Mateo Balbuena borrokalari komunista hil da, 110 urterekin

  • 1934ko Asturiasko Iraultzan, Eusko Gudarostean eta militar faxisten kontrako gerran aritu zen Lezaman bizi zen komunista amorratu eta aktiboa.


2024ko uztailaren 18an - 11:05
Azken eguneraketa: 15:01

Asteartean zendu zen Mateo Balbuena, Naiz hedabideak jakinarazi duenez. Asturiarra jatorriz (1934ko greba iraultzailean parte hartu zuen oso gaztea zelarik), Lezaman bizi zen aspaldi, baserri batean bere ortua eta lorategia zaintzen, besteak beste.

Izan ere, Amurrion egon zen Guda Zibilean, Leandro Carro batailoiko arduradun gisa, eta San Pedro eta Txibiarte mendietako borroka odoltsuetan parte hartu zuen, besteak beste.

Balbuena 110 urterekin hil da, baina ez modu anonimoan. Izan ere, Urrezko Guka jaso zuen 2018an eta ekintzaile aktiboa izan da modu intelektualean duela gutxi arte. Hainbat liburu idatzi zituen, 100 urte beteta ere, eta Premio Planeta lehiaketako finalista izan zen 1964an.

Militantzia komunistako bizitza

Mateo Balbuena oso gazte hasi zen militatzen Asturiasen, 18 urte zituelarik, hain zuzen. Bi urte beranduago, 1934ko Urriko Iraultzan parte hartu zuen, zeinak armada espainiarrak greba iraultzailea zapaldu zuen militarki.

Beste bi urte geroago, Barakaldon zeuden eskuin muturreko militarrek estatu kolpea abiatu zutenean. Lehen orduetan armak biltzera bideratu zuen bere jarduera eta miliziak osatzeko deia zabaldu zutenean, Balbuenak erantzun zuen eta Donostiara jo zuen. Han Maria Cristina Hotelean gotortu ziren militarren aurka borrokatu zen.

Gero Amurrion egon zen. Refor okupatu zuten eta hiru batailoi sortu zituzten han; Araba -abertzaleak-, Bakunin -anarkistak- eta Leandro Carro -komunistak-. Balbuena komunisten unitateko buruetako bat zen.

Aiaraldean borroka odoltsuetan parte hartu zuen, San Pedron eta Txibiarten. Dena den, Amurrio uzteko beharra izan zuen: "Herrian egon ginen, Italiarrek Bermeo hartu arte. Murgian borrokatu genuen eta ikusi genuen haiek ere diziplina gutxi zeukatela, barre egin genuen ikusi genuenean guregana etorri zirela ikur espainiar batekin, pelotoian. Hori bai, gero bonbardatu gintuzten. Gorpuak atzean utzi genituen, baina metrailadorea ez! Ganekogortan borrokatu genuen ere, burdin hesian... eta hortik Uribe Kostara joan ginen. Azkenean, Torrelavegan zauritu ninduten eta hortik Asturiasera eraman ninduten".

Berez, zauriak ez ziren horren larriak izan, baina hiltzeko arriskuan egon zen, berak gogoratzen zuenez: "Hankan eta bularraren ezkerreko aldean. Jainkoarengan sinetsiko banu, biziraun izana mirari bat izan zela esango nuke, bonba defentsiboez beteriko gerriko bat bainuen jarria. Ez zuen eztanda egin. Figuerasen berrantolatu eta Guadalajarara joan ginen".

Balbuenak gerra amaitu arte ez zuen amore eman eta behin Errepublikaren porrota heldu zenean, saiatu zen Estatu frantziarrera igarotzen, II. Mundu Gerran borrokatzeko. Edonola ere, Guardia Zibilak harrapatu zuen ibilbide luze baten ondoren: "Ni saiatu nintzen Frantziara heltzen. Gauez egiten nuen bidea eta egunez kobazuloetan edo ahal nuen lekuetan lo egiten nuen. Bost aldiz pistola atera nuen ihes egiteko. Ez nuen ezer jateko, nire erlojua aldatu nuen ogiaren truke. Broton Guardia Zibilak tirokatu ninduen, adibidez. Handik gutxira bidezain batekin topatu nintzen. Horrek bere ogitartekoa eman zidan baina gero Guardia Zibila informatu zuen. Gau horretan, lo nengoen bitartean atxilotu ninduten".

Errepresioa

Atxiloketaren ostean etorri zen errepresioa. Hala ere, Balbuena zorionekoa izan zen. 12 urteko espetxe zigorra ezarri zioten eta Huescan, Jacan eta Larrinagan egon zen preso. Azken espetxe horretan Barakaldotik heldu ziren bere aldeko informazioak, tabernetara ez zela joaten argudiatuta, eta baldintzapeko askatasunean geratu zen.

Gero Bilbon bertan epaitu zuten: "Nire abokatuak eskatu zion fiskalari gogor egurtzea. Pentsa ezazu zer nolako defentsa geneukan... 6 urteko zigorra ezarri zidaten azkenean, baina kartzelara joan ordez erbestearekin zigortu ninduten. Nire etxetik 200 kilometrotara joan behar nintzen bizitzera. Xixongo bidea hartu nuen, baina kontrolatuta nengoela pentsatu nuen eta Cangas de Onisera joan nintzen. Zelula komunista bat sortu nuen eta Alderdi Komunistaren zuzendaritzarekin jarri ginen harremanetan".

Bere militantziagatik berriro atxilotu zuten eta Madrilen galdeketa izan ondoren -kide batek bere buruaz beste egin ondoren torturak pairatzen ez jarraitzearren- erakundea utzi zuen. Meatzari izan zen eta gero bere akademia sortu zuen. Burgoseko Prozesuko bi epaitu izan ziren bere ikasle.

Militantzia utzita ere, jarduera intelektuala eta komunista ez zuen inoiz alboratu eta liburu ugari idatzi zituen gai anitzak landuta: komunismoa bera edota ekologia. 102 urterekin sinatu zuen azkena.


Irakurrienak
Matomo erabiliz
Azoka
Kanal honetatik interesatuko zaizu: Historia
Lineal A idazkunik luzeena

Lineal A duela 4.800-4.500 urte erabilitako idazkera minoikoa da. Berriki, Kretako Knossos jauregi ezagunean, bolizko objektu berezi bat aurkitu dute, ziurrenik zeremonia-zetro gisa erabiliko zutena. Objektuak bi idazkun ditu; bata, kirtenean, laburragoa da eta aurkitutako... [+]


Gizonak frontera, emakumeak zubira

Londres, 1944. Dorothy izeneko emakume bati argazkiak atera zizkioten Waterloo zubian soldatze lanak egiten ari zela. Dorothyri buruz izena beste daturik ez daukagu, baina duela hamar urte arte hori ere ez genekien. Argazki sorta 2015ean topatu zuen Christine Wall... [+]


Resako aztarnategia Andosillan
Ebroko muga zaharraren lorratzetan

Nafarroako Erriberako Andosilla herrian, sorpresa ugari ematen ari den indusketa arkeologikoa egiten ari dira Aranzadiko arkeologoak eta herritar boluntario taldeak. Resako aztarnategian orain arte oso ezezaguna zaigun Goi Erdi Aroko gizarteak hobeto ulertzeko aztarnak aurkitu... [+]


2025-03-31 | ARGIA
Iruña-Veleia afera argitzea eta ondarea ez suntsitzea eskatu dute Gasteizen

Iruña-Veleia auzia “behin betiko” argitzea eskatu dute martxoaren 30ean, Gasteizen egindako manifestazioan. Iruña-Veleia argitu, ez suntsitu plataformak aztarnategian egindako “txikizioak” salatu ditu eta Arabako Foru Aldundiaren ardura... [+]


Ezkabako ihesaldia gogoratzeko, La Fuga mendi-martxa

Kirola eta oroimena uztartuko dituzte, bigarrenez, mendi-martxa baten bitartez. Ez da lehiakorra izanen, helburua beste bat delako. La Fuga izeneko mendi martxak 1938ko sarraskia gogorarazi nahi du. Ezkabako gotorlekuan hasi eta Urepelen amaituko da. Maiatzaren 17an eginen dute.


Homosexualen aurkako Bilboko auzitegia

Bilbo, 1954. Hiriko Alfer eta Gaizkileen Auzitegia homosexualen aurka jazartzen hasi zen, erregimen frankistak izen bereko legea (Ley de Vagos y Maleantes, 1933) espresuki horretarako egokitu ondoren. Frankismoak homosexualen aurka egiten zuen lehenago ere, eta 1970ean legea... [+]


2025-03-26 | Axier Lopez
Espainiako Guardia Zibilaren historia bat
Hemendik alde egiteko arrazoiak

Fusilamenduak, elektrodoak eta poltsa, hobi komunak, kolpismoa, jazarpena, drogak, Galindo, umiliazioak, gerra zikina, Intxaurrondo, narkotrafikoa, estoldak, hizkuntza inposaketa, Altsasu, inpunitatea… Guardia Zibilaren lorratza iluna da Euskal Herrian, baita Espainiako... [+]


Koordinakundea eratu dute, Bigarren Mundu Gerran deportatu zituzten euskal herritarrak ezagutarazteko

Deportazioaren Memoriarako Euskal Koordinakundeak aintzat hartu nahi ditu Hego Euskal Herrian jaio eta bizi ziren, eta 1940tik 1945era Bigarren Mundu Gerra zela eta deportazioa pairatu zuten herritarrak. Anton Gandarias Lekuona izango da haren lehendakaria, 1945ean naziek... [+]


2025-03-21 | Axier Lopez
‘Pikoletoak’ ere Euskal Herrian euskaraz

Guardia Zibilaren historia bat - Hemendik alde egiteko arrazoiak izenburupean, datorren astean argitaratuko dugun 305. LARRUN aldizkariaren pasarte batzuk dira ondorengoak, erakunde armatuaren sorrera garaietan girotutakoak.


Hwei-Ru Tsou. Brigadista txinatarrak xede
“Batera gogoratzen ditugu Gaza eta Gernika!”

Iazko uztailean, ARGIAren 2.880. zenbakiko orrialdeotan genuen Bego Ariznabarreta Orbea. Bere aitaren gudaritzaz ari zen, eta 1936ko Gerra Zibilean lagun egindako Aking Chan, Xangai brigadista txinatarraz ere mintzatu zitzaigun. Oraindik orain, berriz, Gasteizen hartu ditu... [+]


Estatua perfumatuak

Eskultura grekoerromatarrek bere garaian zuten itxurak ez du zerikusirik gaurkoarekin. Erabilitako materiala ez zuten bistan uzten. Orain badakigu kolore biziz margotzen zituztela eta jantziak eta apaingarriak ere eransten zizkietela. Bada, Cecilie Brøns Harvard... [+]


Maite Errarte:
“Etorkizuneko etnografoek sakelekoen bilakaera aztertuko dute akaso”

Aranzadi Zientzia Elkarteko Etnografia Sailaren zuzendari berria da Maite Errarte Zurutuza (Beasain, 1995), urrian Fermin Leizaolaren lekukoa hartu ondoren. Kultura materiala aztertzen jarraitzeko beharra azpimarratu du, gizartearen memoria eta bizimodu aldaketak erregistratzeko... [+]


Benetako ninjek ez dute misteriorik

Japonia, XV. mendea. Espioitzan eta hilketa ezkutuetan espezializatutako eliteko talde militarra sortu zen. Edo horixe uste du behintzat Stephen Turnbull historialari britainiarrak. Beste aditu batzuen ustez, askoz lehenago sortu ziren ninjak, duela 2.300-2.500 urte inguru. Eta... [+]


Eguneraketa berriak daude