Ikusi dute Bilbon, Madrilen eta beste hainbat lekutan, baina ostiral honetan estreinatuko da bere plazan, Iruñean, Bolante baten historia. Ostegun gauez egin zen aurrestreinaldia hiriburuzagian, aretoa jendez eta ikusminez lepo. Txalo zaparrada ozen eta luzeak eman zion amaiera dokumentalari.
Filma hasi aurretik Madrilen eta gainerako lekuetan oso ondo hartu dela azpimarratu zuten ikus-entzuleen aurrean Iñaki Alforja eta Iban Toledo zuzendariek, baina Iruñea zela filmaren egiazko plaza, eta urduri zirela. Urduri ziren moduan ikus-entzuleetako asko, haien artean dokumentalaren protagonistak.
Duela 41 urte Ipar Euskal Herrian desagertutako Jose Miguel Etxeberria, Naparra, Komando Autonomoetako militantearen desagertzea da dokumentalaren muina; hori eta haren familiak lau hamarkadatan semearen eta anaiaren arrastoaren bila bizkarreratzen duen sufrimendua. Desagertzea eta Naparra bera dira nagusi filmaren hasieran, baina etengabe protagonista den Naparra-ren anaia Eneko Etxeberriak eta haren familiak –Amaia bikotea eta Oier semea– gero eta leku handiagoa hartzen dute.
Haien etxe eta bizitzen barreneraino sartuta egin dute pelikula, eta horrela lortzen dute zuzendariek haien minak ikus-entzulearen erraiak ukitzea. Gogorra da kontakizuna, gogorra filma, baina eskertzekoa, familia baten sufrimendura hurbiltzen gaituelako; eta gatazkaren memoria berreskuratzeko lanean urrats bat gehiago dakarrelako; beste ikuspuntu bat gehiago gehitzen duelako puzlera, Alforjak dioen gisan.
Memoria da filma, eta egungo eskubide urraketa ere bai, Eneko Etxeberriak garbi utzi zuen filmaren ondorengo solasean: “Estatuen bortxazko desagertzeak argitu arte dira gizateriaren aurkako krimenak”. Justizia egitea behar du Naparra-ren oroimenak, bakea haren sendiak, gorpuaren hezurrak berreskuratu eta lau hamarkadako doluari amaiera eman.
Eneko da protagonista nagusia, eta haren guraso ziren Celes Alvarez eta Patxi Etxeberria ere pantailan dira, semerik ezean etxera bolante bat eraman zuten haiek. Oier eta Amaia ere osagai nagusiak dira. Oier nabarmentzen da, familiako baserriaren oinordekoa, Naparra-ren auzia bideratuta aitaren zama eraman beharko ez lukeen etorkizuna. Lau urte pasatu dituzte zeluloidearen sareetan harrapatuak.
Kasua orain
2017an egin ziren Naparra-ren gorpuaren bilaketa lanak Mont-de-Marsanen. Espainiako Auzitegi Nazionalak eskatu ondoren, sei hilabetetan lortu zen Frantziako Estatuan miaketa lanei ekitea. Orduan bi leku zeuden aztertzeko, baina bakarra miatu zuten. Orain bigarren eremua arakatzea falta da, familiaren eskariz Auzitegi Nazionalak duela hiru urte egin zuen eskaria, baina oraindik ez du Frantziako agintarien erantzunik. Horren zain da familia, jadanik ezinean. Horren zain, eta beste familia asko moduan, Espainiako Gobernuak sekretu ofizialen legea noiz zabalduko duen esperoan, haien ustez ate horren bestaldean egon baitaitezke oraindik argitzeke dauden kasu askoren klabeak.
“Zuen ama Celesek zioen gisan, hartu baserriko aitzurrak eta joan”, galdegin zion emakume batek Enekori solasaldian. “Gogo faltarik ez –ihardetsi honek–, baina dena legez egin behar da. Imajina bagoazela, topatzen dugula eta leporatzen digutela guk geuk sortu izana istorio hau guztia. Ez, dena justiziaren kontrolpean egin behar da”.
2013an NBEaren aitortzarekin hartu zuten pozaren berri ematen du Enekok dokumentalean. Badu garrantzia uneak, ordura arte, hemengo instituzioek urrutitik begiratu baitzioten kasuari; edo, okerrago dena, 2000ko hamarkadaren hasiera arte ezikusiarena egin zuten. Nazioartera iritsi da kasua ezagutza haren bidez, eta nazioarteko oihartzun hori areagotzea espero du Naparraren anaiak, Eneko Etxeberria bakarrik izan nahi duen anaia horrek.
Nazio Batuetatik etorritako hura ukendu instituzionala izan bazen Enekok solasaldian aitortu zuen moduan, ukendu soziala dira filma eta areto betearen txaloak.
"Jarrera proaktiboagoa" eskatu dio Eusko Jaurlaritzaren Justizia Sail berriari Sarek, abuztuaren 20an egindako prentsaurrekoan. Espetxeetako normalizazioa "oraindik urruti" dagoela salatu dute, ikusita 148 presoetatik "ehun preso baino gehiago" egon... [+]
Maiatzaren 30ean Nafarroako Gobernuak zenbait biktimaren aitortza egin zuen eta senitartekoek Sekretu Ofizialen Legea bertan behera uzteko eskatu zuten. Horien artean, Mikel Zabalza eta Mikel Arregiren familiak. ‘Naparraren’ anaiak ere egina du eskaera hori. Eneko... [+]
Bakio, Laida, Lekeitio, Mutriku, Orio eta Donostian egin dituzte Etxeratek urtero antolatzen dituen hondartzetako mobilizazioak. Aurten Sare Herritarra batu da aldarrikapenera.
Xabier Zabaltza Perez-Nievas historialaria, idazlea eta EHUko irakasleak 'Euskal Herria heterodoxiatik' izeneko liburua plazaratu berri du. Bertan dio Euskal Herria ezinbestean euskara eta euskal kulturaren bidez eraiki behar dela eta horretarako funtsezkoa dela euskara... [+]
Hamahiru urte pasa ditu preso Atristainek, iragan abendutik hirugarren graduan zegoen eta martxoaz geroztik zigorra etxean betetzen ari zen kontrol telematikoarekin.
ETAko presoek espetxetik ateratzen direnean, egindako mina onartzeaz gain, "eragindako kaltea injustua" izan zela aitor dezaten lan egingo du Jaurlaritzak, María Jesús San José sailburu sozialistaren arabera.
Bere sorterri Ataunen hil da Maximo Aierbe Muxika, 74 urterekin. Euskaldunon Egunkariaren sortu aurreko eta ondoreneko urte malkartsuetako eginahaletan parte hartu zutenek gogoratuko dute proiektu berriaren akziodun bila hainbeste lan egindako gizon hura. Disziplina eta... [+]
1991n zauritu zuen larri ke pote batekin Espainiako Poliziak Iruñean eta 31 urte ondoren lortu du instituzio publiko baten aitortza biktima gisa. Espainiako Gobernuak ere kalte-ordaina ordaindu behar izan zion, baina ez da kasuagatik poliziarik zigortu.
Altsasuko Iortia Kultur Guneko Areto Nagusiaren harmailak jendez beteta zeudela egin da asteazkenean Arg(h)itzen dokumentalaren estreinaldiko emanaldia. Torturak Sakanan utzi duen aztarnaren kontakizuna da film hau, eta egun aproposa aukeratu dute lehen aldiz publikoki... [+]
Plataforma herritarrak gaur egun arte lortutakoaren balioa nabarmendu du, eta adierazi du gizarteak “bultzada bat” eman behar duela “oraindik erbestean eta deportazioan daudenak” etxeratzeko. Etorkizuneko belaunaldiei gizarte hobeago bat uzteko garrantzia... [+]
Jose Miguel Etxeberria Naparra 1980ko ekainaren 11n ikusi zuten azken aldiz Ziburun eta bere heriotzaren nondik norakoak ez dira argitu gaur arte. Lizartzako Igarolabekoa baserrian egin diote oroimen ekitaldia eta desagerpena argitzea eskatu du familiak aurten ere.