Traducido automaticamente do vasco, a tradución pode conter erros. Máis información aquí. Elhuyarren itzultzaile automatikoaren logoa

En homenaxe ao seu amigo, en recordo dos vascos de Pamplona

  • “Si alguén merece unha pastoral en Pamplona é Joxemi”. A frase levaba tempo nas mentes dos amigos do defunto Joxemiel Bidador. Este ano materializouse. O teatro popular que se celebrará o 10 de outubro en estilo suletino en homenaxe ao escritor e investigador tamén quere render homenaxe a todos os vascos da Cidade Central.
Joxemiel Bidador idazle, ikerlari eta dantzaria, San Lorenzoko danzanteen arropekin jantzirik.
Joxemiel Bidador idazle, ikerlari eta dantzaria, San Lorenzoko danzanteen arropekin jantzirik.Patxi Larrionek utzia

Os preparativos da pastoral Joxemiel Bidador, os vascos de Pamplona, marchan a bo ritmo. Unha semana antes da actuación que o tempo acompañará ás 17:00 horas do 10 de outubro na Praza dos Burgos de Pamplona, falamos con Patxi Larrion e explicounos que os folletos da pastoral prevén estar esgotados para a estrea, cuxa venda será a principal vía de financiamento do espectáculo. Larrion era amigo de Bidador, do mesmo xeito que moitos outros que participaron neste proxecto, e segundo el, deron forma a un proxecto de hai tempo a través do espectáculo.

“Isto en si, case antes de que Joxemi morrese”, di, lembrando o 26 de febreiro de 2010. Venres negro para a cultura vasca en Navarra: O escritor e investigador de Baños de Ebro sufriu un derrame cerebral e atopábase en estado grave. Os amigos, descorazonados polo medo ao que puidese suceder, reuníronse para desafogarse e a charla prolongouse até o tres da mañá. En Bidador, o libro Materiais para unha historia da literatura vasca en Navarra. Había que facer algo, un recoñecemento especial ao autor daquel libro.

Bidador faleceu o vindeiro martes, 2 de febreiro. Esa mesma semana, a casa de cultura de Artika encheuse dos seus amigos cunha homenaxe civil. “A maioría dos que participamos nela tamén participamos na pastoral, como arizadores ou como colaboradores”.

Como pór en escena a unha persoa polifacética

Ao longo destes anos realizáronse outras homenaxes a Bidador, pero este ten algunhas peculiaridades: Trátase da primeira pastoral xamais producida en Pamplona e a segunda que se realiza fóra de Zuberoa, tras o paso das cereixas de 2014.

Outra pastoral atípica ha influído na posta en marcha do que hoxe falamos: O espectáculo sobre xitanos vascos, escrito por Ederlezi, Mixel Etxekopar e dirixido por Nicole Lougarot, foi ofrecido o ano pasado en Pamplona polo grupo de danzas Duguna, organizado por Zaldi Maldiko, Euskaldunon Biltoki e Karriki. E na cea posterior, a charla dos amigos de Bidador volveu centrarse no tema da homenaxe. Agora si, o formato estaba claro: “Para o verán de 2014 Jon Alonso escribiu o borrador”, di Larrion.

Preguntámoslle a Alonso que é escribir unha pastoral para un escritor máis complicado na prosa, pero parece que non atopou ningunha costa no seu sitio preferido: “Son versos de Zortziko e teñen rima nos pares, si posche aí falo”, explica. “Vin textos doutras pastorais e, por exemplo, tomei doutra obra o primeiro versículo pherédico literalmente. Hai xestos así: como son coplas, metín algún Aresti”.

A outra dificultade do texto, mostrar as múltiples caras de Bidador. Escritor, filólogo, investigador, bailarín, profesor, euskaltzale, alcalde de Bacharel, pai de dúas fillas... Foi incansable nos seus 39 anos de vida, é case imposible que un percorrido tan frutífero plásmese nun traballo dunhas dúas horas. E coa morte de Bidador preto da memoria, tamén se fixeron algúns axustes. “Nas pastorais o tema é un personaxe moi antigo e alguén o representa. Nós non queriamos que alguén xogase o papel de Joxemi, había moito perigo, tanto para o espectador como para o actor que o ía a facer; sería unha obra demasiado comprometida. Á fin e ao cabo, o de Joxemi só ocorreu hai cinco anos”.

En lugar de interpretar en directo, a pastoral contará cun narrador, Mintxo Garaikoetxea, entrevistado por Reyes Ilintxeta na sección de personaxes desta revista. A través dela contaranse de forma indirecta os diversos aspectos de Bidador. “Hai cousas que, con todo, quedaron fóra. Sobre todo, danlle o fío os traballos de creación, crítica literaria e bailarín”.

Pastoral Extra

Aritz Ibáñez e Ihitz Iriart encargáronse da dirección artística da obra e desde o principio viron que non tiña moito sentido facer unha pastoral de Zuberoa como tal en Pamplona. Pero, ao mesmo tempo, este tipo de teatro ten interesantes características para contar historias, como a posibilidade de combinar disciplinas artísticas. Ibáñez explicou que se tomaron os elementos básicos para o espectáculo do día 10 de outubro, que se celebrará na Praza Nova. “A historia que ocorre entre dous grupos antagónicos, o koblak, e alternando o canto, o teatro, a danza e a música: iso está no fondo da nosa pastoral”.

Presentarásenos, iso si, o mundo dualista dos bos e dos malos, moi ao contrario do que se adoita facer habitualmente. “Nas pastorais os khirixiak son bos e os türks malos. No noso caso, como os que até agora estiveron no poder en Navarra son moi cristiáns [ri], decidimos que os malvados serían cristiáns; e os vascos os türks”. Tamén infrinxiron outras “leis”, por exemplo, formas de entrar e saír do escenario; ou a obrigatoriedade de que aparezan pastores e anxos. Estas decisións están orientadas a adaptar a historia que se conta ao imaxinario das cidades líderes vascas. “Para algúns poida que sexa un sacrilegio, pero esta historia non o necesita, e por tanto non incluímolos”.

En canto ás danzas, na mesma medida as novidades e as típicas das pastorais: as danzas satanás, por exemplo, publicaranse na maneira de Zuberoa, “exactamente igual”. Pero ademais, como Bidador andou polos danzantes de San Lorenzo, tamén foron convidados durante un festival. E tamén os xigantes de Tudela: “Bailarán un vals que no seu día lle ofreceron os gaiteiros de Tudela a Joxemiel”.

Homenaxe aos vascos de Pamplona, nun ambiente de

cambio Catro cancións compoñen o aspecto musical da pastoral. Con letras de Jean-Louis Davant e a música de Mixel Etxekopar, Etxekopar creou á mantenta outra, palabras e melodías, e quen puideron ouvir din que é unha reivindicación de Euskal Herria en cor de trigo; unha letra de Kike Dez de Ultzurrun, un dos principais impulsores deste proxecto, puxo en marcha novas palabras de Fernando Sagreoty.

Coa axuda de moitos dos participantes, conseguirán a estrea da pastoral. E parece que os participantes tamén se porán diante do espello, xa que no propio título do espectáculo vese que queren homenaxear, ademais da Bidador, a todas as persoas que durante anos traballaron en eúscaro en Iruñea. Grazas a eles está a suceder o “outro” cambio de Navarra, que pode competir co que sucedeu nas institucións, si non nos titulares, polo menos na vida cotiá e, sen dúbida, no proceso deste espectáculo. “Traballamos ao redor dun centenar de persoas e todas somos euskaldunes”, explicou Larrion, que tamén puntualizou: “Non só artistas e músicos, senón tamén carpinteiro, albanel, etc.”. Empezando e terminando en eúscaro, hai uns anos está a producirse o que non era posible.

O poema escrito por Bidador sobre a síndrome de Mariano Mendigatxa: nin mohicano, nin o último vasco. Mendigatxa e o vasco de Pamplona/Iruña piden un viño. Ou dous, si o que o convidase ofrecéselle unha boa compañía. O 10 de outubro será a quenda deste tipo de contratos.

Pastoral mañueteroa

Mañueta karrikan gurasoek zeukaten dendan makina bat ordu egina zen Bidador. Bere omenezko pastoralak ere hartu du inguru horretako kutsua. Izan ere, bada Iruñean aspalditik erabiltzen den espresio bat, “mañuetero”, karrika horretako frontoiko apustu-giroarekin zerikusia duena. “Mañueteroa” jokalari tranpatia izan zitekeen; garaiaren arabera, azeria, pertsona bizia ere bai. Pastorala ere “mañueteroa” izango dela aurreratu dute. Bihurria alegia, baina Mañuetakoak bakarrik izan daitezkeen eran.


Interésache pola canle: Euskalgintza
Aski Da mugimendua Irungo Udalarekin bildu da: hizkuntza politika berri baten lehen urratsak?

Gabonetako argiak pizteko ekitaldia espainolez egin izanak, Irungo euskaldunak haserretzeaz harago, Aski Da! mugimendua abiatu zuen: herriko 40 elkarteren indarrak batuta, Irungo udal gobernuarekin bildu dira orain, alkatea eta Euskara zinegotzia tarteko, herriko eragileak... [+]


Agresión contra os perfís lingüísticos dos policías locais en Donostia, Astigarraga e Usurbil
O Concello de Donostia-San Sebastián interpuxo un recurso en setembro de 2024, despois de que en xaneiro dese mesmo ano os xuíces anulasen o perfil lingüístico B2. O Tribunal Superior de Xustiza do País Vasco non tramitará o recurso ao considerar que "non existe interese... [+]

O movemento Sorionekua chama a cumprir as pontes de Navarra para o 10 de maio a favor do eúscaro
Coa construción de "pontes de futuro", subliñaron que "nestes tempos convulsos" débense escoitar en voz alta as reivindicacións a favor do eúscaro: "É hora de dar un tratamento, un lugar, ao eúscaro", engadiu.

O Congreso Labortano non se celebrará este ano
É unha decisión tomada polos organizadores na Asemblea Xeral: este ano non haberá Asemblea Labortana en Uztaritze. O motivo que sustenta a decisión é a escasa motivación.

Pobo de acollida do eúscaro

Os euskaltzales movemos os nosos pés tras a testemuña da Korrika, para reivindicar que queremos seguir vivindo como pobo vasco, en favor da nosa lingua.

Os primeiros pasos dáos a persoa migrante que sae do seu país de orixe en África, América do Sur ou Asia,... [+]


2025-01-08 | ARGIA
Morre Robert Hirigoien, un dos creadores de Herri Urrats
O académico de Euskaltzaindia Robert Hirigoien (Larresoro, Lapurdi, 1944) faleceu o 4 de xaneiro dese mesmo ano. O último adeus daráselle o xoves, na súa localidade natal, ás 10:00 horas. Foi un dos fundadores da festa Herri Urrats, a Asemblea de Labortanos, a Ikastola de... [+]

Chegada de Olentzero e Mari Domingi a Irun: "O Concello fíxose coa propiedade do acto que xurdiu do pobo"
A chegada de Olentzero e Mari Domingi a Irun organízana as asociacións e axentes do pobo desde as súas orixes. Da mañá á noite coñeceuse que o Concello tomou posesión do acto, polo que as últimas resolucións sobre o mesmo quedaron no seu cargo: “Pedimos ao Concello... [+]

Movéndonos?

Volve Euskaraldia. Ao parecer, será na primavera do ano que vén. Xa o presentaron e a verdade é que me sorprendeu; non o propio Euskaraldia, senón a lema del: Farémolo movéndonos.

A primeira vez que a lin ou escoitado, vénme á cabeza o título da obra que puxeron para... [+]


Euskaltzaleen Topagunea cede a testemuña ao movemento ‘Taupa’
Euskaltzaleen Topagunea recreou un novo comezo. A partir de agora, o seu nome é Taupa, movemento dos euskaltzales. Trátase dun punto de encontro para as asociacións de eúscaro, que ten como obxectivo activar aos euskaltzales de toda Euskal Herria. Os membros de Topagune... [+]

O Consello pide aos partidos que fagan cambios lexislativos para garantir a oficialidade do eúscaro en toda Navarra
O Consello ratificou en novembro o estado de emerxencia do eúscaro e da comunidade de falantes en todo o País Vasco e este xoves explicou en Pamplona en que consiste esta situación en Navarra. Así mesmo, subliñou a importancia de facer todo o posible por saír desa lameira... [+]

"Iremos ao Concello de Irun a falar da súa actitude cara aos vascos, non dun acto en castelán"
O Concello de Irun pediu desculpas e convocou ás asociacións euskaltzales da cidade para este mércores, pero o asunto tomou outro rumbo e non vaise a pechar de forma inmediata. Moitas das asociacións que denunciaron ao Concello por non falar de eúscaro no acto de Nadal... [+]

2024-12-09 | Leire Ibar
EHE reivindica a “República do Eúscaro” na mobilización de Durango
A manifestación, que partirá de Landako Gunea, realizouse baixo a lema Euskararen Errebreak, co obxectivo de vivir en eúscaro. Nas rúas de Durango chamaron a proclamar a República Vasca, a unir forzas e a difundir o clamor polo eúscaro ao catro ventos. Os dous membros de... [+]

2024-12-04 | Julene Flamarique
Liberan aos membros de EHE detidos pola acción de reivindicar o eúscaro no Xulgado de Baiona
A parella activista ha denunciado que varias institucións se subiron ao tellado e "aproveitan" o Día Internacional do Eúscaro "para facernos unha cara branca". As Constitucións de Francia e España cualificáronas de “supremacistas e excluíntes para os vascos”, xa que no... [+]

2024-11-30 | ARGIA
O Consello reivindica en 2025 “a necesidade de iniciar o camiño da emerxencia lingüística á forza”
O Consello de Euskalgintza fixo pública unha declaración de Larrialdi á forza en vésperas do Día do Eúscaro. O 2025 será "un ano para pór na dirección correcta" o proceso de normalización e revitalización da lingua vasca. Neste sentido, consideraron que a primeira... [+]

Eguneraketa berriak daude