Euskal Herria banatzen duten hiru eremu administratiboetan hezkuntzan euskararen egoera ezberdina izanik ere, guztietan aldaketak egitea beharrezkoa dela azpimarratu du.
Kontseiluak Euskal Herriko hezkuntzan euskararen egoera aztertu eta proposamenak egin ditu, eta adierazi du "euskararen normalizazioaren eta biziberritzearen alde jauzia" egin behar dela hezkuntzan. Azpimarratu du lurraldearen arabera banatutako hiru eremu administratiboetan egoera ezberdina bada ere, guztietan dagoela aldaketak egin beharra.
Araba, Bizkaia eta Gipuzkoari dagokienez, EAEko Hezkuntza Legearen proiektua mahaigainean den honetan, kezkatuta agertu da Kontseilua. Egokitzat jo ditu Eusko Jaurlaritzak Legebiltzarrera bidalitako lege proiektuan proposatutako zenbait aldaketa, esaterako, ikasleen euskara eta gaztelania irteera profila B2an zehaztea edota ikastetxe bakoitzak hizkuntza proiektua osatu behar izatea. Hala ere, helburuak "zehatzak" diren arren, haietara iristeko bidea "erabat lauso" dagoela deritzo. Horregatik, zehaztasunak eskatu ditu, legeak "euskara gehiago izan dezan", eta, batez ere, "euskara gutxien dutenek gehiago izan dezaten".
Ikasleak euskaraz jabetzeko bideak izan beharreko elementu gehiago ere gaineratu ditu: "euskara ikas- eta irakats-hizkuntza izango duen eredu orokortu inklusiboa, euskal kultura ardatz izango duen euskal curriculuma eta hezkuntza ez-arautua osorik euskaraz garatzea".
Nafarroa: gehiengoa euskararekin harremanik gabe
Nafarroan, berriz, iaz derrigorrezko hezkuntzan ikasleen %63k ez zuen euskararik jaso eskolan, G ereduan baitzeuden matrikulatuta. Euskara eskolako hizkuntza nagusi zutenak, hots, D ereduan ikasi zutenak, %24 izan ziren. Haur Hezkuntzan ere gehiengoa da euskararik jasotzen ez duena: 2023-2024 ikasturteko izen-emateetan, %52 izan dira G ereduan matrikulatutakoak, %18 A ereduan eta %30 D ereduan.
Kontseilua kezkatuta dago datu horiekin, izan ere, "D ereduak urteak daramatza %30era hurreratzen den langa hori gainditu ezinik". Horren atzean hainbat arrazoi daudela uste du. Alde batetik, Gobernuak PAI ereduak indartu eta sustatu izana. Eredu horietan gazteleraz gain ingelesa edo atzerriko beste hizkuntza batzuk eskaintzen dituzte irakats-hizkuntza gisa. "Ondorioz, lehenago seme-alabei ohiko irakaskuntzatik haragoko gehigarri bat eskaintzeko helburuz D eredura jotzen zuten guraso askok PAIetara jo du, eta gehigarri hori emateko bide gisa beste hizkuntza batzuk hautatu".
Migratzaileei euskararen ikuspegitik "inolako harrerarik" ez egitea ere arrazoietako bat dela dio, beste herrialdeetatik datozen ikasleak euskararik gabeko ereduetara bultzatzen direlako.
Nafarroako zonifikazioa ere auzitan jarri du Kontseiluak. Izan ere, euskararen ofizialtasunaren arabera, asko aldatzen da lurralde bateko edo besteko hizkuntzaren egoera. "Eremu euskaldun" izendatutakoetan, ikasleen gehiengo handia da D ereduan ikasten duena; "eremu ez-euskaldunean", berriz, gutxiengoa. "Zonifikazioak eta haren bidez ezarritako arau eta oztopoek aurretiazko joera soziolinguistikoa indartu ez ezik, elkarren artean gero eta urrunago dauden errealitateak sortu dituzte".
Horregatik, premiazko bi neurri proposatu ditu Kontseiluak Nafarroarako: D eredua sustatzeko politikak abian jartzea eta Nafarroan eskolatzen diren haur guztiei euskara eskaintzea.
Ipar Euskal Herrian, ofizialtasunik eza traba
Eskolan euskara jasotzen ez dutenen kopurua are handiagoa da Ipar Euskal Herrian, %57. Lehen mailetan, euskara irakats-hizkuntza nagusi izango dutenak %15 baino ez dira izango. Bigarren hezkuntzan aldiz, euskararekin harremana izango dutenak %21 izango dira (murgiltze eredua, elebiduna zein euskara ikasgai dutenak batuta).
Ofizialtasunik eza arazo handitzat jo du Kontseiluak euskarazko ereduetan aurrera egiteko, horrek berarekin dakarrelako "aldian aldiko gobernu eta erabakien menpe jardun behar izatea euskarazko irakaskuntzak". Horren adibidetzat jo du baxoa frantsesez egin beharra, eta euskaraz egin ahal izateko eskubidea aldarrikatu du. Horrez gain, sare publikoan euskara nagusi izateko oztopo asko gainditu behar direla azpimarratu du, eta traba horiek ezabatzeko eskatu.
Joan den uztailean, hilabete batez, 127 gaztek 400 kilometroko espedizioa oinez egin dute Euskal Herrian gaindi. Abenturazale haiek Jzioquitarrak deitzen dira eta 30 egunez, 27 herri bisitatu eta hainbat euskal eragile ezagutu dituzte. Aurten, EuskarAbenturako helburuak aise... [+]
Faith Chepngetich Kipyegon keniarrak 1.500 metroko atletismo proba irabazi zuen larunbatean, Paris 2024ko azken-aurreko egunean, bigarren emakumezkoa bilakatuz historian atletismoan urrezko hiru domina olinpiko erreskadan lortu dituena. Gauzatxo bati ere erreparatu... [+]
Xabier Zabaltza Perez-Nievas historialaria, idazlea eta EHUko irakasleak 'Euskal Herria heterodoxiatik' izeneko liburua plazaratu berri du. Bertan dio Euskal Herria ezinbestean euskara eta euskal kulturaren bidez eraiki behar dela eta horretarako funtsezkoa dela euskara... [+]
Euskarazko Wikipediak ekimen interesgarri bati ekin dio 2024 honetan. Euskal Herriko Historia 100 objektutan. Ideia hartu zuten wikilari euskaldunek antzeko motiboarekin apailatutako liburu batzuekin. BBC-k eta British Museum Londreskoak Munduaren Historia bat egin zuten 100... [+]
Aspaldidanik Saran bizi den arren, goiza Bidasoaren ibarrean pasa behar zuenez gero, Hondarribiko parte zaharrean zitatu gaitu Ruper Ordorikak (Oñati, 1958). Goiz eguzkitsuan, puntual eta irribarretsu agertu da maldan gora, konsistorioaren parera, turista gazte kuadrilla... [+]
Euskaltzaleen Topaguneko kideek euskara sustatzeko jarreren inguruko datu kezkagarriak hauteman dituzte. Hori dela eta, Gero eta aldeko gehiago gizartean ikerketaren bidez, herritarrak euskarara hurbiltzeko estrategia berriak landu dituzte. Horretaz mintzatu dira, apirilean,... [+]
Hizpidea jarri zuen Pello Salaburuk sare sozialetan, aipatuta hemendik hamabost urtera etorkinen pisua Bizkaian biderkatu egingo zela, biztanle guztien %22 izateraino, eta hori badela “zinez euskararen mehatxua”. Jakina, horrela botata, beste zehaztasunik gabe, azkar... [+]
Ekainean kaleratu zuen Anthropic enpresak Claude adimen artifizialaren (AA) Claude 3.5 Sonnet izeneko bertsioa. Eta joan den asteko nobedadea, Android aplikazioa. AA inbento hauek jada ohituta gauzkaten bezala, euskaraz oso txukun aritzen da. Beñat... [+]
"Euskara eta euskal literatura, programaketatik ikasgelara" jardunaldian parte hartu zuen Katixa Dolhare Zaldunbidek. Seaskak eta UEUk antolatu Udako Ikastaroen barne. Bere problematikak horiek ziren: Zer leku du literaturak hezkuntza programetan eta nola landu euskal... [+]
Iñaki Iurrebaso soziolinguistak euskararen egungo egoeraren argazkia egin du Baionan iragan zen Hizkuntz politikari buruzko ikastaroan, muga-gaindiko ikastaroen kari.
Eusko Jaurlaritza berriko bozeramaile Maria Ubarretxenak lehenengo elkarrizketa Euskadi Irratiari eman zion. Solasaldian asmoez jardun zuen, kontu orokorrak adierazi zituen, ezinbestean, gobernua martxan jarri berri zegoelako. Adeitsua izan zen tonua kazetari eta eledunaren... [+]