Euskararen egoeraz EAEn


2023ko apirilaren 13an - 11:52

Autonomia Estatutuak abenduan 44 urte beteko ditu eta euskal hizkuntza ez doa aurrera uste zen bezain azkar. Heziketan aurrerapauso handiak eman diren arren (batez ere, arlo publikoari esker) gizarte mailan, dirudienez, atzera jotzen ari da azken denboran. Hori zergatik gertatzen den ulertzeko, eta ahal den heinean konpontzeko, izan daitezkeen arrazoiak agerian utzi behar dira nahi eta nahi ez. Nik, hemen, ideia batzuk plazaratuko ditut, ez gai honen aditua izateagatik, erdaratik euskarara egindako bidea eta esperientzia lagungarri izan daitezkeelako baizik. Eta Euskadiz ari garenez, ezin baztertu zer egoera desberdinak dauden hiru probintzietan. Baina, egoera okerrenean daudenei (Bizkaia eta Araba) begiratu behar diegu, batez ere. Horietan egiten dena eta egin daitekeena da, nire ustez, euskarak bizirik irauteko gakoa.

Euskara hizkuntza zaila da. Katalana eta galegoa, kasu, gazteleraren familiakoak direnez, askoz errazagoak dira ikasteko edo, gutxienez, ulertzeko. Horregatik, egin beharreko lehen pausoa euskara erraztea zatekeen, da eta litzateke.

Hori lortzeko bidean, oztopo handia da hizkuntza arruntean, hots, lagunen arteko elkarizketetan, euskalkiak mantendu nahi izatea, batzuk tematzen diren bezala. Euskara da salbatu behar dena, ez tokiko euskalkia. Eta gauza bera esan daiteke hitanoari buruz. Hala bata nola bestea euskal hiztun petoen artean manten daitezke, baina ez euskara ikasi edo ikasten ari direnekin. Biztanlegoaren gehienak euskaraz egiten duenean berreskuratu ahalko dira erraz.

Ezin da desagertzeko arriskuan dagoen hizkuntza bat errekuperatu gizarte osoa kontuan hartu gabe. Ahalegin gehienak irakaskuntzan jarri diren bitartean helduak ahaztuta geratu dira

Edozer ikasketekin gertatzen den bezala, errazagoa da ikastea gustuko hartzen denean, inposatuta sentitzen denean baino. Eta ez naiz ari eskola eta institutuei buruz, non ikasgai guztiak inposatuak baitira, lan bat lortzeko euskararen exijentziari buruz baizik. Euskara ez da galtzen edo irabazten hainbat lanpostuak lortzeko (arlo publikoan bakarrik, gainera) euskara titulua bai edo ez eskatzeagatik, nahiz eta batzuk, frogarik gabe, horrela planteatu. Aldrebes, hori, maiz, segregaziorako tresna da eta lagun asko euskararen kontra jartzeko ere. Zenbat dira euskara titulua lortu arren bere lanean gero ia inoiz erabiltzen ez dutenak? Egizaleak izan behar dugu horretan.

“Titulitis” delakoa aurrera doan heinean, euskarak atzera jotzen du. Eta ez da zaila ulertzea zergatik: HABE ikastaroak ez daude planteatuta euskara zabaltzeko baizik eta matrikulatzen direnek tituluak lortzeko. Bueltatxo bat eman erakunde horren gela batetik eta galdetu han ikasten den jendeari, zergatik dauden, zer eta nola irakasten dieten… Berehala jakin daiteke zer den funtzionatzen ez duena. Helduek euskara ikasteko sortutako erakundea iragazki bilakatu baita eta ikastaroak hasten dituzten askok desmoralizatuta uzten dituzte.

Ezin da desagertzeko arriskuan dagoen hizkuntza bat errekuperatu gizarte osoa kontuan hartu gabe. Ahalegin gehienak irakaskuntzan jarri diren bitartean helduak ahaztuta geratu dira. Nola lortuko da ikasleak euskara erabiltzea gurasoek eta familiako heldu gehienek ez badakite? Eta, nola lortuko da helduek euskara ikas dezaten horretarako diru asko ordaindu behar badute? Langile eta etorkin artean, zeinek ordain dezake, gaur egun, 300 euro baino gehiago euskara ikasteko HABEan? Eta, nondik atera dezakete heldu gehienek denbora euskara ikasteko?

Euskara titulua lortzeko azterketen emaitzek zera adierazten dute: gainditu ez dutenen kopurua oso altua dela. Horren kausa bat baino gehiago izan daitezke baina duela urte mordoa, Xabier Quintanaren hitzaldi batera joan nintzen; bertan Israelen bere hizkuntza berreskuratzeko egindako ahaleginaz mintzo zen Xabier. Aipatutako datuen artean bi gorde ditut nire gogoan: bat, israeldarrek sinpleago eta denontzat komun zen hizkuntza baten aldeko apustua egin zutela eta, bi, hizkuntza zekitenek ez zekitenekiko jarrera laguntzailea zutela, hots, eta hemen gertatzen denaren kontra, norbaitek beste baten hizkera entzuterakoan akatsen bat nabaritzen bazuen gozoki zuzentzen zuen nola esan beharko zukeen adieraziz.

Holako zuzentzaileak beharko genituzke gure artean ere, alegia, garbitasun morfologiko eta sintaktikoari baino jendeak ikasteko duen nahia eta esfortzuari garrantzi gehiago ematen dietenak.

Julen Goñi. Filosofia irakasle ohia.

Bidali zure iritzi artikuluak iritzia@argia.eus helbide elektronikora

ARGIAk ez du zertan bat etorri artikuluen edukiarekin. Idatzien gehienezko luzera 4.500 karakterekoa da (espazioak barne). Idazkera aldetik gutxieneko zuzentasun bat beharrezkoa da: batetik, ARGIAk ezin du hartu zuzenketa sakona egiteko lanik; bestetik, egitekotan edukia nahi gabe aldatzeko arriskua dago. ARGIAk azaleko zuzenketak edo moldaketak egingo dizkie artikuluei, behar izanez gero.


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Irakurleen gutunak
Negoziazioa: negarrerako zioa

Hezkuntza publikoko irakasleok  hamabost urtetan berriztu gabeko lan-hitzarmena eguneratzeko eta hobetzeko beharra eta eskubidea dugu. Horretarako, benetako negoziazio batean murgilduta egon beharko genuke, baina errealitatea negargarria da. Negoziazio batean, alde oro ados... [+]


Mikel Oterori erantzuna

Badira bi aste beste behin makroproiektuei kaleetan oposizio argi bat erakutsi geniela. Milaka eta milaka pertsona atera ginen kalera dinamika suntsitzaile honek amaitu behar duela aldarrikatzera. Bada, dirudienez horrek ez du lurraren suntsiketaren aldeko politikarietan inolako... [+]


Gasteizen, eskaleak soberan daude

Duela aste batzuk, Diputazio kalean, Gasteizko erdigunean, bi gizonek etxerik gabeko pertsona bat bota zuten lo egiten zuen lokalaren kanpoaldeko eskailera-buru txikitik. Bota ez ezik, berehala metalezko baranda bat ere jarri zuten lonjaren aurrean. Lokala luzaroan hutsik egon... [+]


Euskara: makila guztien zahagia

Hizkuntzakeriatik edo glotofobiatik eta, zer esanik ez, euskararen aurkako gorrototik, askotan ikusi izan dugu gure euskara makila guztien zahagi bihurturik. Azkena, Anton Arriola Kutxabankeko presidentea ibili zaigu makilakari lanetan gure hizkuntzari astindu eta makilakada... [+]


Badago lotura Euskal Yaren eta AHTren artean Nafarroan

Ez dezazuela lotura hau Ezkiotik bilatu, ez eta Altsasutik ere, are gutxiago Ebro ibaia Castejonetik zeharkatuz. Euskal Yaren eta Nafarroako AHTaren arteko lotura, edo hobeto esanda, loturak, dagoeneko errealitate bat dira. Pluralean dauden lotura horiexek dira kezkatu beharko... [+]


Apirilak 6, justizia euskararentzat

Ez atera zalapartarik, ez konfrontatu, ez biktimizatu... eta obeditu. Subjektu zapaldu gisa, kasu honetan euskaldun gisa, mintzo gara, zenbatetan entzun behar izan ditugu halakoak? Ironiaz, honelaxe esan zuen, duela bi urte, Euskaltzale Independentiston Topaketan, Amets... [+]


Borrokak balio du: Israel Premier Tech, ez aurten, ez inoiz

Aurten "Israel Premier Tech" txirrindularitza talde israeldarra ez da Lizarraldeko Miguel Indurain Sari Nagusia lasterketara etorriko. Berri ona da hori Palestinaren askapenaren alde gaudenontzat eta munstro sionistarekin harreman oro etetea nahi dugunontzat, izan... [+]


2025-03-27 | Kontxita Beitia
Atzo bezain ozen! NATO pikutara soldaduskarik ez

Intsumituek denbora luzez egindako borroka gogorra eta mingarria izan zen, baina irabazi zuten, eta garaipen hura behin betikoa izango zela uste genuen, atzera bueltarik gabea. Baina badirudi, politikari batzuen ahotik aterata, eskalada militaristari gorazarre egin eta berriz... [+]


2025-03-24 | Garazi Muguruza
Desioa

Punto Bobo liburuaren irakurketan murgilduta, Itxaso Martin Zapirain egilearen Eromena, Azpimemoria eta Isiltasunak Idazten ikerketa lanean sentitu nuen egiazkotasun eta maila etikoarekin egin dut berriz ere topo. Eta hortaz, hara bueltatu. “Oihu izateko jaio zen isiltasun... [+]


Nazio askapena; arrazakeriaren eta faxismoaren kontrako antidoto bakarra

Dirudienez, Euskal Herrian migrazioa arazo bilakatu da azken bi hamarkadetan. Atzerritarrez josi omen dira gure lurrak. Gure kultura arriskuan omen dago fenomeno “berri” horren ondorio. Lapurretak, bortxaketak, liskarrak… Bizikidetza arazo horiek guztiak... [+]


2025-03-24 | Emun kooperatiba
Gazteak eta euskara: oztopo errealak eta aukera berriak

Azken hamarkadetan euskararen biziberritzeak duen erronka handienetakoa, euskararen ezagutzaren unibertsalizazioarekin batera, erabilerarena da. Askotan, gazteen euskararen erabileran jarri ohi dugu fokua, baita euskararen erabilerak izan duen eta izan dezakeen bilakaeraren... [+]


2025-03-21 | Iñaki Lasa Nuin
Ezegonkortasuna eta desoreka

Goizean jaiki orduko hasten dira desegokitasunak. Beharbada lotarako erabili duzun lastaira ere ez zen egokiena. Baina, ezin ba idatzi desegoki sentiarazten nauten guztiez. Horregatik, udaberriko ekinozioa –egunaren eta gauaren arteko oreka– dela eta, oraindik ere,... [+]


Etxegabetzeetara ohitu zaitezke, baina egon, badaude

Ez da gauza berria politikari profesionalak gizarteko arazoak estaltzeko ahaleginetan ibiltzea. Azkenaldian Denis Itxaso -EAEko Etxebizitza sailburua- entzun dugu etxegabetzeei garrantzia kenduz eta aditzera emanez gurean bazterreko fenomenoa direla; eta Begoña Alfaro... [+]


2025-03-20 | Patxi Azparren
Europa eta Euskal Herriaren desmilitarizazioa

Antropozentrismoaren aldaera traketsena eurozentrismoa izan zen. Europako mendebaldea, geografikoki, Kontinente Euroasiarraren penintsula txiki bat besterik ez da, baina lau mende luzez gertaera demografiko, teknologiko eta ideologiko batzuk zirela medio, bazter horretako... [+]


2025-03-20 | Iñaki Inorrez
Euskaraldia ez! Euskal Oldarraldia bai!

Badakizuenok badakizue, beste gauza asko bezala, euskararen aldeko borrokan ere politikoek, eragile batzuek eta hedabideek beraien antzezlana saldu nahi digutela, benetakoa balitz bezala.

Lehen urtean pozik jaso nuen, "Euskaraldi" hau. Zer edo zer zen, ezer ez zegoela... [+]


Eguneraketa berriak daude