Oroigarri versus oroitarri


2021eko uztailaren 21ean - 09:40
Azken eguneraketa: 11:43

Oraintsu basati homofobo saldo batek kalean bertan ukabilka zein ostikoka eraildako nerabearen aitak, uko egin zion hiriko kale batek bere semearen izena eramateko A Coruñako udalak –hogeita lau ordutan 20.000 sinadura bildutakoan– egindako proposamenari. Badirudi eraildako mutikoaren aitak ez ziola bere semearen memoriari halako protagonismorik opa egin nahi izan, hau da, kale baten izena batere aproposa ez zelakoan balego bezala, lekuz kanpokoa baizik. “Oso ondo erabakita”, izan zen gogora etorri zitzaidan aurrenekoa, hirietako kaleen izenak Historian zehar euren egin zein dohainengatik hainbat arlotan nabarmendutako norbanakoei egoki behar zaizkielakoan bainago. Bestela esanda, agian apurtxo bat gordin ere bai, nik uste dut kaleek zerbait eta batik bat tokian tokiko gizartearen onerako zer edo zer egin dutenen izenak eraman behar dituztela; baina ez, zerbait, berdin dit zer, egin dietenenak, oso harrigarria edo mingarria izanda ere. Samuel izeneko mutiko galiziarra biktima bat izan da, intolerantzia zital eta onartezin baten enegarrena, izugarri krudel, gupidagabe, zentzugabe eraildakoa, gizartea erruz astindutako hilketa deitoragarri bat. Halere, balekoa al litzateke biktimen izenez osaturiko kale-izendegi bat? Ez al litzateke, beharbada, apurtxo bat etsigarria, goibela, ezegokia halako hiri bat topatzea non kaleen izenek ezbeharra, bidegabekeria eta izu-laborria gogoratuko lizkiguketen etengabean? Ez al dago bestelako modu edo leku duinagorik biktimen memoria behar bezala, taxuz, omentzearren?

"Kaleek zerbait eta batik bat tokian tokiko gizartearen onerako zer edo zer egin dutenen izenak eraman behar dituzte"

Bestalde, A Coruñako kale-izendegiaren inguruko pasadizo honek beste bat ekarri zidan gogora, gaur egun mota askotako oroitarrien bitartez benetan oroigarria denari buruz gogoeta luze eta sakon egiteko aproposa: Arabako herrixka batean behiala harraskan arropa garbitzen zuten emakumezkoen omenezko oroitarri batena, hain zuzen. Jende xehe guztiak merezi al luke oroitarri bat? Dena al da berez oroigarria gure kale, plaza edo bazterretan motiboak ezin arruntagoak izanda ere?

Gauzak horrela, behingoan akordura etorri zitzaidan nire aita-amaginarrebek Asturias barreneko herrixka batean duten basetxearen ondoan, aspaldi ez dakit nik zer eraikitzea edo agian amiltzea agindu zuen alkate ohi baten omenezko beste oroitarri benetan bitxi eta batez ere barregarri bat. Areago, oroitarria zegoen txoko baztertu eta ziztrina laster "plaza" izendatu zuten, ezinbesteko udal ospakizuna eginda, jakina, gaita-joleak barne, delako alkate ohiaren memoria nolabait duintzearren.

Hartara, eta harira berriro itzulita ere, gakoa da denok nola edo hala oroigarriak garen aldetik oroitarri bana merezi dugun ala ez. Edo bestela esanda, jende xeheak gauza xeheak –arropa harraskan garbitu, kasuko– egiteagatik oroitarri bana merezi baldin balu, zer merezi lukete taxuzko gauzak, benetan mamitsuak egiten dituztenek, hala nola egiazko maisulanak edo gure gizartearen onerako aurkikuntzak egiten dituzten artistek, ikerlariek edo dena-delakoek? Edo agian xedea ote da, eginbide guztiak ia ezustean meritu bilakatutakoan, kosta ahala kosta oroitarrien bidez parekatzea, arrunta zein bikaina, egunerokoa zein ohiz kanpokoa, lau katu batzuen aldekoa zein gizajende osoarena, hunkitu, harritu edo entretenitu baino egiten ez gaituena zein norbanako hobeak egiten gaituena? Ez al da joera gero eta nabarmenago hau Ortega y Gasset pentsalari espainiarrak aspaldi azaldutako giza-masen ustezko errebolta igualitarioaren atzenekoa, baliteke purrustada moduko zerbait edo; baina, hori bai, beti azpitik, azpijokoan, inor seriotan sumin ez dadin ahaztu dutelako, menturaz atzean utzi dutelakoan, denok kexu, saminduta, inork ezin dituelako urlia, sandia eta berendia gogoratu? Denok ezpal berekoak, denok gu bezalako jende apalaren izenak Historiako izen handien parean egon daitezen aldarrika, denok berezi eta batik bat oroigarriak. Horrenbestez, denok oroitarri bana merezi lukete, esate baterako, malariaren kontrako txertoa asmatzeagatik 2015 urtean Medikuntza Nobela jaso zuen Tu Youyou emakumezko zientzialariak zein berau jaio zen Ningbo hiriko merkatuan jateko saguzarrak saltzen zituzten emakumezko saltzaile ibiltariek.

Bidali zure iritzi artikuluak iritzia@argia.eus helbide elektronikora

ARGIAk ez du zertan bat etorri artikuluen edukiarekin. Idatzien gehienezko luzera 4.500 karakterekoa da (espazioak barne). Idazkera aldetik gutxieneko zuzentasun bat beharrezkoa da: batetik, ARGIAk ezin du hartu zuzenketa sakona egiteko lanik; bestetik, egitekotan edukia nahi gabe aldatzeko arriskua dago. ARGIAk azaleko zuzenketak edo moldaketak egingo dizkie artikuluei, behar izanez gero.


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Iritzia
EITBko Euskara Batzordearen adierazpena

Idatzi honen bidez, EITBko Euskara Batzordeak eta azpian sinatzen duten EITBko organoek euren kezka eta gaitzespena agertu nahi dituzte azken hilabeteetan EITBko zuzendaritza-postuetarako abian ipini diren hautatze-prozesuak direla eta, gutxietsi egin baita euskararen... [+]


Kaldereroak: ‘blackface’ bat donostiar erara?

Ni ez dut nahi nire alaba ijitoz mozorrotzea kaldereroetan. Nik ez dut nahi nire alabaren eskolako haur ijitoak ijitoz mozorrotzea kaldereroetan. Ijito izatea ez delako mozorro bat. Ijito izatea ez delako urtean behin egiten den festa bat, arropa exotikoekin eta aurpegia ikatzez... [+]


2025-02-05 | Iñaki Murua
Bide luzea pauso ttikitan!

Bidea pausoka egiten da, eta hasiak egina dirudiela ikasi nuen aspaldi xamar. Baina jendeak esaldi hori edukiz betetzen ere ikasi nahi du. Bakarrik ezer gutxi lor genezake, hasi orduko etsi, akaso. Sekulako jendetza biltzeak ere antolaketa zaildu eta ikusi beharrekoa gandutu... [+]


Gutxiengoa

Ez zuen egoki jokatu, neurriak hartu behar ziren, bestela, ez dugu ikasten. Itxuraz, ez zen ohartzen egindakoaren inpaktuaz, normal jarraitzen zuen, batzuetan, ingurukoek baino itxura zoriontsuagoz. Gainera, altuegi hitz egiten du, hori ez zaio inori gustatzen. Darabiltzan... [+]


Ez ei dakite zergatik

Hezkuntza Sailak ez ei du ulertzen publikoko langileak zergatik joan garen grebara. LAB sindikatuari galdetzea dauka. Sindikatu horrek akordioa sinatu zuen sailarekin, 2023ko apirilean. Urte bi geroago grebara deitu dute haiek ere, aurrekoetan ez bezala, Hezkuntza Sailak... [+]


2025-02-05 | Tere Maldonado
Irakasle-klaustroak edo mundua nola hobetu

Erretiratu berri den lankide-ohi baten omenez, Historiako irakaslea. Bejondeizula!

Hezkuntza-legeek azpimarratzen dute zein garrantzitsua den ikasleengan pentsamendu kritikoa sustatzea. Baina irakasle-klaustroak, garai batean ideien eztabaidarako eta proposamenak... [+]


Demokraziaren muga geopolitikoak

Mendebaldeko herrialdeetako demokrazia liberalak demokrazia minimalista baten itxura gero eta handiagoa du. Definizioaren muina litzateke hauteskunde bidezko gobernu aldaketak errespetatzen direla. Horren aldaera autoritarioari Levitsky eta Way politologoek autoritarismo... [+]


Teknologia
Kanpokoa mehatxu

Zutabe hau idazten nengoela, gaia aldatu behar izan dut, nire arreta osoa harrapatu dutelako Trumpen muga-zergek. Azalpen gutxi beharko duzue, leku guztietan da berria, Txinako produktuei %10eko zerga eta Kanadako eta Mexikoko produktuei %25eko muga-zergak jarri dizkie. Trumpek... [+]


2025-02-05 | Ula Iruretagoiena
Lurraldea eta arkitektura
Etxeko komuna

Euskadi irratian baineraren ordez dutxa jartzeko iragarkiak etxeko komunean obrak ya hastera animatzen duen kuña hori. Obra erraza, inbestitze txikia eta aldaketa handia iragartzen da. Komunetako sanitarioen joerak aldatu dira eta ahoz aho zabaldu da zeinen eroso eta... [+]


Lanaldia astean 37,5 ordu baino are gehiago laburtzearen erronka

Lan aste laburragoak ezartzeko politika orokorra ekarriko du 2025 urteak, enpresentzako kontratazio berrietarako kostu txikiak eta lan harremanetarako aldaketa norabide eraginkorra ekarriz.

Espainiako gobernu akordioa betetzeko helburuarekin, lanaldia astean 37,5 ordutara... [+]


Hezkuntza sailari

Greba ataritan jaso nuen zuen e-maila, posta pertsonalean. Hasieran, beste askok bezala, grebaren aurrean ze aukera ditugun jakinarazteko zela pentsatu nuen. Baina ez, grebaren aurkako mugimendu politiko eta komunikatiboa zen jasotako e-maila.

Aitortuko dizuet ahozabalik utzi... [+]


2025-01-29 | Aramaixo Bizirik
“Itsaraz” zentral eolikoaren kontrako ingurumen txostenaren balorazioa

Urtarrilaren 16an, Madrilgo administrazioko Trantsizio Energetikorako Ministerioak irrikaz eta kezkaz itxaroten genuen “Itsaraz” proiektuaren gaineko ingurumen-inpaktu adierazpena argitaratu zuen. Ebazpenak makroproiektu honen aurkako erabaki irmoa bezain argia... [+]


Teknologia
Estetikoa

Asteburu honetan 'estetikoa' hitzaren inguruan pentsatzen aritu naiz, lagun batek esandako esaldi baten harira: “Lan hau estetikoa da”. Estetikoa hitzaren etimologia aztertu dut, badirudi jatorrian zentzumenen bidez hautematea zela bere esanahia, eta gerora... [+]


Nortasuna

Aurreko egunean, Bilbon, lagun batekin elkartu nintzen Bira tabernan. Tar-tarrean ari ginen oso gustura eta esan nion: “Noski, Giputxia zarenez, kar-kar-kar”. Eta berak nabarmendu zuen ez zela gipuzkoarra. Nik ongi ulertu gabe, jarraitu nuen esaten, “A! ez?... [+]


Eguneraketa berriak daude