Etorkin literarioen zain

Aingeru Epaltza
Aingeru EpaltzaDani Blanco
Lerro hauek idaztean sei egun iragan dira Andu Lertxundik Espainiako Literatur Sari Nazionala irabazi zuenetik Eskarmentuaren paperak bere saiakerari esker. Sei egun, eta oraino ez dut lanturik entzun gure literatur kanona behin berriz Madrilen erabaki izanaz. Beharbada aspaldi handitik zegoelako Andu Lertxundi gure kanonean. Orain arte hemendik kanpora haren itzala merezi baino meheagoa izan bada, ez da noski euskal irakurlearen estimazio ezaz izan. Madrilen doi-doi ezagutzen bazuten, erdaldunek berek zuten falta. Sari berriak kenduko die agian begietako lausoa. Bere bizitzako 40 urte literaturari eskaini ondoan, imajinatzekoa da Anduren irribarre maliziatsua, egun hauetan esku zenbait tinkatzean.

Zer pentsatua ematen du saiakera bat izateak oriotarraren lana kanpoan ezagutarazteko bidea. Lertxundi nobelagileak jarraitzaile gehiago du gure artean, Lertxundi saiakeragileak baino. Sariaren berria hedatu baino lehenago zenbat irakurle izana zuen Eskarmentuaren paperakek? Agian bat edo bat gehiago, hemendik goiti. Gure bozgorailuak marrantak jota egoten dira maiz. Arrotzen iritziaren beharrean egoten gara gure balioaren neurria jakiteko.

Euskal irakurleen kopuru urriaz asaldatzen gara noizbehinka. Gure espantuak gezurtatzera etortzen diren berriak ere badira. Horra, konparaziorako, nazioarteko merkatuan onespena jasotzen duten liburuak aldi berean euskaraz ere plazaratzeko ekimena; Alberdania eta Erein argitaletxeek elkarrekin abiatu dute, Batera izenarekin.

Urte franko ditugu aditzen zein eskasa den lan itzuliei euskal irakurleak bihurtzen dien harrera. Erantzun ustez kaskar horrek ez du kanpoko lanak etxekotzeko ekimena bazter uztarazi. EIZIEk Elkar eta Alberdania argitaletxeekin aitzinera daraman Literatura Unibertsala saila gurera ekartzen ari da atzerriko oinarrizko liburutegia. Horietako bakoitza bere kasa ere ari da itzulpenak bulkatzen. Ez da inondik ere ahanztekoa Igelaren lan etengabea, edo Txalapartak jarraikortasun tikiagoaz egiten duena.

Nazioarteko kanonak nola edo hala benedikatutako lanak dira gehienetan, lehengo eta oraingo kritikak eta mundu zabaleko irakurleek testatuak.

Diferentea da Batera saila eta diferentea, orobat, joan den ekainean, Cénlit argitaletxe nafarrak sortu zuen Denonartean zigilua. Batean nahiz bertzean, kanpoko lan berri arrakastatsuak irauli nahi dizkigute euskarara.

Gure liburugintzan aspaldi joanak dira apustuak itsu-itsuan egiten zireneko garaiak. Argitaletxe hauek ez ziren igerilekura botako jakin gabe barnean urik ote zen. Bada, beraz, irakurle mota berri bat, orain arte bakana, gisa honetako itzulpenak bereganatzeko baldintzak betetzen dituena: hizkuntz gaitasuna eta aurreiritzi eza.

Euskal liburugintzaren eta euskal kulturaren zorionerako, itzulpenek beren lekua izanen dute, azkenik, gure artean. Albiste pozgarriak, dena dela, izanen du bere ifrentzua. Onurak ez baitira hain onak izanen gure literatur sormenerako.

Gure artean lehiatzen ginen oraindaino. Hemendik aitzina, etorkin literarioekin banatu beharko dugu gure merkatu tikiaren tarta. Hoberenak –Andu-eta– aitzina aterako dira. Gainerakook bazterrean geldituko gara. Kanpoko idazleen lan(hobe)etara jarririk, ihes eginen digu euskal irakurleak. Bertze batzuek beteko dizkiote ametsak eta mesanotxeak. Gure hiri eta auzo beretan bizi diren erdal idazle probintzietako horien parean izanen gara agudo euskal idazle gehienok. Irakurlerik gabe, zirkuiturik gabe eta ospe xume baina seguruaren ferekarik gabe.

C’est la vie.

Azkenak
1936an kontzentrazio esparru izandako Pequeña Velocidad pabiloia mantendu egingo dute Irunen

Irungo tren geltokian, Aduanaren eraikinaren atzealdean dagoen Pequeña Velocidad pabiloiak zutik jarraituko du, 1936ko gerraosteko giltzapetze-sistema beldurgarriaren lekuko gisa, talde memorialisten borrrokaren ondorioz. Pabiloia frankistek erabili zuten 1936tik 1942ra,... [+]


Irakasle baten jazarpena eta ukituak
EHUk baieztatu du hainbat salaketa formal jaso dituela eta genero indarkeriaren aurkako protokoloa aktibatua duela

EHUko Errektoretza Taldeak ARGIAra igorritako oharrean zehaztu duenez, Filologia Hispanikoko irakaslearen aurkako salaketen "berri izan zuen unetik abian da protokoloak zehazten duen prozedura". Denuncias Euskal Herria Instagrameko kontuan bost salaketa anonimo... [+]


Tabakoaren kea irensten duten haurrek erretzaile aktiboen antzeko arrastoak dituzte DNAn

Erretzailea ez izan arren tabakoaren kea jarraikortasunez irensteak ekar ditzaken osasun arazoak ikertu ditu Bartzelonako Osasun Globaleko Institutuak, eta frogatu du arrasto arriskutsuak uzten dituela haurren DNAn.


2025-02-12 | Hala Bedi
Maren Lazpiur (Ikasle Abertzaleak): “Gizartean gertatzen ari den gorakada erreakzionario horretan, unibertsitatea ez da salbu gelditzen”

Kurtso hasieran, 2024ko irailean EHUko Bizkaiko campusean lan-zuzenbidea irakasten zuen irakasle faxista baten berri eman zuten ikasleek. Beste irakasle bat salatu berri dute, oraingoan EHUko Arabako campusean Farmazia Fakultatean, sare sozialetan mezu eta ideia erreakzionarioak... [+]


Netanyahuk gerrarekin mehatxu egin du larunbatean preso trukea egiten ez bada

"Hamasek gure bahituak larunbat eguerdia baino lehen itzultzen ez baditu, su-etena amaitu egingo da eta armadak gogor borrokatuko du Hamas garaitu arte", adierazi du Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk, talde palestinarrak preso trukea behin-behinean... [+]


2025-02-12 | Euskal Irratiak
Marieniako lurren aldeko militanteen epaiketa, irailaren 9ra gibelatua

Irailaren 9ra gibelatu dute Kanboko kontseiluan gertatu kalapiten harira, hiru auzipetuen epaiketa. 2024eko apirilean Kanboko kontseilu denboran Marienia ez hunki kolektiboko kideek burutu zuten ekintzan, Christian Devèze auzapeza erori zen bultzada batean. Hautetsien... [+]


Adimen artifizialean 200.000 milioi euro inbertitzeko konpromisoa hartu du Europak

Otsailaren 10 eta 11n ehun bat estatuburu elkartu dira Parisen, Adimen Artifizialaren sektoreko ordezkariekin batera, AAri buruzko laugarren gailurraren kari. Abiadura handian garatzen ari den teknologia horri buruzko kezkak eta galderak entzun badira ere, ez zen horientzako... [+]


Yamili Chan Dzul. Emakume, indigena, prekarizatu
“Gure mugimenduak ahultzeko estrategiaren parte da emakumeak hiltzea”

Oinarrizko maia komunitateko U Yich Lu’um [Lurraren fruitu] organizazioko kide da, eta hizkuntza biziberritzea helburu duen Yúnyum erakundekoa. Bestalde, antropologoa da, hezkuntza prozesuen bideratzaile, eta emakumearen eskubideen aldeko aktibista eta militante... [+]


2025-02-12 | Iñaki Barcena
Aroztegiaren silogismoa

Silogismo baten argumentuak hiru proposizio ditu, eta horietatik azkena nahitaez ondorioztatzen da beste bietatik. Logika deduktibo horrekin aztertu daiteke, nire aburuz, Nafarroan gertatzen ari den Aroztegiako gatazka sozioekologiko luze eta traumatikoa.

Tesia: Baztango... [+]


Antzinako hegaztien gidaliburua

Poloniar ikerlari talde batek Sevillako Italica aztarnategiko Txorien Etxea aztertu du, eta eraikinaren zoruko mosaikoak erromatar garaiko hegazti-bilduma xeheena dela ondorioztatu du. 

Txorien etxean 33 hegazti daude mosaikoetan xehetasun handiz irudikatuta. Beste... [+]


Despremu deprimituaren ondarea

Berriki landu ditut klasean Etxahun Barkoxeren kobla eder eta hunkigarriak. Gaizo gizona! “Edertasunez praube” sortu zelako hasi zitzaizkion etxeko nahigabeak, baina hamazazpi urtetan zen pulunpaka sartu zorigaitzaren itsasoan, maite zuen Marie Rospide doterik gabeko... [+]


2025-02-12 | Edu Zelaieta Anta
Gainbabesaren desbabesa

Elkarrizketa berritu dugu fakultateko idazkaritzan, auskalogarrenez: urruti daude, euren matrikula egiteko, ikasleak bakarrik etortzen ziren garaiak. Aspaldixko aldatu zen joera, eta gurasoek –nabarmenago amek– gero eta paper aktiboagoa hartzen dute seme-alaben... [+]


Harreman publiko-komunitario-kooperatiboak eraikitzeaz

Gure lurraldeetan eta bizitzetan sortzen diren behar, desio eta ekimenen inguruan gero eta gehiago entzuten dugu harreman eta proiektu publiko-komunitarioak landu beharraz, eta pozgarria da benetan, merkaturik gabeko gizarte antolaketarako ezinbesteko eredua baita. Baina... [+]


Eguneraketa berriak daude