Josu Ortuondo: "Erreferenduma ez da oso legitimoa izan, onartu nezake, baina, zer aldatzen du horrek?"


2021eko uztailaren 28an
Josu Ortuondok ibilbide profesional oso oparoa dauka. Enpresa pribatuan aritu zeneko oroitzapen onak ditu. Baina, batez ere, politikan aritua da: «Politika lanen artean udaletxekoarekin geratuko nintzateke. Herritarrengandik hurbilena izanda, presio handia sortzen dizu. Alabaina, berotasun handiena berak ematen dizu. EITBko lanaz gomuta oso ona daukat, sorkuntzaren mundua zinez mundu bizia baita. Europako Parlamentua berriz, mundua behatzeko toki ezin aproposagoa da eta ilusioz ari naiz», adierazi digu berbaldiaren hasieran. Beste euro-parlamentariekin harremanak izan ditugu hizpide segidan: «Gauza bat da ezberdintasun ideologikoa eta besterik tratu pertsonala. Bigarrena zuzena izaten da. Batzuekin hurbiltasun handiagoa duzu besteekin baino, eta txantxaren bat ere partekatzen dugu. Abertzaleen arteko harremanak onak dira. Gainerakoan, bereziki joera nazionalistako parlamentari kataluniar, galiziar edota andaluziarrekin adiskidantza bizia daukat».

Europako batasun politikoa urrun dago euskal herritarrengandik, ezta?
Ez bakarrik euskal herritarrengandik, oro har, Europako dinamikaren beraren ondorioz, urrun dago inongo herritar ororengandik. Baina arazo hau zuzentzen joango da astiro. Izan ere, lehen aldia da historian europar espazio bateratu politikoa eraikitzen ari garena, atxikimendu librean oinarrituta. Atxikimendu librean oinarritua denez, zaila da tokian tokiko herritarren ekimenen bidez egitea, hartara egileak buruzagiak dira eskuarki. Bestelakoan, historian ahalegin asko izan da baina denak inposatuak. Gogoratu ditzagun, besteak beste, Karlomagno, Napoleon, Hitler...

Hala ere, ez al da munduko interes geopolitiko eta makropolitikoei erantzuteko egitura, herritarren erakundea baino?
Bai noski! Horrela da. Baina ezin da herritarren mesederako erakunde politikorik eraiki mundua aintzat hartu gabe. Besterik pentsatzea, errakuntza, entelekia edo kimera litzateke. Herritarrok munduan bizi gara, munduan interes kontraesankorrak, tentsioak eta problemak daude. Europa herritarrekin eta munduarekin egin behar da, bien uztarketa da. Orain arte, Ikatza, Altzairua eta Erkidego Ekonomikoa erakundeek osatua izan da, hainbat arau eta itunekin. Orain laugarren erakundea integratzea falta da, Energia Atomikoarena. Europa ez da batua oraindik ere. Europako Batasun juridiko-politikoa eraikitzen ari gara eta horretarako Itunari oinarrizko eskubideak gehitu behar zaizkio, herritarren espazioa eraikitzea funtsezkoa delarik.

Itunak badira, akordioak dira beharrezkoak ordea. Espainiako Estatuko erreferendumean, Hego Euskal Herrian, herritarren %60 abstenitu egin da.
Abstentzio altua izan da, euskal herritarrek ez dutelako sentitzen Europako erabakiak euren botoaren araberakoak hartuak izango direnik. Hori da errealitatea. Etorkizunean joera hori zuzenduko delakoan ziur nago hala ere. Herritarrek oraindik honela pentsatzen dute: «Europan erabakiak estatuetako gobernuek hartzen dituzte». Beraz, axolarik ez. Oraintsu arte, egia da, Europako Parlamentuak gaien %30a estatuetako gobernuekin ebatzi du. Konstituziorako Itunarekin ordea, Parlamentuak erabakien %100a hartuko du. Hori aurrerapen demokratiko izugarria da.

Artean, zer ekar diezaioke Itunak estatu gabeko herriei?
Batez ere errespetua, baita espazio juridiko-politikoa lortzeko eskubideen bidea ere, estatuen eskubideez harago doan espazioa. Itunak edozein egitura instituzional eraikitzeko aukera ematen digu, eta hori PPk eta PSOEk -gobernuan dagoenetik apur bat aldatu dena- ez dute begi onez ikusten. Adibidez, gure Estatutu Berrirako Proposamena legez kanpokoa dela zabaldu dute alderdi biek Europan. Argudio hori erabili dute -erreferendumaren kanpainan- Ibarretxe geldiarazteko, eta gezurra da. Giscard d’Estaing-ek berak ezeztatu du gezur hori: «Konstituziorako Itunak ez du eskumenik horretan. Euskal arazoa Espainia edota Frantziako egituren barnean erabakiko dela» esan du. Itun honek ezin du estatuen egituretan erabaki, eta aldi berean, herritartasun europarra sortzen duenez, estatu gabeko herriei espazio juridikoa ematen digu, espazio espainolaz eta frantsesaz harago doana. Auzitegi batzuen bermea ematen digu, ez frantsesek edo espainolek osatua, pertsona anitzek osatua baizik.

Zein legitimitate dauka erreferendum honek horren parte-hartze apala izanda?
Galdera berebizikoa da, erreferendumeen legitimitatea zehazten duen araurik ez baita inon idatzia. Beraz, nik ez dut erantzunik. Garbi dago, erreferenduma loteslea izan ez denez gero, ez du Ituna legitimatuko, Espainiako Parlamentuak baizik. Erreferenduma ez dela oso legitimoa onartu nezake, baina, zer aldatzen du horrek?

Erreferendumari EAJren baietza ez al da gainerako abertzaleen kontrakarrean ipintzea?
Ez. Kontrakarrean ipintzea litzateke, ikusi izan bagenu Itunak egoera txartu egiten duela. Horrela balitz, Itunari ezetza emango geniokeen. Ordea, gure ikuspegi demokratiko nahiz nazionalistatik, baita herritarren ikuspegitik ere, Itun honek egungo egoera hobetzen du. Zergatik esango dugu ezetz? Idealena ez delako? Ituna bidearen bukaera dela ustea akats izugarria da. Hau ez da azkena, etorriko dira Itun berriak. Orain artekoa -Nizakoa deitua- baino hobeagoa al da? Bai. Orduan aurrera. Gauza bera gertatzen da Estatutu Berrirako Proposamenarekin. Honek Gernikako Estatutua hobetzen du? Bai. Bada aurrera. Hori al da guk nahiko genukeen guztia? Ez. Burujabetasunaren bidean harago doan Estatutua nahi dugu. 2005ean ordea, hau da lortu daitekeena.

Nola bizi izan duzu Ibarretxe Planaren onarpena Europako Parlamentutik?
Errespetu handiz, PPk eta PSOEko parlamentariek berau hiltzaileen botoekin onartu dela esan arren. Nik hauxe esan diet: «Zuen jarrera ez da zuzena ez demokratikoa. Hara -sozialistei bereziki- gobernuan zaudete, ba, hiltzaileak badira sartu itzazue espetxean». Ez, inola ere ez. Batasuneko kideak legebiltzarkideak dira, eskubide osoz. Aurrekontuak edota Lurzoruaren Legea errefusatzeko botoak behar dituztenean onak dira eta bestelakoetan hiltzaileak. Europako parlamentarien gehiengoak irtenbide demokratikoa Estatutu Berriaren bidean ikusten du eta auzia Espainiako Estatuaren baitan ebatzi behar dela.

Apur bat atzera eginez: Ibarretxe Planari Batasunaren baietzak EAJ tokiz kanpo utzi zuela esan da.
EAJko sektore txiki bat, baliteke. Nik zerbait gertatzea espero nuen, ordea. Ez dut orain esaten. Bozketaren bezperan esan nuen Deustuko Batzokian.

Orduan zu ez zara EAJn urduri ipini omen zen sektoreko kidea.
Urduri zergatik? Baten bat lekuz kanpo geratu zela? Bai. Ni ez. Aste bat lehenago Egibarri esan nion: "Joseba, plana onartua izan daiteke".


Nola ikusten duzu EAJ datorren legealdiaren aurrean?
Erabat seguru eta ausart. Legebiltzarrean onartutako Estatutu Berria bururaino eramateko prest. 2001ean proiektu hau -tren baten modukoa- aurkeztu genion gizarteari eta bertan joateko billetea eman ere. Trenak helmuga bat dauka, bidaia berean jarraitzen dugu beti ere.

Baina trena bultzatu behar da. Erritmoak eta epeek berealdiko funtsa dute. Kexu den jendea badago. Ibarretxe lehendakariak, berriz ere, erreferenduma egin ahal izateko EAJ-EAk eserlekuen gehiengoa erdiestea funtsezko jotzen du datozen hauteskundeetan. Erreferenduma aurreko legealdian burutuko zela agindu zuen Ibarretxek…
Estatutu berriaren testua onartu da eta ez da gutxi alajaina. Hasteko, testua Espainiako Kongresuan izan zen, eta Ibarretxek agerraldi distiratsua egin zuen, Europan goi-mailako kalifikazioa jaso duena. Espainiako Estatuan aro demokratikoan izan den eztabaidarik onena. Besterik da azken emaitza. Erreferenduma? Hauteskundeak erreferendumaren aurre-saioa izango dira.


Batasuna hauteskundeetan ez egoteak beste alderdien emaitzetan ondorio onuragarriak izan omen ditzake. Nola ikusten duzu afera?
Guk gauza guztien gainetik aukera guztien parte-hartzea defendatzen dugu. Alderdien Legearen aurka gara su eta gar. Batasuna ez egotea PP eta PSOEri interesatzen zaie batez ere. Haiek guri komeni zaigula diote. Baina, ez. 2001eko hauteskundeetako emaitzak kontuan hartzen baditugu, Batasunaren botoak kenduta, PP eta PSOE dira hobekien paratuta ateratzen direnak. Hor dago koska!

Ibarretxe Planak balio al du euskal arazoa gainditzeko? Alderdien arteko mahaia osatzea aipatzen ari da. Batasuna Legebiltzarrean ez badago...
Guk Batasuna Legebiltzarrean egotea eta mahaia osatu dadin nahi dugu. Azken lau urteetan Batasunak parte hartu du eta segi dezan nahi dugu. Onartezina da gizarteko zati batek besteari bere proiektua inposa diezaion. Horrek ez du etorkizunik. Iragana ikusi besterik ez dago.

Zapatero jabetu ote da horretaz? Nola ikusten duzu estatu buru bezala?
Zapatero arazoaz kontzientea da. Beste gauza bat da zein irtenbide eman nahi dion. Zapaterok Estatutu Berria errefusatua izatea nahi zuen. Legebiltzarrak atzera bota ostean «herriaren ordezkaritza demokratikoak uko egin dio» esango zuen. Batasunaren sostenguak bai harritu zuela Zapatero. Zapaterok Batasunaren erabateko ezetza nahi zuen lehenik, Kataluniako Parlament-ek bere Estatutua onartu zezan gero, ondoren Kataluniarako Estatutua guri eskaintzeko. Eskuduntza bereko Estatutua, noski.

Zapaterok Batasuna kontuan hartu behar duela dirudi. Zer diozu Batasuna eta PSOEren arteko balizko harremanez?
Ez dakit zein den Batasunaren edota bere ingurukoen jarrera. Edonola ere, nik Aukera Guztiak kandidatura onartua izan dadin eta herritar guztien eskubideak onetsiak izan daitezen nahi nuke. Baina ez ditzatela gero eserlekuak hutsik utzi…

Haiek esan dutena hori da.
Hara, errespetu guztiarekin, onena beren lekua bete eta lanari ekitea litzateke denon onerako. Legebiltzarreko eztabaida politikoari beren ekarria egin beharko liokete. Legebiltzarrean herritar guztien ordezkaritzak presente egon behar du beti. Batasunak zer egin nahi duen ez dakit ordea. Hor dago koska! Abenduaren 30ak hiru Bai eta hiru Ez eman zituen. Baietzak erreferendumaren aukera bideratzeko eta ezetzak ez dituelako bere helburu guztiak betetzen. Ez nireak ezta EAJrenak ere! Nik Estatutu Berrian nazionalista baten helburu guztiak sartuko nituzke, baina gizarte honetan ez gara euskal nazionalistak bakarrik bizi. Gizarte anitza da, elkarbizitza eredua aurkitu behar dugu. Ezin da inposaketa bitartez bizi. Ez alde batekoena ez bestekoena. Konstituzionalistek honela diote: %51 %49ari inposatuko zaio? Orain alderantziz da: %49 %51ari inposatzen ari zaio. Ereduak ez du balio beraz.


ASTEKARIA
2005eko martxoaren 13a
Azoka
Azkenak
Netanyahuri babesa erakutsi eta Nazioarteko Zigor Auzitegiko kide izateari utziko dio Hungariak

Gergely Gulyas Hungariako Presidentetza ministroak eman du erabakiaren berri, Hagako auzitegiak atxilotze agindua ezarrita dion Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroa herrialdera heldu den egun berean. Israelgo armadak Gazako eremu gehiago hartzeko asmoa duela... [+]


Hezkuntza saila eta sindikatuak ostiralean bilduko dira, eta akordio bat lortzeko nahia adierazi du Jaurlaritzak

Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako hezkuntza publikoko irakasleek urtarrilean abiaturiko greba zikloaren bigarren kolpea amaitu eta biharamunean deitu du bilera Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak. Begoña Pedrosa sailburuak adierazi du "akordio bat lortzeko nahia"... [+]


‘Guggenheim Urdaibai Stop’ek Urdaibaiko proiektuaz hitz egiteko bilera eskatu dio museoko zuzendari berriari

Bilboko Guggenheimeko museoaren kanpoaldean bildu dira plataformako kideak, bertan zuelako bere lehen agerraldi publikoa Bilboko Guggenheim Museoko zuzendari berri Miren Arzallusek. Landuko dituen ildoez hitz egiteko "goizegi" dela adierazi du Arzallusek, nahiz eta... [+]


2025-04-03 | ARGIA
Behatokiak hizkuntza eskubideen urraketak betikotzeko arriskuaz ohartarazi du 2024ko txostenean

Behatokiak Hizkuntza Eskubideen Egoera 2024 txostena aurkeztu du. Herritarrek helarazitako gertakarien bilduma aztertuta, ondorioztatu dute 2024an egoerak ez duela hobera egin, eta gainera, kexak jaso dituzten hainbat entitateren eskutik urraketak iraunarazteko jarrera sumatu... [+]


Gasteizen, eskaleak soberan daude

Duela aste batzuk, Diputazio kalean, Gasteizko erdigunean, bi gizonek etxerik gabeko pertsona bat bota zuten lo egiten zuen lokalaren kanpoaldeko eskailera-buru txikitik. Bota ez ezik, berehala metalezko baranda bat ere jarri zuten lonjaren aurrean. Lokala luzaroan hutsik egon... [+]


Trumpek %10 eta %50 arteko muga-zergak ezarriko dizkie mundu osoko herrialdeei: “Amerika berriz aberats egingo dugu”

Mundu osoarentzat %10eko muga-zerga globala inposatuko du Donald Trumpen administrazioak, eta hainbat herrialderen inportazioak are gehiago zergapetuko ditu, tartean Txinakoak (%34) eta EBkoak (%20). Baina Hegoalde Globaleko herrialdeak izango dira kaltetuenak: Lesoto (%50),... [+]


2025-04-03 | El Salto
Luigi Mangionerentzat heriotz zigorra eskatuko du fiskalak, osasun aseguru-etxe bateko buruaren hilketagatik

Heriotza-zigorra eskatzeko argudio gisa, "indarkeria politikoko ekintza" izan zela adierazi du AEBetako Fiskal Nagusiak.


2025-04-03 | Gedar
Israel Premier Tech talde sionista Lizarrako txirrindularitza-lasterketa batetik kanporatzea lortu dute

Palestinarekin Elkartasuna plataformaren ekimenez, txirrindularitzarekin lotura duten 70 bat pertsonak eskatu dute talde sionistak ez dezala txapelketan parte hartu, eta lortu dute.


Armagintza sustatzearen aurkako manifestua sinatu dute EHUko 135 irakaslek, Jaurlaritzaren posizioa kritikatuta

Zedarriak enpresari taldeak armagintza sustatzera deitzeak eta Jaurlaritzak horrekin bat egiteak "haserrea" sortu diela diote sinatzaileek. Mundu mailako egoera "inoiz baino larriagoa" dela uste dute, eta "Euskal Herriaren etorkizuna oztopa dezakeen... [+]


Espetxera bidali dute Ion Aranburu realzaleari Sorian egindako erasoaren harira atxilotuetako bat

Ion Aranburu koma egoeran eta ZIUan ingresatuta egon zen hainbat astez, erasoaren ondorioz.


Israelgo presondegietako torturak argira ekarri ditu The Independent komunikabideak

Lekukotasunak, autopsia txostenak eta atxiloaldian izenpeturiko adierazpenak bildu ditu The Independent komunikabide britainiarrak. 2023ko urriaren 7az geroztik 70 palestinarrek dute bizia galdu Israelgo presondegietan. Palestinar presoen alde dabilen Addameer elkartearen... [+]


Kutxa Banku Fundazioa ez da ados agertu Arriolaren adierazpenekin: “Euskara ez da oztopo”

Kutxa Banku Fundazioak adierazi du Kutxabankeko presidentearen adierazpenek ez dutela fundazioaren pentsamoldea islatzen, "Hizkuntza aniztasuna beti da aberastasun iturri, nekez izan daiteke oztopo", argudiatu dute.


Lineal A idazkunik luzeena

Lineal A duela 4.800-4.500 urte erabilitako idazkera minoikoa da. Berriki, Kretako Knossos jauregi ezagunean, bolizko objektu berezi bat aurkitu dute, ziurrenik zeremonia-zetro gisa erabiliko zutena. Objektuak bi idazkun ditu; bata, kirtenean, laburragoa da eta aurkitutako... [+]


Gizonak frontera, emakumeak zubira

Londres, 1944. Dorothy izeneko emakume bati argazkiak atera zizkioten Waterloo zubian soldatze lanak egiten ari zela. Dorothyri buruz izena beste daturik ez daukagu, baina duela hamar urte arte hori ere ez genekien. Argazki sorta 2015ean topatu zuen Christine Wall... [+]


Resako aztarnategia Andosillan
Ebroko muga zaharraren lorratzetan

Nafarroako Erriberako Andosilla herrian, sorpresa ugari ematen ari den indusketa arkeologikoa egiten ari dira Aranzadiko arkeologoak eta herritar boluntario taldeak. Resako aztarnategian orain arte oso ezezaguna zaigun Goi Erdi Aroko gizarteak hobeto ulertzeko aztarnak aurkitu... [+]


Eguneraketa berriak daude