O clima de Baluchistán é dun deserto caloroso, con xornadas que superan os 45 graos na primavera e verán. En Turbat, a segunda cidade máis grande de Baluchistán, mediuse en maio de 2017 a cuarta temperatura máis cálida do mundo: 54 graos. Pero, en xeral, a cidade máis cálida de Paquistán é Sibi, que tamén está na rexión de Baluchistán. Ademais das montañas do Himalaya, a cidade cos invernos máis fríos de Paquistán é a capital da rexión de Baluchistán: Quetta. As pernoctaciones son habituais na zona durante o inverno de -10 graos. E o lugar máis seco de Paquistán, a cidade de Nok Kundi, tamén está en Baluchistán. Non fai falta máis explicacións, imaxínase facilmente que a cor predominante das beiras de Baluchistán non é o verde e que, máis que a árbore e o brión, ven con frecuencia o vapor do aire.
Si estas condicións do deserto non fosen suficientemente duras, nos dous últimos anos a época monzónica foi especialmente dura en Baluchistán, onde as choivas foron causando inundacións históricas que aliviaron a seca. As inundacións de 2022 provocaron a morte de 336 persoas no lugar. Nalgunhas casas, a auga introduciuse e volveunas inutilizables, o que provocou que 426.897 casas fosen destruídas ou destruídas na súa totalidade. Perdéronse as colleitas nos campos de 1.230 km2 (case a superficie da Baixa Navarra) e morreron preto de medio millón de animais, atrapados na primavera pola calor e logo pola auga do monzón. Segundo os servizos meteorolóxicos paquistanís, as choivas rexistradas en agosto de 2022 en Baluchistán eran case sete veces o nivel habitual de choivas. Como consecuencia diso, miles de persoas refuxiáronse, en condicións especialmente precarias, con escaseza de comida e medicamentos. Baluchistán foi a rexión máis afectada de Paquistán, co 60% das casas destruídas polas inundacións de 2022 en Paquistán e o tres cuartas partes das escolas afectadas, cunha poboación do 5.5% en Paquistán.
Sen tempo para recuperarse destas inundacións históricas, na primavera de 2023 renováronse as inundacións até xullo, matando a outras 1.100 persoas e afectando por centos de casas. Case 750.000 persoas convertéronse en refuxiadas, sen fogar, sen escola nin atención médica, e do mesmo xeito que o ano pasado, a mala xestión do Estado e as inadecuadas infraestruturas agravaron os danos.
En tales condicións, parecería impensable que houbese cultivos, que houbese plantas que non se abrasasen nin se mergullasen. Con todo, hai cultivo, aínda que a terra cultivada é só o 5,9% do territorio, xa que o recurso acuático non dá para máis, polo menos nas condicións actuais. Pero a situación está a cambiar aos poucos. Durante moito tempo en Baluchistán, como noutros lugares en “desenvolvemento”, a “revolución verde” marcou o camiño: novas variedades e fertilizantes sintéticos eran a solución. En condicións óptimas, as novas variedades producen máis grazas aos fertilizantes sintéticos e reducen a carga de traballo. Por iso esas “revolucións” tamén suscitaron a esperanza, como no noso caso cando comezaron a estenderse o millo híbrido e os abonos sintéticos. O problema é que, por unha banda, as condicións optimizadas danse en moi poucas ocasións en épocas tan calorosas e secas como as de Baluchistán, doutra banda, si a parte orgánica dos solos comeza a desaparecer (con demasiada base en fertilizantes sintéticos), estas condicións tamén se dan cada vez menos. A isto engádense as ondas de calor anormais ou as choivas ocasionadas polo cambio climático, e é difícil manter o rendemento. Mentres tanto, si os prezos globais das producións baixan, pero aumenta o das sementes e os abonos sintéticos, para moitos campesiños a esperanza inicial substitúese por débedas e preocupacións sobre o futuro.
Neste contexto, a priorización da robustez é mellor que a eficiencia optimizada. É dicir, priorizar aquelas variedades que non perdan o seu beneficio nin axiña que como se afasten das condicións ideais: moitas veces son variedades locais, que non superan os beneficios das novas clases en épocas boas, pero que darán o beneficio axeitado en épocas malas ou en terras menos fértiles/fértiis. Ademais, recoméndase o desenvolvemento e a conservación de solos que non desvirtúen a súa estrutura en condicións climatolóxicas extremas e que manteñan mellor a auga.
Para este último, a fundación IDSP, Instituto para a Investigación e a Práctica do Desenvolvemento, impulsou en 2022 un ensaio piloto con 25 “pequenos” agricultores de cinco distritos de Baluchistán, que cultivaban un máximo de dúas hectáreas. Nun primeiro momento, cada un deles recibiu unha axuda de 38.000 rubíes (123 euros) para poder comprar sementes locais. Debido ao optimismo dos primeiros resultados, en febreiro de 2023 a beneficencia do Rotary Club de Karachi forneceu a outros 200 agricultores sementes de flores solares e de mijo. Pola súa banda, o IDSP fornecía fertilizantes orgánicos procedentes das fábricas de fertilizantes, micronutrientes e bio-estimulantes abertas nas cidades de Sohbatpur e Sibi.
Na actualidade son 300 os agricultores que participan nesta iniciativa, en 566 hectáreas, alcanzando unha media de 23,6 quintales por hectárea nun clima que, cun recurso de auga reducida, non é pequeno. Un deles, de 21 anos, obtivo un beneficio de 95.000 rubíes tras investir 12.000, e o seu veciño, da xeración anterior, gastou máis do dobre en abonos sintéticos, sen conseguir co resultado aliviar a débeda acumulada até ese momento. Segundo os expertos da IDSP, as necesidades de fosfato diamónico e urea de dúas hectáreas teñen un custo de entre 175.000 e 200.000 errupias, mentres que 22.000 rupias son suficientes para abonar a mesma superficie de forma orgánica. Con estas diferenzas é posible que máis novos agricultores locais pasen ao modelo orgánico, mesmo en beneficio dos seus solos.
A nivel paquistaní, o rango de materia orgánica dos campos de cultivo sitúase en torno ao 1.25%, e por baixo deste nivel atópanse a maioría de Baluchistán. Duplicar o contido de materia orgánica nestes niveis tan baixos non costa moito e repórtalles moitos beneficios. O beneficio é máis amplo que o simple beneficio: equilibrio financeiro dos agricultores –cos abonos máis baratos e un lixeiro aumento dos prezos dos produtos orgánicos–, creación de postos de traballo no medio rural –agricultores de pequena superficie ou traballadores de fábricas de fertilizantes orgánicos–, maior capacidade de absorción de auga dos solos e menor pegada de carbono dos cultivos –aínda que neste esforzo os baluches están lonxe da primeira liña–.