O persoal educativo quéixase da saturación, con moitas xestións e traballos burocráticos relacionados co COVID. A Confederación de Ikastolas criticou recentemente que se están asumindo responsabilidades que non lles corresponden, obviando a pedagoxía e outras prioridades. Vivimos unha situación
moi difícil, que nunca pensariamos, e que se deu unha boa resposta desde o mundo educativo. Para iso dotáronse de recursos. Este curso hai máis docentes que o ano pasado, tanto na rede pública como na concertada, e creo que o protocolo está a funcionar ben en xeral. O pasado mes de decembro, ás portas das vacacións, sufrimos moito nos centros escolares, tivemos que pechar unhas 460 habitacións e vimos claro que a volta das vacacións non ía ser fácil, pero, aínda que a situación non é sinxela, as aulas están moi pechas, e iso é moi boa noticia. Unha vez dito isto, están a realizar outros traballos non pedagóxicos nos centros? Seguramente si, porque nesta situación tan especial todos estamos a facer traballos e facendo un esforzo especial que normalmente non se adaptan. Como profesor, ademais da pedagoxía tócanos traballar moito con cada alumno; neste momento no que estamos a vivir, máis aló da pedagoxía, os profesores van traballar o ámbito emocional... En calquera caso, a min a Confederación de Ikastolas non me fixo chegar persoalmente o que di. Estamos a traballar xuntos e xuntos imos sacar isto adiante; temos que agradecer a todos os membros da comunidade educativa o enorme e excelente traballo que están a realizar.
Fala vostede do emocional. Pola pista que está a deixar a pandemia, en xuño adiantou que co departamento de Sanidade estaban a traballar na forma de axudar a xestionar as emocións do alumnado e do profesorado. En que consiste? Organizamos
varios cursos nos que participaron preto de 800 profesores. Está a funcionar moi ben e en marzo imos organizar outras xornadas para dotar de máis ferramentas ao profesorado, aos psicólogos, aos asesores…
Unha das sensacións da pandemia é que hai nenos e nenas a miúdo, mesmo nos protocolos educativos: ter que levar o do bico en espazos abertos nos colexios, facer burbullas, prohibir agora os partidos de deporte escolar... Cre que as medidas aplicadas ao alumnado son proporcionais a outros sectores e idades?
Houbo un elemento moi condicionante: a vacina. O protocolo que tivemos este curso foi moi similar ao do curso anterior; nalgún momento acougamos no desenvolvemento da pandemia, pero a diferenza foi en aulas maiores ou menores de 12 anos, é dicir, si estaban ou non integradas (por exemplo, os maiores de 12 anos podían quitar o do bico): A partir dos 12 anos pecháronse moi poucas habitacións até decembro (en torno ao 3%), o que nos demostrou que o efecto da pandemia nas idades nas que estaban inseridas era moito menor. É dicir, non se trata de que a diana se puxese nos nenos, senón que se buscou como protexer aos mozos que tiñan menos defensas. O que ocorre fóra dos centros é outra realidade, pero como administración é a nosa responsabilidade tratar de manter a seguridade e a seguridade dentro dos centros. E en lugar de cuestionar as medidas, temos que ser conscientes da difícil situación que estamos a vivir e de que o fundamental é manter un elemento básico: a educación presencial. Lembrade as consecuencias de que o alumno tivese que ausentarse de casa durante tres meses. Os propios alumnos dinme que agora están moito mellor que en casa, e iso significa que hai que tomar medidas para reducir a contaminación. Non gustan as medidas nin as normas, pero deben tomarse para garantir o uso presencial.
“Nos centros que están a realizar outros traballos non pedagóxicos? Seguramente si, nesta situación tan especial todos estamos a realizar tarefas que normalmente non se adaptan”
Tamén vimos como a pandemia aumentou a brecha entre os alumnos. Nos recursos humanos adicionais, prestouse especial atención aos reforzos dos alumnos que se quedaron aínda máis atrás? Cando se puxeron máis
recursos persoais, puxéronse especialmente para facer fronte á pandemia e para tratar as gretas e problemas que xurdiron. O profesorado é un profesional que, con ou sen pandemia, sempre atenderá a estes alumnos con problemas.
Destacouse que a pandemia era un bo momento para abordar temas como a redución de cocientes, o maior aproveitamento dos espazos exteriores, a formación en tecnoloxía… Perdeuse a oportunidade de cambiar as paradigmas educativos habituais?
O meu diagnóstico é todo o contrario. Pandemia mostrounos moitas posibilidades e nas novas tecnoloxías, por exemplo, dotouse a todos os alumnos (públicos e concertados) dun computador, así como de material en eúscaro para a súa subministración. Déronse pasos tremendos, que xa existían, e a pandemia demostrounos que entre todos e todas somos capaces de facer máis cousas. Temos unha educación de gran calidade e temos a oportunidade de mellorar máis.
Fálase moito de competencias (de pensar, de aprender a aprender...), pero a sensación é que moitas veces as políticas educativas van noutra dirección. Un exemplo: Ante o desafío da filosofía e a ética que supón a LOMLOE en España, os profesores de filosofía destacaron que nestes anos o Goberno non apostou pola filosofía, aínda que sexa competente para iso. Coincide o discurso coa política educativa? Hai
anos que estamos a falar de competencias, pero sempre tivo unha dificultade sobre a mesa: a avaliación. Como avaliar as competencias? Nestes momentos estamos no desenvolvemento do currículo da LOMLOE, que xa foi definido polo Goberno de España, e nós aquí estamos a definir co profesorado e os axentes o currículo dos próximos anos. Hai que definir que tipo de persoas queremos, que coñecementos deben adquirir e como educalas na convivencia. É importante ensinar a cada alumno a pensar e dar ferramentas para ser dono do seu propio proceso de aprendizaxe, no que as competencias serán sempre fundamentais.
En canto á LOMLOE e as competencias, o Goberno ten unha competencia do 50% para meter man no currículo que marca o Goberno de España. Vostedes exercen bastante esta competencia?
De arriba abaixo. Cuns 75 profesores e profesoras de diferentes redes formouse un equipo potente, que se reúne con moita frecuencia, para definir o currículo que haberá que pór en marcha o próximo curso. Con todo, a verdadeira chave téñena os profesionais dos centros escolares, que traballan día a día cos alumnos e que están dispostos a construír, para que o currículo sexa dinámico.
“Queremos pór as porcentaxes de alumnado vulnerable a recibir por todos os centros. Os centros que reciben diñeiro público deberían preocuparse o suficiente como para responder a esas vulnerabilidades”
O Parlamento aprobou a ampliación da universidade Euneiz, previa luz verde do Goberno, pero a necesidade de Euneiz foi cuestionada polos reitores anteriores e actuais da UPV. Necesita a CAPV unha universidade privada financiada con fondos públicos que imparta varias materias impartidas pola propia UPV/EHU?
Financiado con diñeiro público… Onde o viches?
Que eu saiba, tanto a Deputación Foral de Álava como o Goberno Vasco anunciaron un investimento…
O Goberno Vasco? Búscao.
Non dispoño do dato, o meu erro.
[Avanzamos na conversación e o xornalista buscou a información despois. De feito, son o Concello de Vitoria-Gasteiz e a Deputación Foral de Álava quen anuncian a achega de 480.000 euros cada un para o seu financiamento. O Goberno presentou o proxecto Araba Sport Capital aos fondos Next Generation EU, canalizando a proposta presentada pola Deputación de Álava e solicitando 64 millóns de euros para o proxecto, dos cales 12,5 para Euneiz]
A apertura dunha nova universidade require unha lei do Parlamento, que é o que se aprobou. Agora o Goberno ten este proxecto encima da mesa para valorar que os graos que queren pór en marcha cumpren os requisitos que teñen que cumprir, os doutoramentos, os másteres, os perfís dos profesores… A partir de aí, se vai recibir ou non axudas, non hai nada diso, porque a universidade aínda non se puxo en marcha.
Pero como o valora vostede?
Non se que é ese proxecto. En principio, unha nova universidade está ben, non teño nada que dicir aí, porque non é a única universidade privada. É a diferenza que pode existir con outras universidades privadas, iso si, si é unha universidade sen ánimo de lucro ou con fins lucrativos.
Isto parece que tivo intención de gañar diñeiro.
O seu aspecto non é así nos seus estatutos.
Entón hai diferenza… Claro, por
iso díxenllo .
A escolarización continuada vs dividida, chegou á CAPV ecos do debate que se vive en Navarra. Que di o conselleiro? O
Parlamento pediunos unha análise sobre este tema e estámolo facendo. Na nosa opinión, para os alumnos máis vulnerables é máis xusta a escolarización partida que a intensiva, e tamén nos parece máis axeitada desde o punto de vista pedagóxico. No entanto, estamos dispostos a analizalo e debatelo.
Antes da elaboración da nova Lei de Educación, vostedes queren acordar un convenio educativo no Parlamento. En torno ao convenio hai varios temas sobre a mesa e un deles é a segregación dos alumnos. Dicía vostede nO Correo que a segregación non é un problema no sistema educativo da CAV. Moitos axentes e partidos, así como os datos, afirman que é un dos problemas máis graves que temos.
O que nós dicimos é que a segregación non se xera na escola. O alumno vén cunha mochila e o que ten que facer o sistema educativo é traballar desde unha perspectiva de igualdade e equidad. No noso sistema educativo todas as vulnerabilidades debemos repartilas ou traballalas entre todos os centros, non é posible concentrar nun centro aos alumnos con maior vulnerabilidade. Este centro, coa maior parte do alumnado en situación de vulnerabilidade, pode ser público nun pobo e concertado noutro. Como conseguir que o alumnado vulnerable distribúase da forma máis xusta posible en todo o sistema educativo? Estamos a traballar para iso e todas as decisións que tomemos nos próximos anos irán nese sentido.
Cal é a vía principal para facer fronte a esta segregación?Hai
moitos tipos de segregacións, pero si tratamos de dar resposta á segregación socio-económica, queremos pór as porcentaxes de alumnado vulnerable que deben recibir todos os centros. Todos os centros que reciban diñeiro público deberían asumir a responsabilidade suficiente para responder a estas vulnerabilidades.
“A cuestión non é unha lingua ou outra, senón a adquisición da competencia nas tres linguas”
Outro tema central é a linguaxe. O PNV defendeu desde hai moitos anos que hai que superar os modelos lingüísticos e que o modelo de inmersión (modelo D) é o único que pode garantir o coñecemento do eúscaro por parte dos alumnos, pero que hai que garantir a liberdade de elección dos pais e nais. Manteranse os modelos A e B?
Na actualidade, a aposta polos modelos vascos é clara entre os pais. Cada centro escolar necesita o seu propio proxecto lingüístico, xa que non é o mesmo modelo D que se pode facer en Tolosa que en Barakaldo ou Vitoria, o 60% dos alumnos no centro con lingua materna euskera e o 100% no centro con lingua materna en castelán. Deberiamos levar a cabo un proxecto lingüístico que se adapte á situación socio-lingüística de cada un deles, e para iso deberiamos dotarlle dos recursos axeitados a cada centro e realidade. A formación do profesorado tamén é imprescindible neste tema.
Proxectos lingüísticos adaptados ao contexto socio-lingüístico… pero dentro do modelo D?A maioría dos
centros optaron polo modelo D, pero, como dixen, os modelos D de Tolosa e Barakaldo non van ser iguais, van responder de diferente maneira á súa realidade socio-lingüística e, por tanto, cada centro ten protagonismo nesta cuestión. Creo que hai que fuxir do debate do eúscaro, porque nos últimos anos hai un amplo consenso e porque os pais tamén ven cal é o camiño máis axeitado para os fillos en relación co eúscaro. A propia Lei do Eúscaro é unha clave importante: a lei di que unha vez finalizada o ensino secundario, todos os alumnos deben ser capaces de expresarse en eúscaro e castelán. Porque hai que entender dentro da diversidade lingüística os proxectos lingüísticos dos centros, porque os mozos tamén aprenden inglés ou francés. A cuestión non é unha lingua ou outra, senón a adquisición da competencia nas tres linguas.
A rede pública esixe que a administración dea prioridade á rede pública. O Departamento de Educación prefire unha rede sobre outra? No
sistema público, os centros públicos son o centro da educación, pero os centros concertados tamén xogan un papel importante (ocupan o 50% do alumnado). Temos que fortalecer as dúas redes, porque todas forman o noso proxecto educativo e nese sentido é importante que as dúas redes estean fortes. De feito, deberiamos aproveitar a nova lei para superar a dinámica das redes, porque dá igual que sexa un centro dunha rede ou outra, o que importa é que proxecto ten cada centro, que folla de ruta constrúe para o futuro, se garante unha educación ofertada en igualdade de condicións e de forma gratuíta.
“Con independencia de que os centros publiquen ou non, non creo que ese debate estea na sociedade. Ademais, por que publificar un centro, se ten un proxecto educativo sólido e non fai falta publificarlo?”
Nesta necesidade de superación das redes, exponse dúas fórmulas: a publificación dos concertados ou a garantía dun financiamento público do 100% a todos co cumprimento de determinados dereitos e obrigacións.A
publificación ou non dos centros docentes, non creo que ese debate estea nestes momentos na sociedade. Ademais, por que publificar un centro educativo si ten, por exemplo, un proxecto educativo sólido, social, e non ten ningunha vontade nin necesidade de publificarlo? Por iso dicía que temos que estar por encima do concepto de rede, que o obxectivo é ofrecer un proxecto educativo de calidade, que responda os problemas que hai entre todos os centros e en condicións similares.
Defende a plena autonomía dos centros cunha boa avaliación. Como se refina esta avaliación? Cada
centro é dono de si mesmo e será el quen decida en que vai gastar o diñeiro, onde ten as súas prioridades… e avaliarémolo como até agora, tanto público como concertado, para asegurar que se utiliza o diñeiro que se lles entrega en base ao necesario e ás razóns que se deron. E o 99% está fino, pero para todos é máis eficaz se nos avaliamos e recibimos a avaliación dos demais.
Tamén se menciona o aumento de competencias dos concellos en materia educativa. Que rol cres que deberían ter?
Xa compartimos algunhas competencias: coidar a cohesión social dun pobo, por exemplo, é competencia municipal, pero nós podemos colaborar niso. Estamos a falar de cohesión social e acabamos de falar do tema da segregación: canto máis equilibrada sexa esa cohesión, mellor será o ambiente do pobo, e por iso impulsamos a creación de comisións municipais no municipio e a participación de todos os centros escolares do municipio, para que poidamos acordar entre todos e todas as decisións relacionadas coa educación.
Tamén á matriculación?
Tamén. Quizais en cada pobo póidase pór unha oficina de matriculación… En relación coa segregación xa dixemos antes que temos que equilibrar os espazos de vulnerabilidade entre todos os centros e que o concello tamén ten que participar nesa distribución e planificación.
Reivindica o empoderamiento dos centros. Como se empoderan os centros da administración, dotándolles de recursos? Máis aló
da achega de recursos, o empoderamiento é a fortaleza, a autonomía e o liderado, e para iso é necesario un equipo que se sexa dono e que se cree en si mesmo. É imprescindible contar con equipos directivos potentes, e estamos a traballar nun decreto que recolla o seu recoñecemento, con novas funcións e novos premios económicos. Os pais tamén xogan un papel importante. Cada centro responde a unha realidade e un ecosistema concreto, e ten ao seu ao redor axentes, ten varias administracións, pero os verdadeiros protagonistas son os propios centros. Baixo nós temos 1.222 centros; é imposible dar forza a todos desde unha perspectiva centralista, cada centro debe tomar forza desde a autonomía.
De face ao convenio, están a escoitar no Parlamento 100 comparecencias dos axentes da comunidade educativa. Con todo, diversas voces pediron participar na propia estructuración do convenio, non ser un mero consenso entre os axentes políticos.
Desde setembro reuninme con 511 persoas (AMPAS, directores de centros, sindicatos, responsables de todas as patronais…) e a todos, ademais de explicar as bases do convenio, pedinlles que fagan achegas. Teño decenas de achegas moi útiles. Ademais, como nunca antes había, hai 100 comparecencias en marcha no Parlamento. Os partidos parlamentarios son representantes da sociedade, teñen toda a lexitimidade para lexislar e, con todo, antes de empezar a elaborar o texto o Parlamento falou con todos os axentes para recoller as reflexións de todos. É máis, mesmo despois de facer o texto articulado, volveremos estar con todos os axentes para que dean a súa opinión. Está claro cales son os eixos: a segregación, o eúscaro e o tema dos centros público-privados, e o noso labor consistirá en completar o texto aglutinando o maior número de sensibilidades sobre estes e outros temas.
A posibilidade dun acordo no Parlamento estaba moi lonxe coa ex conselleira Cristina Uriarte. Agora, pola contra, parece que o acordo está feito desde fóra, que hai unha gran sintonía entre algúns partidos. Que pasou desde Uriarte até Bildarratz?
Produciuse unha pandemia. A pandemia ensinounos o papel que pode xogar a educación e vimos cos partidos políticos e axentes sociais un ambiente e unha actitude moi positiva, porque a pandemia nos demostrou que xuntos somos moito máis. Teño unha relación moi boa con todos os partidos políticos e algún xa me dixo que non vai participar no acordo, pero que entende que ten que haber acordo. Son optimista e creo que imos chegar a acordos, porque nas comparecencias dos axentes tamén estamos a escoitar cousas similares, ao redor dos eixos temáticos. A clave será darlle forma.