“Futbola? Benetan? Inguruan dugun egoerarekin?” pentsatuko du batek “Futbola eta arkitektura? Nola?” beste batek. Honako egun hauek bereziki ezberdinak dira lanera joan behar ez dugunontzat (Animo eta babesik beroenak besteei! Bizitzak erdigunera!); beste erritmo batean bizi ditugu, nolabaiteko patxadarekin, normalean hain azeleratuta aurrera doan gure eguneroko honetan. Bada, esan ohi da futbola, edo are gehiago, estadioak eta bertako giroa gizartearen isla direla. Telebista kontratu, fitxaketa eta diru kantitate estratosferikoez gain, fenomeno sozial bezala ere ulertu daiteke futbola, eta kasu honetan arkitektura edota hirien antolakuntzarekin lotzea bururatu zait gaueko ordu txiki hauetan.
Ez dakienarentzat, Haussmann plana 1850-1870 urteen bitartean Paris hiria berrantolatzeko izen bereko arkitektoak proposatu eta egikaritu zen hirigintza jarduketa da. Helburu nagusia hiria “garbitzea” zen, nolabait aireztatzea garaiko gaixotasunei aurre egiteko. Horretarako, boulevard handi eta zuzenak planteatu ziren, espazio zabalak, “erosoak”, “atseginak”… proiektatuz; baina plan honek bere “B aldea” ere bazuen. Guzti hau hiria kapitalismoaren mesedetan jartzeko lehenengo urratsa baino ez zen. Boulevard hauek eraikitzeko milaka etxe bota behar izan ziren, auzoak desitxuratu eta suntsitu ziren, biztanleak kanporatu, espazioa militarizatu, garaiko matxinadak baretu (kale handi eta zabal hauetan ezin ziren apenas barrikadarik egin), kontrol soziala ezarri, etxebizitzen eta lursailen prezioen gorakada… Pentsatu dezakegu honako prozesua zaharkituta dagoela, baina ikusten denez, hiria proiektatzeko ikuspegi kapitalista honek gaurkotasun handia dauka. Hainbat hirietan ematen den elitizazio edo gentrifikazioarekin lotu daiteke futbol estadioetan ematen den prozesua.
"Ez dakienarentzat, Haussmann plana 1850-1870 urteen bitartean Paris hiria berrantolatzeko izen bereko arkitektoak proposatu eta egikaritu zen hirigintza jarduketa da"
Langile klaseak sortutako kirola, gaur egun honen antipodetan dagoela esan genezake, futbol profesionala behintzat. Hirian gertatu den bezala, herri eta langile sektoreak gutxinaka aldendu egin dira estadioetatik, kirolaren modernizazioaren aitzakiapean. Gure aitite-amamek lehen “Generala” (horrela deitzen zitzaion behintzat San Maméseko harmaila herrikoiari) okupatzen zuten hasiera batean, geroago hauen seme-alabak fondoetara mugiarazi zituzten eta gaur egun apenas ikus daitezke porteria atzean edota estadioko izkinaren batean. Logikoa denez, estadioek, hiriek bezala, segurtasuna eta erosotasuna bermatu behar dute, obrak egin behar dira eta espazioak txukundu. Arazoa nagusia da honakoa aitzakia bezala baliatzen denean bertako propioak diren “biztanleak” kaleratzeko. Hiriko zentro historikoak, alde zaharrak, husten ari dira bizkortasun harrigarri batean. Historikoki borroka esparru edota tentsio guneak izan direnak, turistentzako eta dirudunentzako espazioak bihurtu dira, izan zirenaren “antzezlana” soilik uztea helburu duten “birgaitze” prozesuen ondorioz. Berdina gertatzen da gure harmailekin, gutxinaka prezio eta legedi zorrotzengatik husten ari dira eta alboratu egin dituzte/gaituzte. Ohikoa bihurtu da futbol taldeak enpresa bezala baliatzea, hiriko marka handitzeko helburuarekin. Honen helburua hiria merkaturatzea da, mundu mailako konpetentzian sartu turistak eta kanpoko enpresak erakartzeko. Seguruenik inguruko adibiderik esanguratsuenak FC Barcelona, Real Madrid CF edota PSG izango lirateke. Normala da eskaintzak aurkitzea non dirutza ordainduta eskaintzen dizkizuten hiriko tour gidatuak, enpresentzako esperientziak, kontaktu eta negozioak egiteko VIP areak, museorako sarrera, partidurako sarrera, dendan merchandising ofiziala erosteko bonoak… hiriarekin lotutako erabateko esperientzia. Arrotza badirudi ere, zenbat denbora pasatuko da gurean ere Pintxos in Old Town and football experience in Reale Arena edota Enjoy San Mamés Basque Arena and ‘poteo’ in Pozas street (denok dakigu ingelesez dena hobea dela) ohiko paisaian txertatzeko? Harmailak hustu eta hauetan cheerleader/animazio talde faltsuak jarri/jarriko dituzte, arima gabekoak, klubeko zuzendaritzen aginduei jarraika taldea “animatzeaz” arduratuko direnak inolako errebindikaziorik gabe, gogaikarriak ez direnak. Ez al da gure hirietan ematen ari den prozesu iguala? Nolabaiteko antzezlana prestatu, gatazka sozialak isildu, kaleak garbi mantendu pankarta eta pintadetatik… azken finean kapitalismoaren gurpila ez geldiarazi, normaltasunaren eta modernitatearen aitzakiapean, gure kale eta harmailak arima eta nortasunik gabe utziz.
"Arrotza badirudi ere, zenbat denbora pasatuko da gurean ere Pintxos in Old Town and football experience in Reale Arena edota Enjoy San Mamés Basque Arena and ‘poteo’ in Pozas street ohiko paisaian txertatzeko?"
Etxera ekarriz gero hausnarketa, zer polita daukagun Bilbo ezta? Zer nolako estadio puska eraiki duten (zein egoeratan?) ezta? Baina norentzako? Ez gaitezen engainatu, ez gara inoiz espazio horien jabe edota partaide izango. Nolabait disfrutatu bai, nahi beste paseotxo eman Abandoibarratik, bertako eraikin ikusgarriak ederretsi, ordaindu dezaketenek estadiora joan nonoiz... Baina ez jabetu espazioaz, okurritu bez bertako landetan eseri eta bokata batzuk jaten jartzea edota lagunekin zerbait hartzen egotea. Kasualitatea edo ez, bertako eraikin liluragarriak hiriko boteretsuen isla dira (Iberdrola, Deustuko unibertsitatea, Melia hotela, Zubiarteko multinazionalak...), inguruaz “gozatu” bai, baina ez zarete inoiz horren parte izango, behin eta berriz gogoratuko dizute haien eraikinentzat espresuki proiektatutako lorategi-aldare horietatik. Akaso ez da berdina gertatzen San Mamésekin? Kasualitate edo ez, zelai zaharreko preferentziak desagertu eta orain harmaila guztiak tribunak omen dira, VIP palkoak ere agertu zaizkigu (nortzuek okupatzen dituzte? Loturatik al dute lehen aipatutako eraikin moderno horiekin?)… Ez al da estadioa berritu segurtasunaren eta modernitatearen aitzakiapean, egiatan Athletic eta Bilbo marka indartzea helburu zuen operazioan? Non dago fondoak okupatzen zuen gazteri sutsu eta errebeldea? Apenas presentzia dauka zelai berrian... Azkenean hiria eta estadioa parean daude. Zer ezberdintasun dauka Bilboko Gran Via-n egon edo Madrilgoan? Multinazional denda antzerakoak aurkituko dituzu, modu berean apainduta dauden tabernak, akaso baldosak edo lauzak ezberdinak dira… eta iguala gure zelaiarekin. Ez al dira gaur egungo Emirates estadium, Wanda metropolitano, Bayern Arena, Wembley stadium, San Mamés… haien arteko antzerako kopiak? Pertsonok eta immaterialtasunak egiten dugu hein handi batean antzera kapitalismoaren mesedetan proiektatutako espazio hauek ezberdin, baina honen arteko langa lausotzen da agente aktibo izatetik kontsumo agente huts izatera pasatzen garenean.
Klase borrokak gizartearen kapa guztiak zeharkatzen ditu. Noski, herri eta langile sektoreak ere egon badaude espazio hauetan, baina gogaikarriak dira kapitalaren mesedearen pean dauden hiri eta futbol taldeentzat, izan estadioan edota kalean, futbolean edota hirigintzan.
“Futbola ere lapurtu digute…” zihoen batek, “hiria ere lapurtu digute…” gehitu genezake alderaketari jarraika; utziko diegu? Eta bitartean hor daude/gaude azken erromantikoak, azken erresistentzia, espazio publikoa, hiri eta estadioari agur esan nahi ez diogunok. Beraz, berandu baino lehen, berreskuratu ditzagun dagozkigun kale eta harmailak!
Bidali zure iritzi artikuluak iritzia@argia.eus helbide elektronikora
ARGIAk ez du zertan bat etorri artikuluen edukiarekin. Idatzien gehienezko luzera 4.500 karakterekoa da (espazioak barne). Idazkera aldetik gutxieneko zuzentasun bat beharrezkoa da: batetik, ARGIAk ezin du hartu zuzenketa sakona egiteko lanik; bestetik, egitekotan edukia nahi gabe aldatzeko arriskua dago. ARGIAk azaleko zuzenketak edo moldaketak egingo dizkie artikuluei, behar izanez gero.
Bagira prozesuaren emaitza, Herri bidea bide-orria izan zen. Bide-orri honetan, abertzaleen helburua herriari boterea itzultzea dela aipatzen da, eta boterea itzultzeko, herriari burujabetza maila maximoa emanen dioten instituzioak herriari eskaintzea adierazten da. Zehazten da... [+]
Hizpidea jarri zuen Pello Salaburuk sare sozialetan, aipatuta hemendik hamabost urtera etorkinen pisua Bizkaian biderkatu egingo zela, biztanle guztien %22 izateraino, eta hori badela “zinez euskararen mehatxua”. Jakina, horrela botata, beste zehaztasunik gabe, azkar... [+]
Laugarrenez altxatu da eguzkia Baionako besten eremu setiatuan eta uste dut, septentrioko Euskal Herri honetan, hatsa hobekiago hartzen dugula, batez ere gure hiru diputatuak Fronte Herritar Berrikoak direlako eta olde beltz-kakia hirugarren postura zokoratu dugulako. Bi gauza,... [+]
Joseba Diez Antxustegi EAJk Eusko Legebiltzarrean duen bozeramaile berriaren iritziz, Imanol Pradales lehendakariak "esperientzia handiko emakumez eta gizonez osatutako gobernua osatu du, sektore profesionaletan errespetatuak eta Euskadirekin konpromisoa hartu... [+]
Pedrosa andere agurgarria:
Zorionak, Hezkuntza sailburu izendatu zaituztelako. Ez da ardura berria zure gainean izango duzuna aurrerantzean. Ederto ezagutu behar duzu Hezkuntza Saila, lau urte sailburuorde eman ostean. Ikasturtea bukatuta, kontu batzuk gogoratu nahi nizkizuke... [+]
Joe Bidenen narriadura kognitiboaren eztabaidak bi urte inguru ditu. Batzuetan portaera bitxia zuen, beste batzuetan ez zitzaion ondo ulertzen edo egiak ez ziren gauzak esaten zituen, semea Iraken hil zitzaiola, adibidez. Halere, establishment liberalak bere egoera kognitiboari... [+]
Ilarei buruzko artikulu bat irakurri nuen duela bizpahiru egun, Guillem Martinezena, eta ez dakit ondo ulertu nuen. Kontatzen zuen etxe azpian ezer berezirik ez zuen izozki denda bat daukala, eta azken aldian ireki orduko izaten duela jendea, bata bestearen atzean ordenatuta,... [+]
Ez dut oso argi gure bizitzak gidatzeko, banaka, botere nahikoa dugun, baina saiatzen jarraitu behar dugula bai. Taldean gauza asko egin badaitezke ere, egunero gure buruarekin borroka bakartia dugu aurrera egiteko. Gizaki gehienok, bizitzea den norabide bakarreko ur... [+]