aurkako borroka du hizpide. Tartean, Gladys del Estalen bizitza: poliziak tiroz hil zuen 23 urteko gazte donostiarra. Hil zutenetik 40 urte bete dira ekainean eta estreinalditik jende asko hunkituta atera da.


2019ko abenduaren 13an - 00:46
Dokumentaleko irudi bat. Donostiako Egia auzoa, Gladysen hilketaren ostean. / Argazkia: Ezeskerrikasko.eus
Zarata mediatikoz beteriko garai nahasiotan, merkatu logiketatik urrun eta irakurleengandik gertu dagoen kazetaritza beharrezkoa dela uste baduzu, ARGIA bultzatzera animatu nahi zaitugu. Geroz eta gehiago gara, jarrai dezagun txikitik eragiten.

“Gauza guztien kontra egitetik, zerbaiten alde egiten ikasi genuen”. Mabel Cañadaren hitzak dira, dokumentalaren hasiera partean. Lehen uneetan no-do zatiak ageri zaizkigu pantailan: Franco Garoñako zentral nuklearra inauguratzen, Franco Lemoizko zentrala zeinen garrantzitsua izango den azaltzen... Energia nuklearraren garaiak bete-betean. Hiroshiman 200.000 pertsona hil zituen AEBen lehergailu atomikoaren osteko garaietan, lor zitekeen baliabide energetikorik baliagarriena zela esaten zuten agintari ugarik. Hala mahai gaineratu zituen Espainiako Gobernuak eta Iberduerok bost zentral nuklear proiektu Euskal Herri eta aldirietan: Garoñan, Lemoizen, Tuteran, Ea-Ispasterren eta Deban. Denak abian jarriz gero, filmean adierazten den gisan, mundu mailako erradiakzio kontzentraziorik handiena izango zukeen euskal kostaldeak.

Bizitzaren balioaren alde, ingurumenaren alde, Euskal Herrian zein nazioartean energia nuklearraren aurkako mugimendu transbertsala abiatu zen. Herri oso bat mugiarazi zuen urteak iraun zituen olatu hark. Izaeraz beti baketsu izanda, eta eguzkiaren irribarrea aldean eramanda beti ere.

Zenbait aurrestreinaldiren ondoren, lehen parada Gladysen etxean egin dute, Donostian, Antzoki Zaharrean. Nabari zen ikusmina, eta goraino bete da gunea. Txalo zaparradaz eskertu dituzte Bertha Gaztelumendi zuzendaria eta Sabino Ormazabal dokumentalaren gidoilaria eta alma matterra oholtza gainera igo direnean, eta esker oneko izen-errezitaldia egin diote filmaren atzean aritu den lan talde osoari. Ez da beharrezkoa izan Gladys aipatzea ere, garai hura gertutik bizi izan zuen jende asko baitago ikuslegoan.

Gaztearen heriotzaren aurretiazko eta ondorengo gertakariak jaso ditu filmak, eta garaiko euskal gizartearen zati handi bat erakarri zuen mugimendu soziala irudikatu. Makina bat elkarrizketa eta irudi dokumentatu dituzte lanean, zentral bakoitzaren eta mugimenduaren beraren nondik-norakoak azaltzeko. “Munstroa amaierarako geratu zen”, dio elkarrizketatu batek Lemoizko zentralaren kanpoaldean. Behin Debakoa eta Ea-Ispasterrekoa bertan behera geratuta, Bizkaiko kostaldean jadanik eraikita zegoen zentrala martxan jartzeko prest zegoen. Dokumentalean ikus daitekeenez, sutan zegoen Euskal Herria.

Garai hartan Lemoizen aurka aritutako hainbat ekologista, egun, zentralaren eskeletoaren inguruetan.

Mugimendu ekologista indartsu zen. Hainbat zentral geraraziak, "Lemoiz, eraiki duten arren, ezin dugu pizten utzi", gogoratzen dute garaiko ekintzaileek. Dena eman zuten ez zezaten piztu. Hala, ETA ere batu zen jardunera. Hildakoak egon ziren Lemoizko zentralaren harira, eta giroa are gehiago gaiztotu zen. Poliziaren eskuhartze bidegabeak are gogorragoak izan ziren, eta Gladysen lagun elkarrizketatuak dioen bezala, nuklearraren aurkako mugimenduko kideek biolentziarik ez erabiltzea argi zuten. Hala, baina, Tuteran gertatu zen noizbait gerta zitekeena. 1979an, Harrisburg –AEB– aldirietako istripu nuklearraren ondoren eta Ingurumenaren Nazioarteko Egunarekin bat eginda, Tuteran jendetza elkartu zen ekainaren 3an; handik gertu zentrala eraikitzeko proiektua zegoen eta, era berean, Bardeetako tiro-eremua desegitea ere aldarrikatu zuten. Eguneko egitaraua amaitzear zela, polizia agertu eta oldartu zen, bertan zirenak inguratu eta bertan hil zuten tiroz Gladys del Estal, 23 urte zituela.

Dokumentalerako dozenaka lagun elkarrizketatu dituzte, Gladys hil zutenean bertan zegoen pertsona batetik hasi, garai haietan borroka antinuklearrean ibilitako kideetatik pasa, Lemoiz, Tutera, Deba eta inguruetako zentralen aurka mobilizatu zen jendea, Everesten gailurrean nuklearren aurkako ikurra jarri zuen Martin Zabaleta, nuklearren aurkako eguzki irribarretsuaren logoa asmatu zuen Anne Lund ekintzaile daniarra eta Gladys ezagutu zuten hainbat pertsonaraino.

Filmearen amaieran, ETAren esku-hartzeak eragindako kontraesanak eta horrek sortu zituen buruhauste eta iritzi ezberdinak jaso dituzte. ETAk herri mugimenduari boterea kendu zion? Borroka armatuaren aurka zeuden ekintzaile antinuklearrek zer egin behar zuten? ETArik gabe Lemoiz geratzea posible zen?

Gladysen hilketatik 40 urte bete diren honetan, jende askorentzat oso traumatikoa izan zen borrokaren oroimena berreskuratzeko dokumental ederra osatu dute Gaztelumendi eta konpainiak. Jendearen oroimenerako, baita belaunaldi gazteagoei transmitizeko ere, baldin eta oroimena memoria kolektibo bihurtu nahi bada. Ahanzturak irentsiko du bestela, belaunaldi berrien interesik ez badago.


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Lemoizko zentral nuklearra
2023-06-02 | Hala Bedi
Waldo, Eguzki
“Gladys bezalakoei esker, gaur egun ez dugu nuklearrekin arazo larri bat Euskal Herrian”

"Larunbatean Gladys gogoratu eta borrokan jarraitzeko gogoak ditugula ospatzeko bilduko gara", adierazi dute antolatzaileek.

 


2022-10-24 | ARGIA
Lemoizko zentralean sartu eta “trantsizio ekologiko justua” aldarrikatu du Sortuk

Militante batzuk zentral nuklearrera sartu dira, eta bi pankarta zintzilikatu dituzte: greenwashig-aren aurkakoa eta energiaren “trantsizio ekologiko justua”ren aldekoa. Sortuk neoliberalismoari egotzi dizkio egungo krisiak, eta premiazkotzat jo du “180 graduko... [+]


Lemoiz eta Superphénix gelditu!

Bilbo, 1977ko uztailaren 14a. 200.000 pertsona bildu ziren Lemoizeko zentral nuklearraren proiektua geldiarazi zezaten eskatzeko. Bi aste geroago Europa osotik joandako 60.000 lagun bildu ziren Frantziako Estatuko Creys-Malvillen abian jarritako Superphénix erreaktorearen... [+]


Gladysen memoria, bizi-bizirik 43 urte geroago

Aurten ere Gladys del Estal omendu dute Donostian, Eguzkik eta Gladys Gogoan kolektiboak antolatutako ekitaldian. 43 urte pasatu dira guardia zibil batek Tuteran tiro bat buruan jota hil zuenetik, energia nuklearraren eta Bardeako tiro poligonoaren kontrako mobilizazio baten... [+]


2021-07-23 |
Jose Allende: "Ingurugiroa Ahazteak Bortxa Gehiago Dakar"
Ingurugiroa eta energi nuklearrari buruz, Jose Allenderi elkarrizketa
Jose Allende: "Ingurugiroa Ahazteak Bortxa Gehiago Dakar"
Lore bakar batetan posatzen ez den erlea dugu Jose Allende. 'Zentral nuklearren kokatze politika' barazko tesia egitenz gain, lurralde... [+]


2021-07-23 | Joxe Mollarri
Jaume Morron "Lemoiz Geldituta Dago, Ez Apurtuta"
Jaume Morron, Kataluniako Antinuklear Batzordeetako partaideari elkarrizketa
PSOEren Plan Energetiko Nacionala UCDrena Bezain Atzerakoia Da
Jaume Morron "Lemoiz Geldituta Dago, Ez Apurtuta"
Hori da Lemoizen aldeko eta kontrako guziok PEN berria irakurrita esandakoa... [+]



Net Hurbil: Piztu dezagun Lemoizko zentrala ekologiagatik
Mendebalde osoan zentral nuklearrak dauzkaten enpresak diru asko ari dira xahutzen herritarrek energia atomikoaz duten iritzia aldarazteko. Oraingoan, ekologisten argudioak nahi dituzte berenganatu, nuklearrak justifikatzeko. Ale batzuk konbentzitu eta beste zenbait erostea... [+]

2020-11-12 | Juan Mari Arregi
Lemoiz gelditu!

Jose Luis Zumetak, Vicente Ameztoyk eta Carlos Zabalak duela berrogei urte nuklearren aurkako jardunaldi batzuetarako margotu zuten Lemoiz Gelditu horma-irudia erakutsiko da Bilboko Arte Ederren Museoan. Autokritikarik egin gabe, EAJko sailburu batek aurkeztu du.


'Lemoiz gelditu' murala
Herri mugimenduarentzat sortutakoa, herritarren esku

Euskal Herrian eraiki nahi zituzten lau zentral nuklearren aurkako borroka babesteko, Jose Luis Zumetak, Karlos Zabala Arrastalu-k eta Bixente Ameztoik Lemoiz gelditu horma-irudia sortu zuten 1980an. Duela gutxi, Bilboko Arte Ederren Museoari eman diotela argitaratu zuen... [+]


Lemoizko nuklearraren inguruko isiltasun lotsagarri hori

La Parisienne Liberée kazetari, artista eta ekintzaileak irailean plazaratu duen Le nucleaire, c’est fini liburuak (“Nuklearra, izorratuta dago” itzul genezake libreki edo “Akabo nuklearra”) honela dio atzeko azalean: “Industria... [+]


2019-12-07
Antinuklearrekin Elkarrizketa
Hilketa Baten Inguruan

Egun hauetan gertatukoarekin artikulu bat idazteko baino, enziklopedi oso bat idazteko gaia badago. LEMOIZko zentrala dela eta ETAk Joese Mª Ryan injiniadorea bahitu zuen.
Berehala egin zuten eskabidea: injiniadorearen truke Lemoizko zentrala desegitea eskatzen zuten... [+]


“Historiarekin bat datorren erabilera” eskatu du Eguzki talde ekologistak Lemoizko zentralerako

Daborduko Eusko Jaurlaritzaren esku dago Lemoizko zentral nuklearra izango zenaren lur-eremua, eta haren geroaz zalantzak agertu ditu Eguzkik. Ematen zaion erabilera publikoa izan dadila eta betiere lehengoratzeagaz bat egin dezala eskatu du talde ekologistak. Sarritan aipatzen... [+]


2019-10-09 | ARGIA
Alfonso Etxegarairen itzulerari buruzko dokumentala egiteko herritarren laguntza ekonomikoa eskatu dute

Alfonso Etxegarai ETAko kide ohiak 33 urte eman ditu Afrikan deportatuta eta irailaren amaieran jakin zenez, Euskal Herrira itzuli berria da. Itzulera hori kontatu nahi du Caminho longe dokumentalak eta horretarako herritarren diru-ekarpenak jasotzen ari da.


“Lotsagarria da Lemoizko zentrala Jaurlaritzaren esku geratzea Iberdrola ardura ekonomiko guztietatik libratuta”

Estatuak Lemoizko zentral nuklearra Eusko Jaurlaritzaren esku uzteko prozesua bukatzear da, eta, tamalez, Iberdrola guztiz libre geratuko da inguru hura lehengoratzeko izan zitzakeen erantzukizun ekonomiko guztietatik. Eguzkiren iritziz, lotsagarria da eta honelaxe adierazi dio... [+]


Eguneraketa berriak daude